V SA/Wa 2823/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. Sp. j. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... maja 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia, rozłożenia na raty zaległości we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. Sp.j. z siedzibą w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") na opisaną w komparycji postanowienia decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wskazując, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na uiszczenie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej i pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Strona wskazała na swoją trudną sytuację finansową podnosząc, iż w roku 2015 wykazała stratę w znacznej wysokości. Nie posiada składników majątkowych, które mogłaby zbyć celem pokrycia opłaty sądowej bez uszczerbku dla swojej płynności finansowej, a także dalszego bytu jako podmiotu gospodarczego. Wskazała, że na dzień [...].12.2015 r. stan środków pieniężnych w kasie i na rachunku bankowym wynosi 5.267,74 zł, a ciążące na niej zobowiązania krótkoterminowe opiewają na kwotę 1.349.036,96 zł. Do wniosku załączono wstępny bilans sporządzony na dzień [...].12.2015 r., wstępny rachunek zysków i strat za okres [...].01-[...].12.2015 r. oraz kopię odpisu zwykłego z księgi wieczystej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do złożenia dokumentów finansowych i udzielenia dodatkowych informacji Spółka przesłała zeznania podatkowe jednego ze wspólników Spółki za lata 2014-2015 (PIT-36L i PIT/B), deklaracje VAT-7 za okres 07.2015-05.2016, sprawozdania finansowe za lata 2014-2015, wykaz środków trwałych aktualny na dzień [...].06.2016 r., kopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...].03.2016 r. o wpisie do KRS informacji o zawieszeniu od [...].03.2016 r. działalności gospodarczej prowadzonej przez Spółkę, 6 kopii zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia [...].01.2015 r. i [...].07.2015 r., 6 kopii tytułów wykonawczych z dnia [...].03.2016 r., 2 zawiadomienia Sądu Rejonowego w C. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych o ustanowieniu hipoteki przymusowej na nieruchomości gruntowej Spółki na rzecz ZUS w B. i Urzędu Skarbowego w C. Skarżąca wyjaśniła również, że w roku 2016 r. uzyskała przychód w wysokości 8.776,61 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a."), Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przed merytorycznym rozpatrzeniem wniosku należy wyjaśnić wątpliwości co do jego zakresu. W rubryce nr 5 urzędowego formularza PPPr Spółka wskazała, iż "wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy polegające na zwolnieniu jej od konieczności uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej ma być objęte zakresem zastosowania art. 245 § 3 [...]". "Skarżąca wnosi zatem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [...]." Dalej Spółka podniosła, że fakt posiadania przez nią jakiegoś majątku nie może uzasadniać oddalenia wniosku, bowiem brak jakichkolwiek środków finansowych jest wymagany jedynie dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wbrew powyższemu Sąd nie ma wątpliwości, że Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Dowodzi temu treść urzędowego formularza PPPr (w podrubryce nr 4.1. wykreślono pozycję "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie", a pozostawiono pozycję "zwolnienie od kosztów sądowych", natomiast w podrubryce nr 4.2. pozostawiono pozycję "ustanowienie radcy prawnego" i wykreślono trzy pozostałe – k. 68 akt sądowych) oraz pismo Spółki z dnia [...] maja 2016 r. gdzie wyjaśniła, że celem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy było nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych, ale również ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi kasacyjnej (k. 81 akt sądowych). Sąd rozpoznaje zatem niniejszy wniosek po kątem spełniania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). W myśl bowiem art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty jakie musi ponieść Spółka aby skutecznie wnieść skargę kasacyjną do NSA to uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Z analizy dokumentów wynika, że w latach 2014 i 2015 przy przychodach w wysokości odpowiednio 433.193,91 zł oraz 211.369,24 zł Spółka poniosła także straty z tytułu prowadzonej działalności w wysokości odpowiednio 74.156,47 zł i 28.031,85 zł. Straty Skarżącej wynikały z nadwyżki kosztów nad przychodami. Przypomnieć zatem należy, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto, jak to już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Warto na koniec wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, w których stwierdzono, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Zgodnie z oświadczeniem Spółki, niepopartym żadnym dokumentem, w roku 2016 uzyskała przychód w wysokości 8.776,61 zł. Niepotwierdzony, niski przychód w bieżącym roku obrotowym nie może prowadzić do uwzględnienia wniosku Skarżącej, bowiem prowadziła działalność gospodarczą jedynie przez ok. 2 miesiące zawieszając ją od [...].03.2016 r. Co najistotniejsze, Spółka jest w posiadaniu znacznego majątku, gdyż ze sprawozdania finansowego za rok 2015 wynika, że wartość środków trwałych będących w jej posiadaniu wynosi 912.403,31 zł. Wprawdzie nieruchomość gruntowa Spółki (o wartości 258.190,70 zł) obciążana jest hipoteką przymusową na rzecz ZUS w B. i Urzędu Skarbowego w C., jednak pozostałe środki trwałe, obejmujące budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej, mają wartość 651.000,00 zł. Strona dysponuje również urządzeniami technicznymi i maszynami o wartości 3.212,61 zł. Obciążające Spółkę zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 1,445.957,71 zł nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zobowiązania te w przeważającej większości mają charakter cywilny (z tytułu dostaw i usług w wysokości 1.089.272,56 zł), a takim należnościom finansowym nie można przyznać pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Sąd zauważa także, że Spółka nie wyjaśniła, co legło u podstaw zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej nie oznacza upadłości Spółki czy zamiaru jej likwidacji, a więc nie jest okoliczność przemawiająca na rzecz uwzględnienia wniosku Skarżącej. Przedłożone przez Spółkę zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, datowane na [...].01.2015 r. oraz [...].07.2015 r., nie dotyczą aktualnej sytuacji majątkowej Strony. Co do tytułów wykonawczych z dnia [...].03.2016 r. wszystkie one łącznie opiewają na kwotę znacznie niższą niż wartość majątku Spółki. Egzekucja objętych nimi należności nie uniemożliwi Skarżącej opłacenia wpisu sądowego i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo Skarżąca nie wywiązała się w pełni z wezwania Sądu o nadesłanie dokumentów finansowych. Spółka została bowiem wezwana do przedłożenia pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz z kont i lokat dewizowych z okresu od [...] marca 2016 r. do dnia otrzymania wezwania, ewentualnie dokumentów bankowych, z których wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku. Dokumentów tych nie nadesłano, więc niepotwierdzone jest oświadczenie złożone na formularzu PPPr, że stan konta na rachunku bankowym Spółki, prowadzonym przez B. S.A., wynosi -181,31 zł. Reasumując powyższe, w ocenie Sądu, Spółka nie wykazała, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i domagając się rozpoznania wniosku pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie wykazała również, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analizując bowiem jej sytuację majątkową przyjąć należało, że dysponuje znacznym majątkiem, więc nie zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 4 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.