V SA/Wa 3/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu J. J. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący J. J. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jest emerytem i jego świadczenie emerytalne wynosi 1.100 zł netto. W kręgu osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał małżonkę, podkreślając, iż posiadają rozdzielność majątkową. Żona skarżącego również pobiera emeryturę w tej samej wysokości co skarżący. Jako miesięczne wydatki konieczne do utrzymania skarżący wymienił: opłatę za energię elektryczną – 60 zł, opłatę za gaz – 55 zł, opłatę za wodę - 75 zł, opłatę za wywóz śmieci – 14 zł, koszty zakupu leków – 50 – 70 zł, - koszty zakupu środków czystości – 20 zł, koszty zakupu żywności – ok. 600 zł, koszty zakupu opału – 200 zł (łącznie 1.074 zł). Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Do wniosku załączył odcinek przekazu pocztowego swojego świadczenia emerytalnego za miesiąc styczeń 2016 r. w kwocie 1.104,31 zł netto. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, skarżący (pismem Sądu z 15 lutego 2016 r.) został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez • udzielenie następujących informacji: 1) gdzie i na podstawie jakiego tytułu skarżący mieszka oraz ile wynoszą ewentualne opłaty z tym związane (opłata za mieszkanie, czynsz najmu lokalu, opłaty związane z jego eksploatacją); 2) jakie są miesięczne wydatki skarżącego i jego żony, a także innych osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – związane z niezbędnym utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie), należy wskazać poszczególne wydatki i ich miesięczną wysokość; 3) czy skarżący, jego żona, bądź inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – posiadają majątek ruchomy o znacznej wartości, np. samochody; 4) czy skarżący, bądź jego żona, ewentualnie inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – posiadają rachunki bankowe, bądź zasoby pieniężne (oszczędności pieniężne, lokaty, udziały), zgromadzone w inny sposób niż na rachunkach bankowych, a jeśli tak to w jakiej wysokości; • złożenie następujących dokumentów (ewentualnie potwierdzonych za zgodność ich kserokopii): 1. pełnych wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę i inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja) bądź blokada rachunku; 2. zaświadczeń o wysokości emerytur skarżącego i jego żony, bądź innego dokumentu, z którego wynika wysokość tego świadczenia, np. kopii decyzji, potwierdzenia ostatniego przekazu emerytury na rachunek bankowy bądź "odcinka" emerytury; 3. odpisów zeznań podatkowych skarżącego, jego żony i ewentualnie innych osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – za rok 2014 oraz za rok 2015 – jeśli zostało już złożone; 4. innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (pismo z 27 lutego 2016 r.) skarżący wyjaśnił, że wraz z żoną mieszka w części domu córki (małżonkowie mają ustanowioną na ich rzecz nieodpłatną służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie korzystania z pomieszczeń na parterze budynku). Miesięczne wydatki skarżącego przekraczają 1.000 zł, w tym na leki wydatkuje ok. 700 – 800 zł. Natomiast wydatki jego małżonki są "dużo większe, gdyż musi wydać na dojazdy do specjalistów i na lekarstwa". Z kolei wydatki związane z utrzymaniem mieszkania małżonkowie ponoszą po połowie. Każde z nich miesięcznie odkłada też po 200 zł na zakup opału do ogrzewania mieszkania w sezonie grzewczym (od września do maja), ponieważ koszt zakupu węgla na ten okres wynosi ok. 4.500 zł, a drzewa – ok. 1.200 zł. Skarżący podkreślił, że ani on ani jego małżonka nie posiadają majątku, w tym oszczędności czy samochodu. Nie dysponują również rachunkami bankowymi. Syn skarżącego mieszka oddzielnie. Skarżący zaznaczył, iż przedłożył już odcinki emerytur, a zeznania podatkowego za 2015 rok jeszcze nie otrzymał. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Skoro sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, to Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić, należy, że skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i pełny swojej sytuacji majątkowej. Jego pismo z 27 lutego 2016 r. stanowi tylko częściowe wykonanie wezwania Sądu z 15 lutego 2016 r. Przede wszystkim skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów poza załączonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy odcinkiem jego świadczenia emerytalnego za miesiąc styczeń 2016 r. Ograniczył się do wyjaśnień, z których wynika, że przy dochodzie w wysokości 1.100 zł wydatkuje na niezbędne utrzymanie ponad 1.000 zł, przy czym o ile we wniosku o przyznanie prawa pomocy miesięczny koszt zakupu leków oszacował na kwotę 50 – 70 zł, to w piśmie z 27 lutego 2016 r. wskazał, iż jest to wydatek rzędu 700 – 800 zł. Ponadto z treści ww. pisma wynika, że małżonka skarżącego ponosi wydatki znacznie przewyższające jej dochód, który to - według oświadczenia skarżącego - także wynosi 1.100 zł. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu wskazującego wysokość świadczenia pobieranego przez jego żonę, akcentując, iż od 1995 r. mają zniesioną małżeńską współwłasność majątkową. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej jego małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia małżonków istnienie rozdzielności majątkowej między nimi. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 oraz z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 884/15; orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie podjął żadnych starań w celu udokumentowania sytuacji materialnej swojej i małżonki, ograniczając się do własnych wyjaśnień. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy tej osoby oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Skoro jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego i jego małżonki. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.