V SA/Wa 3028/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... kwietnia 2015 r. Nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, nie prowadzi gospodarstwa domowego, nie osiąga żadnego dochodu. W uzasadnieniu podniósł, iż komornik odebrał mu całe stado bydła oraz gospodarstwo rolne i majątek. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 9 października 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk dorosłego domownika skarżącego w dniu 19 października 2015 r. (potwierdzenie na k. 30 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, iż wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzielił odpowiedzi, wobec czego nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W sprzeciwie z dnia 9 listopada 2015 r. skarżący podniósł, iż nie posiada ani dochodów ani majątku, nie płaci podatków, nie ponosi kosztów utrzymania, bowiem nie ma z czego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Oznacza to, że Sąd ma do rozpoznania wniosek złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF z dnia (...) września 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać zatem należy, iż prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z dnia (...) września 2015 r. okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane – ani w zakreślonym terminie, ani przy wniesieniu sprzeciwu – uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony wnioskującej o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić należy, iż stanowisko orzecznictwa w tym zakresie jest już ugruntowane i jednolite. Dla przykładu wskazać można na postanowienie z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11, w którym podkreślono, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, NSA podniósł, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać zatem trzeba, iż analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim nie zostało w sprawie wyjaśnione skąd czerpie środki finansowe na utrzymanie, gdzie i na podstawie jakiego tytułu mieszka, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dziećmi, bądź z innymi członkami rodziny, czy korzysta z pomocy społecznej, pomocy rodziny, bądź osób trzecich, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżący nie wyjaśnił także z jakich powodów nie osiąga żadnych dochodów, nie nadesłał również żadnego dokumentu, z którego wynikałoby że jest osobą bezrobotną, czy też niezdolną do pracy, bądź osobą pozbawioną jakichkolwiek świadczeń socjalnych. Następnie zauważyć trzeba, iż wnioskodawca nie wyjaśnił czy posiada rachunek bankowy, nie nadesłał wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Dodatkowo podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy następuje poprzez porównanie wysokości miesięcznych dochodów oraz posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami ponoszonymi przez wnioskującą stronę i osoby, z którymi prowadzi ona gospodarstwo domowe. Skoro skarżący nie wskazuje ani wysokości środków finansowych jakimi dysponuje ani wydatków niezbędnych dla utrzymania, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Odnosząc się do twierdzeń podniesionych w sprzeciwie z dnia 9 listopada 2015 r. stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających za uwzględnieniem jego wniosku. W szczególności nie sposób jest przyjąć by wnioskodawca mógł egzystować nie osiągając żadnego dochodu, czy też nie korzystając z pomocy społecznej bądź pomocy członków rodziny czy osób trzecich. Nie sposób jest również zaakceptować, by mógł funkcjonować nie ponosząc żadnych wydatków. Wprawdzie uzasadnienie sprzeciwu nie jest obligatoryjne, jednakże biorąc pod uwagę, iż odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła z tej przyczyny, iż skarżący nie wykonał zarządzenia do złożenia dodatkowego oświadczenia, to okoliczność ta ma znaczenie dla rozpoznania wniosku przez Sąd i stanowi przesłankę negatywną. Przypomnieć bowiem należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy, zatem winien on z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W niniejszej sprawie skarżący nie udzielił odpowiedzi ani na zarządzenie referendarza sądowego ani występując ze sprzeciwem. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego, mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że złożony przez niego wniosek o przyznanie mu prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając natomiast na uwadze, iż przedstawione przez skarżącego informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjna w Warszawie opierając się na przepisach art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.