V SA/Wa 3118/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z synem i bratem, posiada dom o pow. 160 m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku podał, iż ani on ani jego brat nie osiągają dochodów, natomiast jego syn z tytułu umowy o pracę osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.800.00 zł. W uzasadnianiu podniósł, iż nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć, pozostaje na utrzymaniu syna. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2015 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, iż syn wnioskodawcy posiada samochód osobowy o wartości około 20.000 zł, natomiast jego brat jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 1.600 m2 (1/4 udziału). Skarżący, jego syn i brat posiadają rachunki bankowe, przy czym na rachunku bankowym skarżącego nie znajdują się żadne środki, na rachunku bankowym brata zgromadzono 403 zł, zaś na rachunku syna – 4.423,59 zł. Syn wnioskodawcy posiada na utrzymaniu również żonę i dwoje dzieci. Miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe wynoszą łącznie około 4.500 zł, na co składają się wydatki związane z utrzymaniem domu – około 1.500 zł oraz wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie w wysokości około 3.000 zł. Do pisma załączono odpisy zeznań podatkowych skarżącego, jego brata i syna za 2014 r., a także wyciągi z trzech rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 1.440 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia – w szczególności w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 3 sierpnia 2014 r. – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy. Zauważyć bowiem należy, iż nie sposób przyjąć za wiarygodne by rodzina wnioskodawcy, który nie osiąga dochodów i który pozostaje na utrzymaniu syna, którego miesięczny dochód brutto wynosi 3.800 zł ponosiła miesięczne wydatki w łącznej wysokości około 4.500 zł netto. Zauważyć przy tym należy, iż wysokość miesięcznego dochodu syna wnioskodawcy przyjęto na podstawie oświadczenia złożonego na formularzu PPF, w którego rubryce nr 10 wpisano kwotę 3.800,00 zł. Nadto, analiza rachunku bankowego syna wnioskodawcy wskazuje, że otrzymuje on wynagrodzenie za pracę, o czym świadczą przelewy w dniach: 22.06.2015 r. w wysokości 1.440,87 zł, 9.07.2015 r. w wysokości 2.017,67 zł oraz 17.07.2015 r. w wysokości 2.149,21 zł. Zatem otrzymywane przez syna skarżącego wynagrodzenie netto jest znacznie niższe aniżeli oświadczone wydatki w kwocie około 4.500 zł. Wnioskodawca nie wyjaśnia przy tym, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, której nie można uznać za nieznaczną, skoro przekracza połowę oświadczonego dochodu. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy, co w konsekwencji powoduje, że już tylko z tej przyczyny wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Niezależnie od powyższego zauważyć również należało, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 3 sierpnia 2015 r., którym został wezwany do złożenia wyciągów z rachunków bankowych z okresu trzech miesięcy. Wskazać należy, iż przedłożone wyciągi obejmują okres jedynie jednego miesiąca: 1.05. do 31.05.2015 – rachunek skarżącego; 1.07. do 31. 07.2015 r. – rachunek brata skarżącego; 18.06 do 17.07.2015 r. – rachunek syna skarżącego. Nie można zatem uznać by w tym zakresie zarządzenie zostało przez wnioskodawcę wykonane. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem obowiązkiem wnioskodawcy jest wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Skarżący nie wykonał również zarządzenia z dnia 3 sierpnia 2015 r. w zakresie, w jakim został wezwany do złożenia kopii umowy o pracę syna. Skoro – jak wywodzi – syn jest jedyną osobą, która osiąga dochody i wnioskodawca pozostaje na jego utrzymaniu, to dokument ten miał istotne znaczenie dla ustalenia możliwości majątkowych wnioskodawcy i jego rodziny. Na marginesie zauważyć trzeba, iż z przedstawionych odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego brata za 2014 r. wynika, iż wnioskodawca rozliczył rok podatkowy 2014 r. wspólnie z żoną, która osiągnęła łączny przychód w wysokości 41.919,71 zł, zaś jej dochód wyniósł 41.808,46 zł, w tym z tytułu emerytury w wysokości 23.344,47 zł. Kwestia ta nie jest jasna i nie została przez skarżącego wyjaśniona. Zauważyć tylko należy, iż wnioskodawca nie wskazał żony jako osoby, z którą prowadzi gospodarstwo domowe, nie wyjaśnił tego, czy nadal pozostają w związku małżeńskim, co ma również znaczenie w kontekście wynikającego z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego miedzy małżonkami. Jeżeli chodzi natomiast o brata wnioskodawcy, który według oświadczenia złożonego na formularzu PPF nie osiąga żadnych dochodów, to z zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że osiągnął on w 2014 r. dochód w wysokości 9.343,70 zł. Wobec tego wskazać należy, iż nie zostało wyjaśnione czy brat wnioskodawcy w okresie ostatniego roku osiągał dochody, zaś zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2015 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń swoich i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe z okresu ostatniego roku. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Wyjaśnienie powyższej stwierdzonych wątpliwości jest niezbędne wobec tego, iż wnioskodawca i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają majątek w postaci nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości, syn wnioskodawcy posiada stałe źródło dochodów, a nadto na rachunkach bankowych syna i brata zgromadzono środki pieniężne w wysokości przekraczającej wysokość wpisu sądowego od skargi. Powoduje to, iż nie można uznać wnioskodawcy za osobę, która znajduje się w stanie ubóstwa i która z tej przyczyny spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.