V SA/Wa 3142/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. C. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 46 m2 oraz "domek na wsi", dwa samochody osobowe z 1983 i 1997 r., a także zasoby pieniężne "na bieżące wydatki". W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.060 zł oraz z tytułu umowy o dzieło w wysokości 1.200 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2015 r. wskazał, iż właścicielem mieszkania jest jego syn, który "refunduje" opłaty czynszu i funduszu remontowego w wysokości 700 zł, natomiast wnioskodawca ponosi wydatki na gaz, energię elektryczną i wodę – średnio około 400 zł co 2 miesiące. Oświadczył, iż otrzymuje nieregularnie "honorarium" za epizody aktorskie w serialach i reklamach w wysokości około 1700 zł rocznie. Przedstawił swoje miesięczne wydatki, na które składają się wydatki na wyżywienie – około 700-900 zł, leczenie – około 200-300 zł, odzież – średnio rocznie około 800 zł, a także wydatki na prowadzenie "działalności gospodarczej" – około 150 zł. Do pisma załączył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 r., a także potwierdzenia salda na rachunkach bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z wyłuszczonych niżej względów. Po pierwsze wskazać należy, że wnioskodawca uzyskuje stałe dochody z tytułu emerytury oraz z tytułu umów o dzieło (w związku z oświadczoną działalnością gospodarczą), których łączna miesięczna wysokość nie pozwala zaliczyć skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Po drugie, nie można przyjąć, by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada nieruchomości, jak również ruchomości o znacznej wartości (samochody osobowe). Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). W końcu należało mieć na uwadze, iż skarżący dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na kilku rachunkach bankowych. Wskazać trzeba, iż z przedstawionych potwierdzeń z dnia 28 stycznia 2015 r. wynika, że wnioskodawca posiada dostęp do środków w wysokości: 1.223,04 zł (k. 32 akt), 487,75 zł (k. 33 akt), 95,08 zł (k. 34 akt), 5.135,58 zł (k. 35 akt), a nadto posiada karty kredytowe w mBanku (k. 36 akt) i Raiffeisen Polbanku (k. 37 akt). Zarówno wysokość limitów przyznanych na kartach kredytowych, jak również wysokość dostępnych środków pieniężnych przemawia za uznaniem, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do udzielenia prawa pomocy z uwagi na swoje ubóstwo. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.