V SA/Wa 3187/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż ani on ani jego żona nie osiągają dochodów. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, iż zamieszkują wraz z żoną w domu należącym do córki, na której wyłącznym utrzymaniu pozostają. Wskazał, iż córka posiada dziecko i utrzymuje się z "pensji w wysokości około 1.680 zł brutto". Wyjaśnił, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaś jego żona prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty w wysokości około 3.000 zł. Dodatkowo wskazał, iż na koszty związane z niezbędnym utrzymaniem składają się koszty: opału w wysokości około 3.000 zł rocznie, energii elektrycznej i gazu – około 300 zł miesięcznie, wyżywienia – około 400 zł miesięcznie, leczenia – około 100 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 23 stycznia 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż pozostaje wraz z żoną na wyłącznym utrzymaniu córki, która wykonuje zawód lekarza dentysty. Mieszkanie, w którym zamieszkują małżonkowie należy do ich córki, która ponosi wszelkie koszty związane z jego eksploatacją. Córka zamieszkuje w tym samym budynku, jednakże w odrębnym lokalu i prowadzi wraz z wnuczką odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca ponownie przedstawił wydatki niezbędne dla utrzymania, dodatkowo wskazując wydatki na zakup ubrań w wysokości około 400-800 zł rocznie. Oświadczył nadto, iż działalność gospodarcza jego żony przynosi straty w wysokości około 3.500 zł, zaś wynagrodzenie jego córki wynosi około 2.000 zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy, natomiast nie posiada oszczędności ani majątku ruchomego znacznej wartości. Do pisma załączył "Obliczenie dochodu za miesiąc grudzień 2014 r.", zaświadczenie o bezrobotności oraz zaświadczenie o posiadanym rachunku bankowym. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wyjaśnić także należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oznacza to, że referendarz sądowy musi dysponować niezbędnymi informacjami pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania strony oraz na dokonanie jego oceny przy uwzględnieniu ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków. W orzecznictwie podkreśla się również, że dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie może być obojętna wysokość ciążącego na wnioskującej stronie wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia NSA są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 8 stycznia 2015 r., którym został wezwany do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych – posiadanych przez siebie, jak również przez osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – z okresu ostatnich trzech miesięcy, jak również dokumentów potwierdzających straty z działalności gospodarczej żony z okresu ostatniego roku. Wskazać zatem należy, iż do pisma z dnia 23 stycznia 2015 r. załączył jedynie zaświadczenie o numerze posiadanego rachunku bankowego, a także zaświadczenie o dochodzie z działalności gospodarczej żony za okres jednego miesiąca (grudzień 2014 r.). Niezależnie od tego, że złożone dokumenty nie mogą być uznane za dokumenty, do przedstawienia których wnioskodawca został wezwany wskazać trzeba, iż brak jest oświadczenia w zakresie rachunku bankowego żony wnioskodawcy, która prowadząc działalność gospodarczą winna posiadać rachunek firmowy. Już tylko z tych powodów wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Nie sposób bowiem przyjąć, by wnioskodawca i jego żona prowadzili samodzielne gospodarstwo domowe mimo braku jakichkolwiek dochodów, a jednocześnie pozostawali na wyłącznym utrzymaniu córki, która wraz ze swoim dzieckiem prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy nie można podzielić jego stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem ani wnioskodawca ani jego żona nie osiągają żadnych dochodów, to nie sposób przyjąć, by samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, czyli ponosił wydatki związane z jego utrzymaniem. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż nie sposób przyjąć, by córka wnioskodawcy, której miesięczny dochód wedle oświadczenia strony wynosi około 2.000 zł i na której utrzymaniu pozostaje dziecko, stale ponosiła wydatki niezbędne dla utrzymania wnioskodawcy i jego żony. Zauważyć bowiem należy, iż oświadczona wysokość omawianych wydatków – około 1.100 zł miesięcznie – przekracza możliwości zarobkowe córki wnioskodawcy, na której utrzymaniu pozostaje jeszcze dziecko. Dodatkowo wskazać trzeba, iż wnioskodawca nie przedstawił pełnej sytuacji majątkowej córki, a także jej wydatków niezbędnych dla utrzymania, nie wskazał czy posiada rachunek bankowy, bądź majątek ruchomy o znacznej wartości. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawca złożył oświadczenia niepełne, nierzetelne, a niekiedy niewiarygodne, nie przedstawiła również istotnych dla oceny wniosku dokumentów. Wobec tego, nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.