V SA/Wa 321/18

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za posiadanie niezarejestrowanych automatów do gier postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. L. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada udział 1/2 w lokalu mieszkalnym o pow. 62 m2 oraz nieruchomość gruntową o pow. 850 m2, a także samochód osobowy. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił również swoje stałe miesięczne zobowiązania i wydatki. Do wniosku załączył kopie zeznań podatkowych PIT-36 za 2015 i 2016 r. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] 2018 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] 2018 r. (potwierdzenie na k. 44 akt sądowych). Pismem z dnia [...] 2018 r. pełnomocnik wnioskodawcy poinformował, iż skarżący jest rozwiedziony, posiada dwójkę dzieci, jednakże nie zna stanu majątkowego byłej żony i dzieci. Jednocześnie pełnomocnik wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów wskazanych w zarządzeniu z dnia [...] 2018 r., albowiem zakreślony w nim termin 7 dni "nie wystarczył na zdobycie wymaganych dokumentów księgowych i wyciągów z kont". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi sądowemu rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do złożenia oświadczenia pozwalającego na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane ani w zakreślonym terminie, ani w okresie do dnia wydania niniejszego postanowienia, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niejako na marginesie dodać należy, iż powyższego stanowiska nie może zmienić okoliczność, że pełnomocnik wnioskodawcy wystąpił o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowego oświadczenia. Przede wszystkim pamiętać należy, iż przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości wydłużania terminów. Podnieść również należy, iż to skarżący winien wykazać, że spełnia ustawowe warunki do udzielenia prawa pomocy i w tym zakresie winien bez zbędnej zwłoki wykonać zarządzenie do złożeniu dodatkowego oświadczenia (tym bardziej będąc w sprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika). Zatem to, iż skarżący nie przedkłada żądanych dokumentów, którymi winien dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2017 r. o sygn. akt I GZ 17/17). Niezależnie od powyższego stwierdzić należało, iż od dnia otrzymania wezwania sporządzonego w wykonaniu zarządzenia o wezwaniu do dodatkowego oświadczenia – tj. od dnia [...] 2018 r. – do dnia wydania niniejszego postanowienia upłynął okres kilkakrotnie przekraczający zakreślony tam termin siedmiodniowy, co przemawia za uznaniem, iż skarżący nie był pozbawiony możliwości złożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów w późniejszym terminie, o co jego pełnomocnik wnioskował. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.