V SA/Wa 3228/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W.j na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) maja 2015 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym tj.: - zwolnić od kosztów sądowych, - odmówić ustanowienia radcy prawnego. A. W., dalej "Skarżąca" lub "Strona", wniosła o ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek złożyła na urzędowym formularzu (PPF). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jej dom zniszczył pożar i w uwagi na brak środków finansowych Skarżąca nie zdołała go odbudować. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość rolną o pow. 13 ha, podstawą utrzymania jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 1000 zł w miesiącu. Wykonując zobowiązanie Sądu do udzielenia dodatkowych informacji Skarżąca wskazała, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, mieszka w "wydzierżawionym gospodarstwie rolnym", posiada podstawowy sprzęt do prowadzenia gospodarstwa, w tym dwa ciągniki, rok produkcji 1986 i 1990. Strona wyjaśniła, że w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego uprawia zboże oraz hoduje bydło. Wyjaśniła, że obecnie nie posiada bydła rzeźnego i nie uzyskuje dochodów, a w 2015 r. otrzymała dopłaty bezpośrednie w wysokości 14.000 zł. Do kosztów utrzymania zaliczyła opłaty za zużycie gazu (50 zł), wody (50 zł), energii elektrycznej (40 zł), korzystanie z telefonu (30 zł), leczenie (100 zł), wyżywienie (500 zł), kupno opału na zimę (1500 zł). Do pisma załączyła nakazy płatnicze na łączne zobowiązania pieniężne za 12 miesięcy roku 2014 i 2015, zaświadczenie o wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego oraz wyciąg z rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., referendarz sądowy może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł, do kosztów postępowania należy zaliczyć również koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględnić również należy, że aktualnie przed tut. Sądem są prowadzone 2 postępowania wszczęte skargami na decyzje odmawiające Skarżącej przyznania płatności do gruntów rolnych (OB i ONW). Łączne wpisy sądowe od zainicjowanych postępowań wynoszą 400 zł. Skarżąca oświadczyła, że podstawą je utrzymania jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 1000 zł w miesiącu. Z oświadczenia o wysokości kosztów miesięcznego utrzymania wynika, że koszty te wynoszą około 900 zł (w tym 1/12 wydatków na opał w wysokości 1.500 zł). Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunków bankowych. Wynika z nich, że Skarżąca w dniu 1 września 2015 r. nie posiadała na rachunku bankowym środków pieniężnych, a w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 1 września 2015 r. na jej rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki. Mając na uwadze powyższe zasadne wydaje się przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem zebrane informacje i dokumenty uzasadniają stwierdzenie, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Równocześnie Skarżąca oświadczyła, że posiada majątek (nieruchomość) i źródło dochodu (gospodarstwo rolne) oraz uzyskuje dochód, który oszacowała na kwotę 1000 zł miesięcznie. Zebrane informacje oraz przedstawione dokumenty nie pozwalają stwierdzić, że zasadne jest przyznanie Skarżącej prawa pomocy w całkowitym zakresie, w tym poprzez ustanowienie radcy prawnego, ponieważ powołane okoliczności nie uzasadniają twierdzenia, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na marginesie zwrócić uwagę należy, że podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji – kierując się zasadą prawa do sądu – przyjąć należało, że wnioskodawca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem na dalszym jej etapie. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.