V SA/Wa 3271/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA – Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia .. września 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty pomocy finansowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych L. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z ... i ..., posiada mieszkanie o pow. ... m2 oraz ogródek przydomowy o pow. ... m2, a także samochód osobowy z 2007 r. i ciągnik z 2011 r., natomiast nie posiada zasobów pieniężnych. W rubryce 10 wniosku podał, iż wraz z żoną osiągają miesięczny dochód w wysokości 2... zł brutto z tytułu prowadzenia działalności w gospodarstwie ... W uzasadnieniu podniósł, że prowadzi gospodarstwo ... i w ramach hodowli ... otrzymuje dofinansowanie. Wnioskodawca wskazał, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą około ... zł, opłaty za energię elektryczną – ... zł za dwa miesiące, butla gazowa – ... zł miesięcznie. Skarżący przedstawił także inne wydatki, związane z prowadzoną działalnością, na które składają się: podatek rolny – ... zł, opłata za korzystanie z urządzeń wodnych – ponad ... zł, opłaty na rzecz KRUS – ... zł, prąd na dzierżawionych stawach – około ... zł, koszt odmulenia rzeki – ... zł w 2014 r. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 14 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, iż wnioskodawca posiada lokaty, które pożytkowane są na zakup materiału hodowlanego oraz wydatki związane z produkcją rybacką. Do pisma załączono oświadczenie skarżącego i jego żony w zakresie średnich miesięcznych wydatków w łącznej wysokości ... zł, na które składają się wydatki na: czynsz za mieszkanie – ... zł, RTV i internet – .... zł, telefony komórkowe (3 szt.) – ... zł, energia elektryczna – ... zł, gaz – .. zł, ubezpieczenie indywidualne – .. zł, leki – ... zł, ubezpieczenie mieszkania – ... zł, wyżywienie – ... zł, ubrania – ... zł oraz artykuły higieniczne i chemiczne – ... zł. Ponadto załączono oświadczenie skarżącego i jego żony z dnia 12 maja 2015 r. dotyczące wydatków związanych z prowadzoną działalnością rybacką, w którym wskazano także, iż wnioskodawca posiada 12 miesięczną lokatę w wysokości ... zł oraz kredyt w wysokości ... zł na rachunku w Banku ..., z którego opłacane są wszystkie wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Żona wnioskodawcy posiada rachunek w ... Bank, na którym znajdują się środki pieniężne w wysokości ... zł, a także 3 lokaty depozytowe 3-miesięczne po ... zł każda (łączna kwota ... zł). Zgodnie z oświadczeniem małżonków, środki te stanowią zabezpieczenie w nieprzewidzianej kryzysowej sytuacji życiowej. Do pisma załączono m.in. wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż straciło ono moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd (art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości ... zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Wnioskodawca nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z instytucji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Wnioskodawcę nie sposób bowiem zaliczyć do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Posiada on bowiem zasoby pieniężne w postaci lokaty o zmiennym saldzie w wysokości ... zł, zaś jego żona środki zgromadzone na rachunku bankowym w łącznej wysokości ... zł. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zwrócono uwagę, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (por. również postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca wraz z żoną posiada stałe źródło dochodów - prowadzą oni działalność w formie gospodarstwa rybackiego, na którą otrzymują dofinansowanie. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego w Banku ... wynika, iż w związku z prowadzona działalnością stale obracają środkami finansowymi, których wysokość znacznie przekracza ciążący na skarżącym wpis sądowy. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". W sprzeciwie podkreślono, że dla zagadnienia prawa pomocy istotna jest sezonowość prowadzonej działalności gospodarczej i konieczność ponoszenia nakładów na zarybianie. Zauważono, że kwoty znajdujące się na lokatach bankowych pochodzą z uzyskanego dofinansowania i mogą być przeznaczone tylko na zakres produkcji rybackiej. Nieruchomość, w której zamieszkuje skarżący to mieszkanie popegeerowskie o nieznacznej wartości, a samochód został zakupiony na kredyt i jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Z kolei zbycie ciągnika nie jest możliwe z uwagi na regulacje związane z dotacją i dofinansowaniem. Abstrahując w tym miejscu od wartości nieruchomości oraz środków transportu pozostających w majątku skarżącego Sąd stwierdza, że nie wszystkie lokaty pochodzą z dofinansowania, gdyż zgodnie z oświadczeniem złożonym przez oboje małżonków K. w dyspozycji żony skarżącego pozostaje kwota ... na koncie osobistym w ... Bank oraz trzy lokaty depozytowe, również w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wpisu sądowego należnego w przedmiotowej sprawie. Reasumując, wnioskodawca, który dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, powinien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z tych względów Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.