V SA/Wa 340/13

WyrokWSA w Warszawie2013-04-17

Skład orzekający: Michał Sowiński, Beata Blankiewicz – Wóltańska, Piotr Piszczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, nie rozpatrując kwestii przedawnienia tych należności?
Ratio decidendi
Organ rentowy, rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, ma obowiązek z urzędu zbadać, czy należności te nie uległy przedawnieniu. Brak takiego badania, mimo że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają obowiązek uwzględnienia przedawnienia, stanowi naruszenie prawa materialnego i procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia przedawnienia, organ powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe lub uchylić decyzję w tej części.
Stan faktyczny
Skarżąca A.W. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okresy w 2002 roku, powołując się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) dwukrotnie odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a skarżąca posiada majątek (nieruchomość, emerytura), z którego należności można wyegzekwować. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w poprzednim postępowaniu uchylił decyzję ZUS, wskazując na konieczność wnikliwej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez ZUS, który zebrał dodatkowe dokumenty, organ ponownie wydał decyzję odmawiającą umorzenia. Skarżąca ponownie wniosła skargę do WSA, zarzucając m.in. błędną wykładnię przepisów i zaniechanie analizy możliwości częściowego umorzenia.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi A.W. (zwana dalej Skarżącą) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w dniu [...] listopada 2012 r., znak [...] , którą utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2011 r. nr [...] o odmowie umorzenia A.W., jako prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres i w łącznej wysokości określonej w tej decyzji. Przedmiotowe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. A.W.zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] w W.o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych, uzasadniając go swoją trudną sytuacja finansową. Rozpatrując powyższy wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2011 r. odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 1 i 3 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także stosowne przepisy zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową Skarżącej ZUS stwierdził, iż wnioskodawczyni posiada majątek tj. dom położony w M. przy ul. W. [...], nadto skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, na którym można dokonać zajęcia celem skutecznego wyegzekwowania należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Dodatkowo podniósł, iż Skarżąca umową z dnia [...] sierpnia 2011 r., zawartą ze Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową, zaciągnęła pożyczkę na okres 36 miesięcy, gdzie miesięczna jej rata wynosi 386,72 zł. Z kolei z dokumentacji medycznej załączonej do wniosku, zdaniem organu, nie można wystarczająco ocenić obecnego stanu zdrowia Skarżącej. Wobec powyższego, w opinii Zakładu, Skarżąca nie wykazała dostatecznie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedstawionej dokumentacji nie wynika również jednoznacznie, aby znajdowała się w złej sytuacji socjalno-materialnej. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uznającą brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. Organ odwoławczy ponownie wskazał na przyznane Skarżącej prawo do świadczenia emerytalnego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję, a także na posiadaną nieruchomość oraz wziął pod uwagę fakt niezalegania Skarżącej z jakimikolwiek zaległościami w opłatach. Zgodnie z przysługującym prawem Skarżąca złożyła skargę na to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 24 maja 2012r. sygn. akt V SA/Wa 531/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011r.znak [...] . W ocenie Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem dopatrzono się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Orzekając w sprawie WSA wskazał, że zaskarżona decyzja nie zawierała wyczerpującego ustalenia sytuacji materialnej i życiowej Skarżącej. Zdaniem Sądu uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, organ przy wydawaniu decyzji o takim charakterze zobowiązany jest do wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy celem stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ stwierdził istnienie majątku w postaci nieruchomości, z której może egzekwować należności. W ocenie Sądu nie wzięto pod uwagę, że nie jest to dodatkowa nieruchomość, ale dom w którym mieszka wnioskująca wraz z dorosłym synem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wg oświadczenia strony syn jest bezrobotny, wykonuje tylko prace dorywcze. Ta okoliczność powinna podlegać sprawdzeniu przez organ, gdyż powyższe okoliczności niekorzystnie wpływają na sytuację Skarżącej. Ponadto nie wzięto pod uwagę, iż ewentualne zajęcie nieruchomości w konsekwencji pozbawi zainteresowaną i jej syna mieszkania. Te okoliczności spowodują konieczność sięgania przez zobowiązaną i jej syna, pozbawionych możliwości zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej, do środków pomocy państwa. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ należy wyjaśnić wszystkie wątpliwości związane z sytuacją materialną i rodzinną pamiętając, że nie można przeciwstawiać interesu publicznego polegającego na dbałości o stan finansów publicznych indywidualnemu interesowi obywatela. Po wyroku Sądu ZUS jako organ drugoinstancyjny wszczął postępowanie wyjaśniające i pismem z dnia [...] sierpnia 2012r. wezwał Skarżącą do przedłożenia aktualnych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie, dotyczących zarówno sytuacji finansowej, rodzinnej jak i zdrowotnej A.W.. W odpowiedzi na to Skarżąca złożyła [...] września 2012 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, z którego wynika, że strona jest niezamężna i zamieszkuje w M.w 32 - letnim domu o pow. [...] m 2. Dom wymaga remontu - do wymiany są liczne jego elementy, fundamenty natomiast wymagają wzmocnienia. Nieruchomość stanowi własność strony, natomiast jest użytkownikiem wieczystym działki o pow. [...] m2, na której posadowiony jest budynek. Zobowiązania pieniężne wykazane w oświadczeniu obejmujące podatek od nieruchomości ([...] zł - 2 raty), opłatę z tytułu wieczystego użytkowania ([...] zł), kredyt w wysokości [...] zł (SKOK W.), opłatę za energię elektryczną ([...] zł), za wywóz nieczystości ([...] zł - co drugi miesiąc), za gaz ([...] zł - co drugi miesiąc) są regulowane gotówkowo z dużym opóźnieniem. Natomiast stałe opłaty określone przez Skarżącą stanowią [...] zł (energia, gaz, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, opłata za użytkowanie wieczyste), koszty leczenia – [...] zł. Inne miesięczne wydatki to spłata kredytu – [...] zł oraz zakup opału na zimę - ok. [...] zł. Według oświadczenia Skarżącej zaległości w opłatach wynoszą ok. [...].- zł i są spłacane z dużym opóźnieniem. Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł miesięcznie netto (które jest dochodem powyżej minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego i wynosi [...]zł mies.) i nie korzysta z pomocy w OPS w M.. Organ ustalił ponadto, że zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem, który jest osobą bezrobotną, ale niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...] listopada 2012r. wydał decyzję (znak [...] ) utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] października 2011 r. o odmowie umorzenia A.W., jako prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres i w łącznej wysokości określonej w tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dokonując ponownej analizy akt sprawy i biorąc pod uwagę wskazania WSA zawarte w wyroku uznał, że jednak nie zaistniały przesłanki do zmiany zaskarżonej decyzji i podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia należności, gdyż przedstawione argumenty i dowody były organowi już wcześniej znane. Oceniając sprawę z punktu widzenia uregulowań przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ uznał, że jakkolwiek spłata należności pogorszy sytuację majątkową skarżącej, jednak pogorszenie to nie będzie równoznaczne z pozbawieniem możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto stan zdrowia zobowiązanej wymagający stałej farmakoterapii oraz rehabilitacji zdaniem organu nie może mieć wpływu na podjęcie decyzji pozytywnej dla Skarżącej, gdyż strona ma stałe źródło dochodu, wobec czego przesłanka braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Podkreślono również, że przysługujące organowi prawo dokonania wpisu hipoteki przymusowej służy jedynie zabezpieczeniu spłaty zaległości składkowej, a nie oznacza podjęcia czynności egzekucyjnych z majątku. Celem organu nie było pozbawienie Skarżącej i jej syna miejsca zamieszkania, dokonując zabezpieczenie organ uzyskuje gwarancje odzyskania wierzytelności w przypadku podjęcia działań zmierzających do zbycia majątku przez dłużnika. Podniesiono ponadto, że działając w ramach uznania administracyjnego, organ nie może kierować się jedynie względami społecznymi w sytuacji, gdy pomimo trudnych warunków życiowych i zdrowotnych zobowiązanej, należność może być skutecznie dochodzona. W takim przypadku umorzenie należności stanowiłoby nieuprawnione, sprzeczne z ustawowym obowiązkiem Zakładu, definitywne odstąpienie organu od nakazu ich egzekwowania. W tym stanie rzeczy organ, po ponownej analizie akt sprawy oraz dokonaniu wnikliwej i rzetelnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w sposób szczegółowo wyjaśniającego stan faktyczny sprawy, uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.złożyła ponownie A.W.. W skardze wniosła o uchylenie decyzji ZUS, wskazując na naruszenie przez organ przepisów prawa poprzez: 1. błędną wykładnię art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt. Kodeksu postępowania administracyjnego, zaniechania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...]Oddział w W.po ponownej analizie materiału dowodowego w sprawie realizacji możliwości częściowego umorzenia należności z tytułu składek, subiektywnej, opartej na danych dotyczących roku 2010 analizie dochodów syna wnioskodawczyni bez oparcia w rzeczywistym stanie faktycznym, zarówno w kwestii obecnych jego dochodów, jak i faktycznego wpływu na czynności związane z rejestracją w Urzędzie Pracy, subiektywnej ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż wnioskodawczyni poprzez fakt niekorzystania z pomocy M. Ośrodka Pomocy Społecznej jest osobą majętną, a wszelkie zobowiązania mimo opłacania po terminie realizuje w sposób zadawalający z bieżących posiadanych środków finansowych, rezygnacji ze szczegółowej analizy zebranego dodatkowego materiału w sprawie oraz możliwości zawarcia z wnioskodawczynią ugody opartej na Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, dotyczącej spłaty zadłużenia wobec ZUS, która satysfakcjonowałaby strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez Skarżącą. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także o wydaniu decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. , sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś , Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. Nr 141, poz.1365, dalej jako rozporządzenie). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu – w pkt od 1 do 6, albo gdy zachodzą inne szczególne względy wskazane w rozporządzeniu. Jednocześnie z treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (od dnia 1 stycznia 2012r. – przyp. Sądu), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, zastrzeżeniem art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s. Merytoryczne decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być zatem wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli taka okoliczność ujawni się w toku postępowania, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, działając na mocy art. 105 k.p.a. Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu odwoławczym (to jest będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (patrz: wyrok WSA w W.z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06, wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2012r. sygn. akt III SA/Lu 98/12, dostępne w: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że postępowanie administracyjne dotyczyło umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres marzec – kwiecień 2002r., czerwiec – wrzesień 2002r. oraz za listopad 2002 r., zaskarżoną decyzją organ odmówił Skarżącej umorzenia za te same okresy roku 2002. Analiza akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy prowadzi zatem do wniosku, że rozstrzygnięcie dotyczy należności za okres, co do którego organ powinien wypowiedzieć się w kwestii przedawnienia, albowiem – jak wskazano powyżej - stosownie do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zasadą jest, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w swojej decyzji z [...] listopada 2012 r. działając jako organ drugoinstancyjny nie wypowiedział się jednak co do przedawnienia, aczkolwiek okoliczność tę ma obowiązek uwzględnić z urzędu. Z cytowanych powyżej przepisów wynika jednoznacznie, że charakter sprawy wymaga wypowiedzi organu czy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uległy przedawnieniu w świetle cyt. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Jest to o tyle istotne, że do dnia 31 grudnia 2011 r. okres przedawnienia należności wynosił 10 lat, ten okres wprowadzono z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Od 1 stycznia 2012 r., stosownie do nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie pięciu lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednocześnie Sąd pragnie podkreślić, że zasadą jest, że organ uwzględnia stan faktyczny i prawny w dacie orzekania. W rozpoznawanej sprawie, skoro organ po raz pierwszy orzekał [...] października 2011 r., a zaskarżona decyzja jest z dnia [...] listopada 2012 r., to brak wypowiedzi organu w decyzji wydanej w postępowaniu toczącym się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii przedawnienia jest uchybieniem w świetle wyżej powołanych przepisów. Natomiast z treści zaskarżonej decyzji i jej uzasadnienia wynika, iż ZUS w ogóle nie rozważał kwestii przedawnienia należności objętej niniejszym postępowaniem. Co prawda w treści decyzji pierwszoinstancyjnej zostało zawarte stwierdzenie, że wobec Skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, jednakże nie wiadomo, kiedy zostało wszczęte, jaki jest jego przebieg itd. Takich informacji nie zawierają również akta administracyjne, przesłane do Sądu. Z treści obydwu decyzji (oraz akt administracyjnych) wynika ponadto, że na nieruchomości należącej do Skarżącej nie została ustanowiona hipoteka w celu zabezpieczenia roszczeń ZUS. Brak wyjaśnienia zagadnienia przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. W tej sytuacji zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło