V SA/Wa 3779/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. R. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą S. S. P. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy P. R. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych ponieważ nie pracuje, nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem i nie posiada środków pieniężnych aby zapłacić wpis od skargi. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 29 września 2015 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z 22 października 2015 r. Skarżący wniósł o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów w uwagi na konieczność uzyskania dużej ilości dokumentów od bliskich osób oraz uzyskania stosownych zaświadczeń. Następnie pismem z 27 października 2015 r. Skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego za październik 2015 r. oraz zeznanie podatkowe matki. Skarżący wyjaśnił również, że utrzymuje się z podejmowanych prac dorywczych, np. zbiera złom i makulaturę, rozdaje ulotki i nie korzysta z pomocy społecznej. Nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, ponieważ formalnie nie zakończył działalności gospodarczej, chociaż jej aktywnie nie prowadzi. Wyjaśnił również, że czasami mieszka z matką, niekiedy z kolegą, a w okresie wykonywania prac dorywczych poza miejscem zamieszkania, mieszka tam, gdzie pracuje. Skarżący jest kawalerem, nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Wyjaśnił, że nie składa zeznań podatkowych, a jego działalność "jest zadłużona" (zadłużenie wobec ZUS wynosi około 15.000 zł). Wskazał również, że posiada rachunek bankowy, ale z uwagi na ujemny stan konta nie może przedłożyć wyciągu za wskazany w wezwaniu okres, ponieważ nie posiada środków na uiszczenie opłaty za ich wydanie. Ponadto wskazał, że nie otrzymuje pomocy finansowej od matki, a jedynie pomoc w formie żywności. Opisując miesięczne koszty utrzymania wskazał, że stanowią je podstawowe środki czystości oraz wyżywienie. Koszty te wynoszą one około 250 zł – 300 zł, w sezonie letnim około 500 zł, a więc kwotę miesięcznych dochodów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie pełnych kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym Skarżącego. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia Skarżącego – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne i nie są wystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący wskazał, że utrzymuje się z podejmowanych prac dorywczych wymieniając: roznoszenie ulotek, zbieranie makulatury, zbieranie złomu. Nie przedstawił jednak jakichkolwiek dowodów potwierdzających podejmowanie wskazanych prac oraz wysokość uzyskiwanych dochodów. Wydaje się, że oddając złom lub zgromadzoną makulaturę do punktów zbiórki Skarżący powinien otrzymać np. rachunki dokumentujące ilość, wagę materiałów oraz stwierdzające wysokość zapłaty za wydane materiały wtórne. Nie udokumentował również (przedstawiając np. umowę), że zajmuje się dystrybucją ulotek i nie udokumentował wysokości ewentualnego dochodu uzyskiwanego z tego tytułu. Analizując pozostałe przedstawione informacje wskazać należy, że Skarżący wyjaśnił, że nie składa zeznań podatkowych. W tym zakresie nie przedstawił jednak zaświadczenia urzędu skarbowego. Warto również zauważyć, że Skarżący oświadczył, że formalnie nie zakończył prowadzenia działalności (choć jej faktycznie nie prowadzi), a więc ciążą na nim określone obowiązki ewidencyjne dotyczące chociażby składania zeznań podatkowych. Zastanawiającym jest również, dlaczego Skarżący nie zamyka działalności, pomimo że jej faktycznie nie prowadzi. Jej zakończenie umożliwiłoby Stronie chociażby rejestrację w urzędzie pracy i wnioskowanie o przyznanie zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie referendarza sądowego, Skarżący nie wyjaśnił również, jak kształtują się miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Z przedstawionych informacji wynika, że wydatki kształtują się na poziomie uzyskiwanych miesięcznych dochodów, a więc wynoszą około 250 zł - 300 zł. Oświadczenie, że Skarżący na stałe utrzymuje się z dochodów w kwocie około 300 zł, a uzyskiwany dochód jest wystarczający do pokrycia miesięcznych kosztów utrzymania, a więc żywności oraz środków higieny (podstawowych) nie jest wiarygodne. Odnosząc się do wyjaśnień, iż Skarżący nie posiada środków pieniężnych niezbędnych do uzyskania z banku wydruków z rachunku bankowego wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 października 2015 r., sygn. akt I GZ 653/15 odnosząc się do przedstawionego w rozpoznawanej przez ten Sąd sprawie argumentu, iż uzyskanie wyciągów bankowych jest odpłatne wskazał, że odmowa przedstawienia historii rachunku uniemożliwiła dokonanie przez Sąd rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. NSA podkreślił, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Mając natomiast na uwadze, iż przedstawione przez Skarżącego informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.