V SA/Wa 381/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu usunięcia pojazdu postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. J. K. w dniu 8 maja 2016 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż posada mieszkanie o pow. 37 m2 oraz samochód osobowy, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż jej "pensja to 2.200 – 2.300 zł". W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, iż jest pielęgniarką, ma problemy zdrowotne i oczekuje na operację, opiekuje się chorą matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.100 zł, zaś jej córka ukończyła studia i poszukuje pracy. Wnioskodawczyni przedstawiła swoje miesięczne wydatki, do których zaliczyła: czynsz – 720 zł, opłaty za energię elektryczną – 200 zł i gaz – 100 zł, ubezpieczenie – 60 zł, telewizję, telefon i internet – 100 zł, bilet miesięczny – 100 zł, leki – około 100 zł, ubezpieczenie samochodu – 100 zł. W ocenie referendarza sądowego złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, wobec czego zarządzeniem z dnia 26 października 2016 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 2 listopada 2016 r. skarżąca przedstawiła swoją sytuację życiową i zdrowotną, podnosząc w szczególności, iż jest pielęgniarka od 38 lat i pracuje w szpitalu, obecnie oczekuje na operację kolana, w związku z czym obawia się czy będzie w stanie ponieść związane z tym wydatki, jak również koszty rehabilitacji. Wskazała przy tym, iż z powodu trudnej sytuacji majątkowej zaciągnęła pożyczkę w banku w wysokości 10.000 zł na wydatki związane z leczeniem. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazał w pierwszej kolejności, że skarżąca nie wykonała należycie wezwania z dnia 26 października 2016 r. W szczególności nie wyjaśniła, czy prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z matką i córką. Nie przedstawiła też dokumentu potwierdzającego deklarowaną wysokość emerytury swojej matki. Ponadto skarżąca nie udokumentowała swoich dochodów za ostatnie 6 miesięcy oraz nie nadesłała zeznania podatkowego za rok 2015. Nie wyjaśniła też, czy ona sama, jak również jej matka i córka posiadają rachunki bankowe. Podsumowując referendarz sądowy uznał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Niezależnie od tego referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczynię – choć będącą w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej – nie sposób uznać za osobę pozbawioną środków do życia, która z uwagi na swoje ubóstwo zasługuje na skorzystanie z wyjątkowej instytucji prawa pomocy. Posiada ona bowiem stałe źródło dochodów, jak również mieszkanie i samochód. Jak wynika z przedłożonej kopii umowy o pracę z dnia 25 października 2016 r., skarżąca od dnia 1 listopada 2016 r. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 2.300 zł oraz dodatek za wieloletnią pracę w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego. W umowie tej postanowiono także, iż przysługuje jej premia miesięczna. Zgodnie zaś z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie posiada środków pozwalających zapłacić wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wskazała, że do 11 stycznia 2017 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim po operacji kolana w związku z czym pobiera 80% wynagrodzenia w wysokości 1800-1900 zł. Dodała, że musiała zaciągnąć pożyczkę, aby kupić leki. Na koniec wskazała, że po operacji ma problemy z chodzeniem – musi korzystać z kul i ortezy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy oraz stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec nieprzedstawienia żądanych dokumentów i wyjaśnień, nie można stwierdzić, iż skarżąca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak trafnie wskazano w postanowieniu referendarza sądowego skarżąca pomimo wezwania nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 26 października 2016 r., którym została wezwana do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania, jak również do złożenia określonych dokumentów. W szczególności wnioskodawczyni nie wyjaśniła czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, czy też wspólnie z matką, którą się opiekuje, jak również z córką. Nie nadesłała również dokumentu, z którego wynikałaby wysokość świadczenia emerytalnego pobieranego przez jej matkę. Wnioskodawczyni nie udokumentowała swoich dochodów z okresu 6 miesięcy poprzedzających wezwanie, jak również nie przedstawiła zeznania podatkowego za rok 2015. Skarżąca ani we wniosku, ani na wezwanie referendarza, ani w sprzeciwie od jego postanowienia tych braków nie uzupełniła. Nie wskazała także, czy posiada rachunki bankowe oraz jakie jest ich saldo, a także czy rachunki takie posiadają jej matka i córka. Na to, że skarżąca posiada rachunek bankowy wskazuje natomiast okoliczność zaciągnięcia przez nią pożyczki w banku. W związku z powyższym oceniając wniosek referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez wnioskodawczynię istotnych dla oceny wniosku dokumentów uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz słusznie zauważył, że analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości już z tego powodu, że na niektóre pytania skarżąca w ogóle nie udzieliła odpowiedzi, a ponadto nie przedstawiła wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niej zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego, jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawczyni, ani tego, jak przedstawiają się jej wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Raz jeszcze podkreślić należy, że skarżąca wraz ze sprzeciwem nie nadesłała żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu, która w większości powiela, znane już Sądowi informacje przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Podkreślić należy, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Za prawidłowe należało uznać też wniosek zawarty w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca posiadając stałe źródło dochodu w wysokości 2300 zł miesięcznie (a dodatkowo 20% premii za wieloletnią pracę), a także samochód oraz mieszkanie ma możliwość pokrycia kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł. Oceny tej nie zmienia podniesiona w sprzeciwie okoliczność czasowego (do 11 stycznia 2017 r.) zmniejszenia wynagrodzenia skarżącej z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.