V SA/Wa 3883/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2016r. i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi M. M. na decyzję Ministra Finansów z [...] lipca 2015 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria CW nr [...] w dniu [...] lutego 2014r. w wysokości 220 zł. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną T. M. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.299,29 zł i stanowi go świadczenie emerytalne i rentowe. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi udział 1/4 udziału we współwłasności domu (z uwagi na bardzo zły stan techniczny domu o znikomej wartości) oraz 1/4 udziału w nieruchomości rolnej o pow. 1,8194 ha oraz działka o pow. 800 m². Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych, jak również inwentarza żywego i urządzeń rolniczych. M.M. wskazał, iż wraz z żoną są w złym stanie zdrowotnym, a ponadto są zadłużeni w banku i u rodziny. Miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: spłata raty kredytu (230,75 zł), koszt prowadzenia rachunku bankowego (9,90 zł), podatek rolny (33,40 zł), wydatki na wodę i gaz (215 zł), energię elektryczną (45 zł), leczenie (350 zł), opał (290 zł). Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-40A za rok 2014, informację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rok 2015 wraz z dowodami uiszczania opłat, decyzję w sprawie ustalenia podatku rolnego za rok 2015 oraz ustalenia łącznego zobowiązania podatkowego wraz z dowodami zapłaty podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości, kserokopie recept, skierowanie na badania lekarskie, fakturę VAT z tytułu prowadzenia sprawy przez radcę prawnego oraz potwierdzenie uiszczenia wynagrodzenia. Postanowieniem z 27 stycznia 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów, o które został wezwany pismem z 18 grudnia 2015r. m.in. dokumentów potwierdzających uiszczanie stałych opłat np. zużycia energii elektrycznej, gazu, wody, wydatków na opał. Referendarz sądowy uznał, że z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynikają dodatnie salda. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym szczegółowo opisał swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wskazał, że nie otrzymywał od właściciela potwierdzenia uiszczenia opłaty za wynajem, a w chwili obecnej nie posiada na rachunku bankowym środków pieniężnych. Wnoszący sprzeciw zaznaczył, że gaz do butli oraz wodę w butelkach 5 litrowych kupuje bez faktur. Wnioskodawca podkreślił, że z uwagi na zły stan zdrowia swój i żony, największe wydatki ponosi w związku z zakupem lekarstw, a jako chory na cukrzycę musi, jak wskazał cztery razy dziennie aplikować sobie insulinę. Do sprzeciwu załączył dwie faktury z [...] stycznia 2016r. na zakup lekarstw, fakturę z [...] listopada 2015r. za zakup energii elektrycznej oraz PIT 40 A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać, że miesięczne wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: prąd 23,68 zł (faktura z [...] listopada 2015r. k. 85 a.s. za okres od maja do listopada 2015r. w łącznej wysokości 142,08 zł), gaz i woda 215 zł, spłata raty kredytu 230,75 zł oraz koszt prowadzenia rachunku bankowego 9,90 zł, leczenie 350 zł, opał 290 zł, lekarstwa 282,56 zł (zgodnie z fakturami z 13 stycznia 2016r. k. 83 i 84 a.s.), opłata za wywóz odpadów 12 zł, oraz kwartalnie podatek rolny 18 zł oraz podatek od nieruchomości 45 zł. Załączone zostały kopie następujących dokumentów m.in.: PIT-40 A "Roczne obliczenie podatku przez organ rentowy" (11.526,12 zł), faktura z 19 listopada 2015r. za zakup energii elektrycznej za miesiące maj-listopad 2015r. (142,08 zł), faktury za zakup lekarstw z [...] stycznia 2016r. (215,58 zł oraz 66,98 zł), wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego T. M. za okres od 18 listopada do 17 grudnia 2015r., PIT-40 A dotyczący T. M. (18.021,86 zł), informacja z 12 stycznia 2015r. o rocznych opłatach za odpady komunalne w roku 2015 (12 zł x 12 miesięcy), 12 odcinków płatności za odpady komunalne na łączną kwotę 144 zł, 4 odcinki płatności za podatek rolny 2015 (18 zł x 4 raty), 4 odcinki płatności za podatek od nieruchomości (45 zł x 3 oraz 46 zł). Mając na uwadze wysokość dochodów uzyskiwanych przez M. M. i jego żonę (ok. 1150 zł miesięcznie na osobę), w zestawieniu z jego obecną sytuacją finansową i zdrowotną Sąd uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.