V SA/Wa 3891/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy D. B. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), reprezentowany w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.500 zł. Miesięczne wydatki określił bardzo ogólnie i wskazał, że stanowią je kredyty, alimenty i czynsz. Wyjaśnił, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i ciąży na nim świadczenie alimentacyjne w wysokości 2.500 zł. Jego syn mieszka okresowo z matka albo ojcem. Skarżący spłaca kredyty, a miesięczne raty wynoszą 1.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016. Zaświadczenie z 02.06.2017 r. o wysokości wynagrodzenia, historię rachunku bankowego za okres: 16.08.2016 do 06.06.2017, ugodę sądową zawartą 21.08.2015 r., sygn. akt III RC 566/15 przed Sądem Rejonowym w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie alimentów Strony na rzecz syna, umowę kredytu hipotecznego z 18.10.2006 r. oraz umowę o kredyt gotówkowy z 10.12.2014 r. wraz z harmonogramem spłat. Skarżący oświadczył, że mieszka w lokalu należącym do jego ojca i ponosi połowę kosztów utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł. W tym samym mieszkaniu przebywają jego żona oraz syn. Podkreślił, że nie prowadzą z żoną wspólnego gospodarstwa domowego; dziecko utrzymuje matka, a Skarżący płaci alimenty. Dodał, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy społecznej, nie posiada żadnego majątku, oszczędności i lokat bankowych oprócz rachunku bankowego. Jest stroną umowy o kredyt hipoteczny na zakup mieszkania. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić jednak należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 2.607 zł i jest to jedyny koszt sądowy ponoszony na obecnym etapie postępowania. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że Skarżący uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wyższej kwocie od wykazanej na formularzu PPF (3.500 zł). Z przedstawionego zaświadczenia wynika, że Strona zarabia miesięcznie 4.278,75 zł (netto). Średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od 01.06.2016 r. do 31.05.2017 r. wyniosło 4.591,83 zł. Według informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach (PIT-11) w 2016 r. Skarżący uzyskał dochód w wysokości 69.291,90 zł. Nie przedstawił jednak zeznania podatkowego za 2015 r. do czego został zobowiązany w wezwaniu z 12 maja 2017 r. Mając na uwadze wysokość miesięcznego wynagrodzenia oraz dochód roczny nie można twierdzić, że Skarżący jest ubogi. Posiada stałą pracę, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Wyjaśnił, że mieszka z ojcem w należącym do ojca mieszkaniu i ponosi połowę kosztów utrzymania lokalu tj. 500 zł. Skarżący nie przedstawił jednak dokumentów wskazujących, ile wynoszą koszty utrzymania mieszkania, np. czynsz, opłaty za media i nie wykazał, że partycypuje w kosztach jego utrzymania, bowiem w tym zakresie również nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego wkład w uiszczanie opłat. Ponadto Skarżący do miesięcznych wydatków zaliczył alimenty oraz spłatę kredytów. Odnosząc się do złożonych oświadczeń ponownie wskazać należy, że nie zostały one udowodnione. Skarżący przedstawił wprawdzie kserokopię ugody sądowej zawartej 21.08.2015 r. w sprawie alimentów na rzecz syna, na podstawie której zobowiązał się do uiszczania alimentów w wysokości 2.500 zł, ale nie udokumentował, że faktycznie płaci alimenty. Oświadczając, że ciążą na nim zobowiązania kredytowe również nie wykazał, że kredyty faktycznie spłaca. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, że Skarżący oświadczył, że posiada jeden rachunek bankowy. Na przedstawionym wyciągu nie są ewidencjonowane jakiekolwiek obroty. Złożone oświadczenie co do posiadanych rachunków bankowych nie jest również wiarygodne chociażby z uwagi na zawarte umowy kredytowe i ciążące na nim zobowiązania wobec banków, co wymaga posiadania rachunków bankowych chociażby dla obsługi umów. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie złożył również pełnych wyjaśnień co do posiadanego majątku. Oświadczył bowiem, że nie posiada jakiegokolwiek majątku i mieszka z ojcem. Zauważyć jednak należy, że jest stroną umowy o kredyt hipoteczny, który został zawarty w celu zakupu mieszkania. Ani na formularzu ani w dodatkowych wyjaśnieniach brak informacji dotyczących zakupionego mieszkania. Nie zostało wyjaśnione, czy jest zamieszkałe, kto ewentualnie w nim mieszka lub czy stanowi ono źródło dochodu z jakiegokolwiek tytułu. Odnosząc się do oświadczenia zgodnie z którym Skarżący wydaje miesięcznie 1.000 zł na spłatę kredytów wskazać należy, że przy ocenie zasadności przyznania prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nie jest również wiarygodne wyjaśnienie, że nie wie nic o kosztach utrzymania syna przez żonę Skarżącego. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z wyjaśnieniami jego żona oraz syn mieszkają w tym samym lokalu, w którym przebywa Skarżący. W tych okolicznościach trudno dać wiarę złożonym wyjaśnieniom, że Skarżący nie posiada informacji dotyczących kosztów utrzymania syna i ponoszonych w tym zakresie wydatków przez jego matkę Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.