V SA/Wa 401/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2009 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2007 r. nr ... w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; I. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. II. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz R. B. kwotę ... zł (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego. III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przedmiotem skargi z 13 września 2007 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ... z ... sierpnia 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu nr ... z ... maja 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 20 lutego 2006 r. (data wpływu do organu) Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... maja 2007 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uznając, że strona nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ posiada ona stałe źródło dochodu - uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego środkiem zaskarżenia złożonym przez wnioskodawcę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... sierpnia 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że zainteresowany jest zatrudniony w Spółce ... oraz że średni dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w ciągu ostatnich trzech miesięcy wyniósł ... zł brutto. Organ stwierdził, że żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, lecz z ustaleń dokonanych w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. wynika, że została ona wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych w dniu ... czerwca 2007 r. z powodu niestawienia się w wyznaczonym terminie. Organ wskazał również, że skarżący korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. K. w formie zasiłku rodzinnego oraz że nie korzysta z innych form pomocy opieki społecznej, a także, że posiada samochód osobowy oraz przyczepę lekką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2007 r. podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem art. 127 § 2 k.p.a., bowiem w jej nagłówku jako organ wydający decyzję widnieje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy decyzja nie została podpisana przez Prezesa Zakładu lecz z jego upoważnienia przez Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego ZUS. Zarzucił, że de facto decyzja ta została wydana przez organ pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2673/07 oddalając skargę na powyższą decyzję uznał za bezpodstawny zarzut dotyczący naruszenia przez Prezesa ZUS przepisów o właściwości i wyjaśnił, że na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248) z dniem 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.),dalej: u.s.u.s., wskazując, że w świetle znowelizowanego przepisu organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie zgodził się również z podniesionym przez skarżącego zarzutem, że zaskarżona decyzja została wydana przez organ pierwszej instancji, z tego względu, że podpisał ją Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że na podstawie art. 73 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statusu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu oraz reprezentuje go na zewnątrz i może upoważniać m.in. dyrektorów oddziałów oraz innych pracowników ZUS do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu. Oznacza to, że Dyrektor Oddziału ZUS podpisując zaskarżoną decyzję działał z upoważnienia Prezesa ZUS. Strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s., poprzez przyjęcie, iż organem administracyjnym wydającym decyzję w trybie przewidzianym w ww. przepisie jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych; oraz naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe prowadzenie postępowania dowodowego, które nie doprowadziło do wyjaśnienia czy uiszczenie zaległych składek prowadziłoby do pozbawienia skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GSK 691/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd kasacyjny powołał się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle stosowania powyższego przepisu, w którym wyrażony został pogląd, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu. W sytuacji wydania decyzji przez ZUS i złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy użyty w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponowie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s., w których kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi Zakładu. W decyzji z dnia ... sierpnia 2007 r. oznaczono jako organ wydający decyzję - Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - organ niewłaściwy do wydania tej decyzji. Odmienne rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w tym zakresie zostało zatem wydane, zdaniem NSA, z naruszeniem art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.], dalej: p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 691/08 wydanym w następstwie skargi kasacyjnej R. B.. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem Sądu jest stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. Na mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku zaś stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 127 § 1 i nast. k.p.a.). Sąd rozpoznając ponownie sprawę miał na względzie stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika pogląd, że organem wydającym decyzję w trybie art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu, gdyż zawarty w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca przyjął zatem, że sprawa będzie ponowie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s., w których kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi Zakładu, który może działać w imieniu Zakładu lub upoważnić do takiego działania inne osoby o jakich mowa w statucie ZUS. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja z dnia ... sierpnia 2007 r. została wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czyli organ niewłaściwy, wobec czego organ ten dopuścił się naruszenia przepisów o właściwości, co musi skutkować stwierdzeniem nieważności wydanej przezeń decyzji. Z uwagi na fakt, iż stwierdzenie nieważności decyzji następuje ze względu na uchybienie proceduralne, przedwczesnym byłoby dokonywanie oceny zastosowania przepisów o charakterze materialnoprawnym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 138 k.p.a.) i z uwzględnieniem uregulowań zawartych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zbadać sprawę pod względem formalnym i merytorycznym oraz dokonać wnikliwej oceny materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) a w razie potrzeby dokonać jego uzupełnienia, zgodnie z wyrażoną w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej. Strona natomiast, korzystając z przysługującego jej prawa czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, ma m.in. prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, składać wyjaśnienia (art. 79 § 1 k.p.a.), jak również wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - będąc związanym wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.