V SA/Wa 406/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant starszy specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2011 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... lipca 2004r. Z. M. (zwany dalej: skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego 2002r. do grudnia 2003r. W jego uzasadnieniu wnioskodawca wyjaśnił, iż jego bardzo ciężka sytuacja finansowa powstała na skutek niewypłacalności dłużników, z którymi współpracował, co skutkowało bezpowrotną stratą ok. ... zł. Podniósł również, iż wraz z żoną nie ma innych źródeł zarobkowych, a spłata wszystkich należności ZUS pozbawiłaby jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z ... listopada 2004 r., odmówił skarżącemu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika oraz składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia ... maja 2005r. rozpoznającego wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Orzekając w sprawie na skutek złożenia przez stronę skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2189/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia ... maja 2005 r. wskazując, iż właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Minister Polityki Społecznej, jako organ sprawujący nadzór nad zgodnością działań ZUS z obowiązującymi przepisami prawa. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia ... października 2006r. przekazał wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi ZUS wyjaśniając, iż w dniu ... sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i na tej podstawie stronie niezadowolonej z decyzji, w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS. Następnie decyzją z dnia ... stycznia 2007r. nr ... Prezes ZUS uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia ... listopada 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, iż w sprawie został naruszony przepis art. 10 § 1 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia ... listopada 2007r. nr ..., wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych w wysokości ... zł. W pierwszej części uzasadnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a wskazanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową Z. M. Zakład Ubezpieczeń stwierdził, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i osiąga pewien dochód, zaś Komornik Sądu Rejonowego w P. skutecznie prowadzi postępowanie egzekucyjne. Nadto nie bez znaczenia jest, w ocenie organu, osiąganie przez małżonkę Z. M. wynagrodzenia za pracę, które w miesiącu czerwcu i w lipcu 2007 roku wynosiło po ... zł brutto, które to wynagrodzenie podlega zajęciu komorniczemu w kwotach dopuszczalnych przez przepisy Kodeksu pracy. Dalej organ wyjaśnił, że wnioskodawca, co prawda nie przedstawił dokumentów obrazujących miesięczny poziom wydatków rodziny, jednakże dochody z jego gospodarstwa domowego pozwalają na pokrycie opłat o charakterze stałym na poziomie pozwalającym na skromne utrzymanie rodziny, pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie zostało, w ocenie Zakładu, udowodnione wystąpienie w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie powstałego zadłużenia, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... maja 2008r. nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2007r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Wyjaśnił dodatkowo, że Z. M. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, której wynagrodzenie za pracę wynosiło za 02/2008 – ... zł brutto, zaś za 03/2008 – ... zł brutto, które to wynagrodzenie podlega zajęciu komorniczemu w kwotach dopuszczalnych przez przepisy Kodeksu pracy. Dalej Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) zwrócił uwagę, że wnioskodawca w ostatnim okresie opłaca składki na ubezpieczenie społeczne za siebie i zatrudnionych pracowników, a ponowna analiza materiału dowodowego nie dała podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające chociażby na częściowe umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej: - nieważność postępowania z powodu wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości i z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez osobę nie będącą do tego upoważnioną; - naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną jego wykładnię. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący opisał dotychczasowy przebieg postępowania przed organami administracji i przedstawił dowody zgromadzone w toku tego postępowania. Konkludując stwierdził, że zaskarżona decyzja z dnia ... maja 2008 r. jest dla niego krzywdząca i z treści jej uzasadnienia nie wynika, aby zostały wzięte pod uwagę wszystkie uwarunkowania i okoliczności świadczące o tym, że przyczyny powstania zaległości wobec Zakładu miały charakter czynników, na które miałby wpływ. Odnosząc się do swojej sytuacji materialnej stwierdził również, że w niniejszej sprawie, winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umożliwiające umorzenie powstałego zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, bowiem przedstawiona sytuacja materialna skarżącego jest bardzo trudna, do czego doprowadziło nie wywiązanie się kontrahentów z zapłaty kwoty w wysokości ... tys. zł, co z kolei, rzutuje na możliwość spłaty zaległości wobec ZUS. Przytaczając przepis art. 86 i 87 TWE skarżący wyraził pogląd, że podstawa faktyczna jego wniosku mieści się w standardach polityki Unii Europejskiej wobec małych i średnich przedsiębiorców, a z zasady de minimis nie wynika obowiązek stosowania przepisów prawa wspólnotowego do pomocy udzielanej MŚP. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Dodał również, iż z uwagi na prowadzenie przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej należało w sprawie uwzględnić przepisy odnoszące się do przyznawania pomocy publicznej, w szczególności pomocy de minimis. Ponownie podkreślono, że zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na umorzenie powstałego zadłużenia. Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1786/08 oddalił skargę skarżącego z dnia 12 czerwca 2008 r., na decyzję Prezesa ZUS z dnia ... maja 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w wysokości ... zł. Orzekając w sprawie na skutek złożenia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 17/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Sąd odwoławczy zwrócił uwagę, iż załączone do akt sprawy upoważnienie dla Dyrektora Oddziału ZUS w P. B. Ł. z dnia ... marca 2008 r. ma charakter pełnomocnictwa procesowego w postępowaniach przed sądami, w tym sądami administracyjnymi, nie zaś upoważnienia Prezesa ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie skargę winien wyjaśnić, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji osoba ją podpisująca dysponowała stosownym upoważnieniem Prezesa ZUS. Mając powyższe wytyczne na uwadze oraz ponownie orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem wydanym w protokole rozprawy z dnia 19 kwietnia 2011 r., wezwał organ i jego pełnomocnika do złożenia wyjaśnienia, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji z dnia ... maja 2008 r. osoba ją podpisująca tj. Dyrektor Oddziału ZUS w P. – B. Ł., dysponowała stosownym upoważnieniem Prezesa ZUS do jej wydania oraz przedstawienia tegoż pełnomocnictwa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przy piśmie z dnia ... kwietnia 2011 r. pełnomocnik organu nadesłał pełnomocnictwo z dnia ... marca 2008 r. nr ..., z którego m.in. wynika upoważnienie, udzielone przez Prezesa ZUS, do wydawania przez Dyrektora Oddziału ZUS w P. – B. Ł. decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270)dalej – p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tym kontekście Sąd wyjaśnia, iż powodem uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1786/08 było naruszenie procesowe, którego źródłem był m.in. art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym też znaczeniu NSA uwzględnił zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do nieprzeanalizowania treści pełnomocnictwa z dnia 6 marca 2008 r. i niewyjaśnienia zakresu jego upoważnienia. Po uzyskaniu zatem stosownych informacji i po włączyć do akt sprawy pełnomocnictwa nadesłanego przez pełnomocnika organu przy piśmie z dnia ...kwietnia 2011 r., sprawa będąca przedmiotem skargi z ... czerwca 2008 r., ponownie podlega merytorycznemu rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W ocenie sądu skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Rozstrzygając w powyższym zakresie sprawę, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2008r., zawiera ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Stan finansowy skarżącego, wskazuje, że w odniesieniu do niego, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił w ustaleniach faktycznych sytuację majątkowa skarżącego na datę wydawania decyzji. Miał na uwadze, iż w sprawie skarżącego doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem Komornika Sądowego ... Rewiru przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia ...04.2007 r., sygn. akt ... wobec bezskuteczności egzekucji. Niemniej jednak organ uwzględnił dodatkowe okoliczności w postaci przyznawanego przez skarżącego (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) faktu, że nadal prowadzi działalność gospodarczą. Potwierdza to również deklaracja rozliczeniowa ZUS P. za listopad 2007. Skarżący zatrudnia pracowników (w wymiarze ... pełnego etatu), uzyskuje przychód i pokrywa bieżące składki ubezpieczeniowe własne i pracownicze. Nie bez znaczenie dla organu było również osiąganie przez żonę skarżącego B. M. wynagrodzenia za pracę. Jest ona zatrudniona w Publicznym Przedszkolu Nr ... w P. Ma stały dochód a jej wynagrodzenie w miesiącu marcu 2008 r. wyniosło ... zł brutto. Dochód ten, jak podniesiono w zaskarżonej decyzji, służy zaspokojeniu potrzeb wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym. Podniesione okoliczności nie potwierdzają, tym samym, aby w niniejszej sprawie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w w/w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Za akt sprawy nie wynika również, aby skarżący wraz z małżonką korzystał z innej formy pomocy społecznej, co może świadczyć o braku konieczności udzielenia wnioskodawcy takiej pomocy. Rozważając powyższe okoliczności organ uznał, iż w ramach tzw. uznaniowości wydawanej decyzji powinien uwzględnić interes publiczny jakim jest ochrona Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przeznaczonego na wydatki związane ze świadczeniami pieniężnymi z ubezpieczenia społecznego. Ochrona tego Funduszu dała podstawę organowi do przeważenia interesu społecznego nad interesem skarżącego i oddalenie jego wniosku w warunkach wyżej ustalonego stanu faktycznego. Takim ustaleniom i argumentom nie można odmówić poprawności działania. Mieszczą się one w przesłankach stosowanego prawa. Należy ponadto zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zwrócić bowiem należy uwagę, że skarżący ma na utrzymaniu tylko jedno dziecko, dalej prowadzi działalność gospodarczą, a jego żona, z którą ma ustawową wspólność majątkową, uzyskuje miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę, skutkiem czego jest możliwość egzekwowania powstałego zadłużenia od obojga małżonków (art. 29 o.p. w związku z art. 31 u.s.u.s.). Sąd stwierdza ponadto, że w toku postępowania administracyjnego skarżący, pismem z dnia ... stycznia 2008 r. (k-... akt administracyjnych) został poinformowany o możliwości uzupełnienia akt sprawy o dodatkowe dokumenty, ewentualnie o wskazanie nowych okoliczności uzasadniających umorzenie należności, jednakże dokumentacja w sprawie, w tym zakresie, nie została przez skarżącego uzupełniona, a tym samym nie zostało wykazane, że w sprawie zachodzą inne przesłanki do zastosowania w/w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że skarga Z. M. na rozstrzygnięcie Prezes ZUS (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... maja 2008 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnić nadto należy, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998r., działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Paragraf 2 ust. 2 pkt 2 obowiązującego w dacie umocowania B. Ł. statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18.02.2008 r. w sprawie nadania Statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U nr 28, poz. 164) stanowił, że Prezes Zakładu mógł upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw oraz do podejmowania decyzji w określonych przez niego sprawach. Podobna regulacja znajduje się obecnie w § 2 ust. 2 pkt 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sparwie nadania statutu ZUS ( Dz. U. nr 18, poz. 93). Wydanie tym samym decyzji przez Dyrektora Oddział ZUS w P., tj. osobę upoważnianą (§ 2 ust. 2 statutu Zakładu), czyni zarzut przekroczenia kompetencji zastrzeżonych dla Prezesa ZUS, niezasadnym. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... maja 2008r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.