V SA/Wa 4160/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia 7 sierpnia 2015 r. Nr bez numeru w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa części dotacji celowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 8 września 2015 r., który załączył do skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż fundusz P. wg bilansu za ostatni rok wynosi 88.389.714 zł, wartość środków trwałych wynosi 89.951.220 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 23.757.275 zł. P. wskazał, iż posiada dwa rachunki bankowe, na których zgromadzono odpowiednio: 837.435,75 zł oraz 8.180.000,00 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż budżet P. na 2015 r. zakłada deficyt w wysokości 2.255.266 zł. P. posiada zobowiązania w wysokości 7.500.000 zł z tytułu wyemitowanych w 2013 r. obligacji, których wykup zaplanowano na lata 2017-2022. Ponadto, P. posiada zobowiązanie w formie poręczenia dla SPZOZ w S. w wysokości 432.964,46 zł, co powoduje ryzyko konieczności natychmiastowej spłaty takiego zadłużenia. Zarządzeniem z dnia 5 listopada 2015 r. wezwano wnioskującą stronę do złożenia kopii uchwały budżetowej P. S. na rok 2015 wraz z ewentualnymi uchwałami zmieniającymi. W odpowiedzi P. nadesłał pismo z dnia 16 listopada 2015 r., do którego załączyła kopię uchwały Rady P. S. nr III/26/2015 z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia budżetu P. S. na rok 2015, a także kopie siedmiu uchwał zmieniających. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Złożony w niniejszej sprawie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.). Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być ponadto tworzone rezerwy budżetowe, które uelastyczniają proces wydatkowania środków publicznych. W art. 222 ust. 1 ustawy o finansach publicznych postanowiono, iż w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę ogólną, w wysokości nie niższej niż 0,1% i nie wyższej niż 1% wydatków budżetu, zaś w ustępie 2 tego przepisu wskazano także na możliwość utworzenia rezerw celowych. Wykładnia językowa omawianej jednostki redakcyjnej wskazuje zatem, iż utworzenie rezerwy ogólnej przez powiat jest obligatoryjne, zaś rezerwy celowe mają charakter fakultatywny. Zatem, jednostka samorządu terytorialnego jaką jest powiat nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych, aczkolwiek jej swoboda w dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Wobec tego, uwzględniając specyfikę funkcjonowania tego typu jednostek i nie negując konieczności wykorzystania środków pozyskanych z kredytów czy subwencji na ściśle określone cele, dla oceny czy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne jest zbadanie uchwały budżetowej gminy, w szczególności poziomu zaplanowanych rezerw budżetowych. W orzecznictwie podkreśla się, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznawanych przez stronę za priorytetowe, a nie mających obiektywnie takiego charakteru (np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej); por. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II OZ 677/12 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w uchwale budżetowej z dnia 27 stycznia 2015 r. ustalono rezerwę ogólną w kwocie 100.000 zł. Nadto w uchwale tej przewidziany również rezerwę celową w kwocie łącznej 343.000 zł. Wskazać także trzeba, iż na dzień złożenia wniosku, P. posiadał na dwóch rachunkach bankowych zgromadzone środki pieniężne w łącznej wysokości 9.017.435,75 zł, co wynika z oświadczenia złożonego w rubryce nr 9 wniosku. Wobec powyższego nie sposób przyjąć, by wnioskująca strona była pozbawiona możliwości wygospodarowania kwoty 3.096 zł na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który obliczyć należało na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, co podniesiono wyżej, iż prawo pomocy może być udzielone jednostkom organizacyjnym w sytuacji, w której są one pozbawione możliwości zgromadzenia żądanej opłaty sądowej, a nie w sytuacji gdy środki takie wprawdzie posiadają, jednakże są one przeznaczone na spłatę innych zobowiązań. W niniejszej sprawie wnioskująca strona milczeniem pominęła powyższą kwestię, nie wyjaśniła przy tym powodów dla których nie zaplanowała w roku budżetowym 2015 wydatków z tytułu postępowań sądowych. Taką postawę uznać należy za niezasługującą na uwzględnienie, w szczególności wobec innych jednostek samorządu terytorialnego, które wydatki takie uwzględniły. Jak to się przyjmuje w orzecznictwie, niezabezpieczenie w planie wydatków bieżących środków na postępowania sądowe, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem skarżącej i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednostka samorządowa nawet będąc w trakcie realizacji licznych inwestycji, powinna uwzględnić w swoich wydatkach również konieczne środki finansowe pozwalające na jej uczestnictwo w postępowaniach sądowych wynikających z bieżącej działalności (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2012 r. o sygn. akt IV SA/Wa 9/12). Ustosunkowując się do podniesionych przez P. argumentów, które mają przemawiać za uwzględnieniem wniosku, stwierdzić należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie w świetle przesłanek, jakimi należy się kierować przy korzystaniu z nadzwyczajnej instytucji prawa pomocy. Przede wszystkim zauważyć należy, iż wskazane przez P. zobowiązania, jak sam zresztą wskazuje, nie są natychmiast wymagalne, bowiem spłata obligacji zaplanowana została na lata 2017-2022, natomiast przejęcie odpowiedzialności z tytułu poręczenia jest zdarzeniem ewentualnym. Natomiast, co istotniejsze, wytknąć należy wnioskującemu P. to, że w sposób bardziej priorytetowy traktuje inne wydatki niż obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, próbując przerzucić na Skarb Państwa jego koszty. Co więcej, niejako a priori zakłada zasadność zwolnienia od kosztów z uwagi na brak środków finansowych, który to brak motywuje jednocześnie koniecznością zaspokojenia innych zobowiązań. Stanowiska tego nie sposób zaaprobować. Skoro bowiem – co do zasady – jednostki samorządu terytorialnego nie są pozbawione źródeł dochodów, a tym samym nie są pozbawione środków finansowych, a co więcej mają możliwość kształtowania swoich budżetów, to pominięcie w planowaniu wydatków budżetowych kosztów postępowań sądowych, bądź ich marginalizacja, nie może usprawiedliwiać wniosku o pomoc ze strony państwa w sytuacji, gdy środki takie przeznaczają na spłatę zobowiązań niemających charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Wskazać przy tym warto, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 października 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 1132/14). Niezależnie od powyższego, przypomnieć również trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.