V SA/Wa 426/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2008 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 4 stycznia 2008 r. wniesionej przez G. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakładu) z dnia ... grudnia 2007 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję nr ... z dnia ... listopada 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 8 września 2005 r. zainteresowana złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz ubezpieczenie społeczne za pracowników za okres ... r., wskazując, iż jej sytuacja życiowo- finansowa nigdy nie pozwoli na spłatę zadłużenia, gdyż w ... ... r. w wypadku zginął jej syn i od tego czasu przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżąca wskazała, że straciła pracę i jedynym jej źródłem utrzymania jest zasiłek chorobowy; mieszka sama, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Po śmierci syna popadła w depresję i funkcjonuje dzięki pomocy lekarzy .... Decyzją Nr ... z dnia ... listopada 2005 r. Zakład odmówił zainteresowanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres ... r. w łącznej kwocie ... zł w tym z tytułu: składek - ... oraz odsetek liczonych na dzień 13 września 2005 r. - ... zł oraz na ubezpieczenie społeczne za pracowników za okres ... r. w łącznej kwocie ... zł w tym tytułu: składek - ... zł i odsetek - ... zł. Powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.], dalej - u.s.u.s. Zakład wskazał, że w przypadku strony nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności i zaznaczył, iż w okresie kiedy osiągała wysokie dochody z tytułu umowy o pracę nie podjęła próba spłaty zobowiązań. Organ wskazał, że skarżąca nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, a prowadzone przez Urząd Skarbowy postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Ponadto zobowiązana w złożonym wniosku nie wykazała, że nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pozbawiłoby to możliwości zaspokojenia niezbędnych dlań potrzeb życiowych. W ocenie organu brak jest zatem podstaw do umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz. U. Nr 144, poz. 1365]. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez G. K. wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia ... grudnia 2005 r. nr ... Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji i powołał się na argumenty zawarte w decyzji Zakładu. Organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie podała żadnych nowych okoliczności ani dowodów mających wpływ na umorzenie zadłużenia. Na powyższą decyzję zainteresowana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/WA 576/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, iż nie może być ona wykonana w całości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją Nr ... Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr ... z ... listopada 2005 r. i wskazał, iż dłużniczka otrzymuje świadczenie rentowe, które zostało jej przyznane na okres ... r. Organ zaznaczył, iż zaległości objęte są postępowaniem egzekucyjnym, poprzez zajęcie renty zainteresowanej. W ocenie Prezesa Zakładu z oświadczenia dłużniczki wynika, iż nie posiada żadnego majątku, jednakże nie oznacza to, że należności powinny być umorzone, ponieważ strona otrzymuje świadczenia rentowe. Organ rentowy wskazał m.in., iż pomimo złego stanu zdrowia wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy okresowo, a nie na stałe i nie można stwierdzić, że w przyszłości na pewno nie będzie posiadać większych funduszy, które pozwolą na uregulowanie całości zadłużenia, gdyż stan jej zdrowia może ulec poprawie i będzie w stanie podjąć zatrudnienie, co spowoduje poprawę sytuacji finansowej. Organ rentowy wskazał, iż z załączonego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z ...10.2005 r. wynika, że według stanu na dzień wydania zaświadczenia skarżąca nie posiada zaległości podatkowych i podkreślił, iż obowiązek opłacania należnych składek za siebie i za zatrudnionych pracowników w ustawowo określonych terminach istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów organizacyjnych. Organ wskazał, iż nawet wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie nie oznacza, że zadłużenie musi być umorzone. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który ją uchylił wyrokiem z dnia 11 czerwca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 577/07 z uwagi na naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd wskazał, że w sprawie niniejszej zarówno decyzję organu pierwszej instancji jak również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym podpisała ta sama osoba, zastępca dyrektora oddziału Zakładu z upoważnienia Prezesa Zakładu. Decyzją z ... grudnia 2007 r. Nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... listopada 2005 r., powołał się na przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że nie ma podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalne i ich umorzenia. Organ uwzględnił fakt, że strona posiada stałe źródło dochodu - świadczenie rentowe - i uznał, że nie jest całkowicie pozbawiona środków na utrzymanie. Niskie dochody w ocenie organu nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości, a w związku z tym, że prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy strona ma ustalone okresowo, tj. do ... czerwca 2008r. można stwierdzić, iż jest szansa na poprawę stanu zdrowia i w przyszłości podjęcie pracy zarobkowej. Organ podkreślił, że w okresie pracy zawodowej strona nie podjęła próby spłaty zadłużenia. Odnosząc się do załączonych przez wnioskodawczynię dokumentów, potwierdzających, że ze względu na stan zdrowia pozostaje pod opieką lekarską i ... (...) organ wskazał, że zrozumiałym jest, iż obecnie z uwagi na stan zdrowia nie może ona w każdych warunkach pracować zarobkowo, jednak strona nie przedłożyła orzeczenia o uznaniu jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy, wydanego na stałe. W ocenie organu jest zrozumiałe, że rodzinna tragedia mogła niekorzystnie wpłynąć na stan zdrowia wnioskodawczyni, ale to również nie daje podstawy do umorzenia należności. Strona pozostaje pod stałą opieką lekarską, więc jest możliwe, że jej sytuacja zdrowotna ulegnie poprawie, a jedyny dowód ponoszonych obecnie kosztów leczenia jaki załączyła to faktura VAT z dn. ...10.2007r. za zakup leków (łącznie zapłaciła ... zł.), w związku z czym strona nie udowodniła, iż nie posiada środków koniecznych do leczenia. Zobowiązana nie udokumentowała aktualnych zaległych zobowiązań wobec innych wierzycieli - wcześniej faktycznie dołączyła do akt sprawy dowody na posiadanie innych zaległości finansowe, np. wobec M. (pismo z dnia 29.09.2006r.), czy wobec P. Sp. z o.o. (zawiadomienie komornika sądowego z dnia 31.05.2005r.), jednak skoro obecnie nie załączyła żadnych dokumentów informujących o nieuregulowanych zobowiązaniach, to można uznać, że wymienionych zaległości już nie posiada. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 10 k.p.a., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podała, iż jest osoba ciężko chorą i niezdolną do pracy, a w ... r. straciła w wypadku jedynego syna. Od tego czasu jest ciągle na zwolnieniu lekarskim, straciła pracę i jedynym jej źródłem dochodu do ... 2005 r. był zasiłek chorobowy, zaś obecnie otrzymuje rentę. Skarżąca zaznaczyła, iż mieszka sama, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Po śmierci syna załamała się i żyje dzięki pomocy lekarzy .... Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie spłacać zaległości, gdyż nie posiada środków finansowych, a rokowania na przyszłość także są niekorzystne. Skarżąca wskazała, iż pomimo zapadłych w jej sprawie wyroków WSA stanowisko organu pozostało bez zmian i zarzuciła, iż w trakcie postępowania nie zapewniono jej możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 577/07. Sąd zauważył, że organ rentowy zrealizował wytyczne zawarte w uzasadnieniu powyższego wyroku, gdyż decyzja z ... grudnia 2007 r. została podpisana przez innego pracownika z upoważnienia Prezesa Zakładu, niż pracownik, który podpisał się pod decyzją z ... listopada 2005 r. W sprawie należy natomiast zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż organ rentowy dokonując subsumcji zaniechał ustalenia właściwej normy określającej obowiązek rozliczania i opłacania składek ubezpieczeniowych. Zaległe składki objęte wnioskiem o umorzenie z dnia 13 września 2005 r. dotyczą okresu ...r. Na mocy przepisu art. 109 u.s.u.s. obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (... grudnia 2007 r.) składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Powyższe oznacza, iż do omawianego okresu składkowego należy stosować przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych [tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.] i również według tych uregulowań należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Za takim stanowiskiem opowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 lutego 2006r. III SA/Wr 517/04 (ONSA/WSA 2006/6/169) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r. I SA/Rz 583/07. Stosownie zatem do treści przepisu art. 35 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało rozłożenie należności na raty oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat ( art. 35 ust. 4 zd. 2). W tym miejscu należy podkreślić, że organ drugiej instancji wydając decyzję bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny aktualny na dzień jej wydania. Zaskarżona decyzja została wydana ...12.2007r. Uznając, że do oceny objętych tym postępowaniem zobowiązań skarżącej należy stosować przepisy ustawy z 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych a organ wydając zaskarżoną decyzję obowiązany był uwzględnić stan faktyczny na dzień rozstrzygania, tzn. ... grudnia 2007r., należy przyjąć, że w tym dniu nawet najpóźniej wymagalne składki należne od skarżącej ( ....) były już przedawnione, zgodnie z wyżej powołanym 10 - letnim okresem przedawnienia. Równocześnie trzeba wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją, podczas gdy przedawnione zobowiązania z tytułu składek wygasają. Na gruncie u.s.u.s. to, że przedawnione zobowiązania z tytułu składek wygasają wynika wprost z przepisów. Art. 31 u.s.u.s. stanowi, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wskazane przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 59 §1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 , natomiast wskazany art. 59 §1 pkt 9 Ordynacji podatkowej stanowi, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części z powodu przedawnienia. Ustawa z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych nie zawierała odesłania do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych [Dz.U.1993r.Nr108, poz.486 ze zm.] ani następnie do przepisów Ordynacji podatkowej, należy jednak w drodze analogii zastosować do przedawnionych zobowiązań z tytułu składek należnych na podstawie ustawy z 1986 r. przepisy dotyczące przedawnionych zobowiązań podatkowych, tj. przepis art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, który stanowił, że zobowiązanie podatkowe wygasa przez zapłatę podatku, przedawnienie lub umorzenie, a od dnia wejścia w życie Ordynacji podatkowej przywołany wyżej art. 59 §1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub części na skutek przedawnienia. Stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż należności, o których umorzenie wnosi strona w momencie orzekania już wygasły, zatem nie istnieje przedmiot ewentualnego umorzenia, prowadzić powinno do uznania, iż wydanie decyzji stało się bezprzedmiotowe. W tym miejscu dodatkowo należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi cyt. przepis, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. "Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku różnych przyczyn, które można podzielić na podmiotowe (co nie kłóci się z formułą przepisu stanowiącego o "bezprzedmiotowości") oraz przedmiotowe. Przyczyny te powstać mogą na skutek faktów naturalnych lub na skutek zdarzeń prawnych.(...) Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje" (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck. Warszawa 2004.str. 478 i nast.). W orzecznictwie sądowym wskazuje się na takie przykłady bezprzedmiotowości jak : roboty budowlane zostały wykonane, a postępowanie toczy się w sprawie pozwolenia na budowę ( wyrok SN z 12.03.1993r., IIIARN 2/93, nie publ.); zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wygasły na skutek upływu czasu, na jaki zostały wydane, a toczy się postępowanie w sprawie cofnięcia tych zezwoleń ( wyrok WSA w Warszawie z 11.01.2006r., VI SA/Wa 2109/05, Lex 206575), bezprzedmiotowe jest również postępowanie antymonopolowe przeciwko operatorowi telekomunikacyjnemu o nałożenie kary pieniężnej z tytułu nadużycia pozycji dominującej na rynku polegającego na uciążliwym dla abonenta rekompensowaniu bezpłatnymi rozmowami jego wkładu finansowego na rozbudowę infrastruktury telekomunikacyjnej, jeżeli postępowanie to zostało wszczęte po upływie roku od końca roku, w którym operator zaprzestał stosowania tej praktyki ( wyrok s. antym z 20.05.2002r., XVII Ama 91/01 Lex nr 55941 ). Zdaniem sądu z podobną sytuacją, jak w wyżej podanych przykładach, mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie nie istnieją już należności ZUS - u z tytułu zaległych składek, gdyż wygasły one wskutek przedawnienia. Wobec tego, że wskutek wygaśnięcia należności z tytułu składek bezprzedmiotowe stało się całe postępowanie administracyjne w sprawie o ich umorzenie, a nie tylko postępowanie odwoławcze , organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 kpa obowiązany będzie uchylić decyzję wydaną w pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, iż Prezes Zakładu dopuścił się wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 u.s.u.s. oraz art. 35 ust. 4 zd.2 cyt. ustawy z 25 listopada 1986r. w zw. z art. 109 u.s.u.s.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. ----------------------- 1