V SA/Wa 4307/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonej kary postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie pełnomocnika. W. G., dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca wskazał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1.286,16 zł netto z tytułu umowy o pracę. Dodatkowo wskazał, iż spłaca kredyt, a miesięczna rata wynosi 410 zł oraz opłaca alimenty na dwoje dzieci w łącznej wysokości 832 zł. W dodatkowym oświadczeniu Wnioskodawca wyjaśnił, iż mieszka u rodziców, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego i nie ponosi wydatków związanych z mieszkaniem, ponosi natomiast miesięczne wydatki na leczenie syna (w tym celu zawarł umowę kredytu) oraz uiszcza świadczenia alimentacyjne wobec córki – 432 zł oraz wobec syna – 470 zł. Skarżący przedstawił zaświadczenie o dochodach, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego, orzeczenie o niepełnosprawności syna, oświadczenie D. D., iż Skarżący regularnie opłaca świadczenia alimentacyjne, faktury VAT dokumentujące zakup leków. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego oświadczenia przyjąć należało, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść wydatku na koszty sądowe. Wzięto pod uwagę, iż Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, którego wysokość – 1.286,16 zł – po odliczeniu wydatków na świadczenia alimentacyjne (832 zł miesięcznie) nie pozwala na wydatki inne, aniżeli niezbędne dla utrzymania. Nadto uwzględniono, iż Wnioskodawca ponosi koszty leczenia syna, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawcy za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu. Zebrane informacje oraz przedstawione dokumenty nie pozwalają stwierdzić, że zasadne jest przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w całkowitym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika, ponieważ powołane okoliczności nie uzasadniają twierdzenia, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący pracuje, mieszka w domu rodziców i nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Na marginesie zwrócić uwagę należy, że podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji – kierując się zasadą prawa do sądu – przyjąć należało, że wnioskodawca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem na dalszym jej etapie. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.