V SA/Wa 4509/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej D. Ś. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 stycznia 2016 r.) skarżąca D. S. (reprezentowana przez adwokata P. Z.) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.080 zł. W obszernym uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i czworgiem małoletnich dzieci w wieku: 14, 10, 6 i 3 lata. Oboje małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą, z której uzyskiwali łączny dochód w kwocie ok. 5.000 zł, jednak w ciągu ostatnich miesięcy ich dochody znacznie spadły, a wręcz prowadzona przez nich działalność w ogóle przestała przynosić dochody. Dlatego skarżąca zmuszona jest korzystać z pomocy materialnej najbliższej rodziny, tj. pożyczek rodzinnych. Z uwagi na liczne zobowiązania finansowe związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego skarżąca nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego, w tym uiścić opłaty od skargi. W tym zakresie powołała się na koszty związane z utrzymaniem i wychowaniem czworga dzieci (m.in. opłaty za przedszkole, szkołę, komitet rodzicielski, opłaty za: obiady w szkole, przybory i wycieczki szkolne), a także ich leczeniem (jeden z synów choruje na astmę, a drugi cierpi na atopowe zapalenie skóry). Skarżąca wskazała też, że jej mąż choruje na cukrzycę, co również wymaga kosztowego leczenia (w tym stosowania specjalnej diety). Skarżąca natomiast z powodu zwyrodnienia kręgosłupa ma zaplanowaną na wiosnę 2016 r. operację. W dalszej kolejności uzasadnienia wniosku skarżąca podkreśliła, iż jej rodzina jest obciążona licznymi zobowiązaniami kredytowymi, które stara się spłacać na bieżąco, jednak ostatnio ma problemy w ich regulowaniu. Również dom, w którym mieszka jest w nienajlepszym stanie i wymaga remontu. Ponadto skarżąca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru ze względu na skomplikowany charakter sprawy. Jako składniki majątku rodziny skarżąca wymieniła w formularzu wniosku dom o powierzchni 130 m kw. i wartości 500.000 zł oraz dwa samochody: marki [...], rok produkcji 2006 (uszkodzony) i marki [...], rok produkcji 2008. Jako miesięczne wydatki czteroosobowej rodziny skarżąca wskazała: opłatę za energię elektryczną – 200 zł, opłatę za wodę – 60 zł, opłatę za gaz – ok. 100 zł w sezonie letnim (a w sezonie grzewczym – ok. 730 zł w skali 1,5 miesiąca), opłatę za telefon – ok. 150 zł, opłatę za przedszkole – 200 zł, opłatę za obiady w szkole – 240 zł, składki na komitet rodzicielski i opłaty za wycieczki – 400 zł, koszty wyżywienia – 2.000 zł, koszty zakupu leków i kosmetyków do atopowej skóry – 300 zł, raty spłaty 5 kredytów (udzielonych na łączną kwotę 200.000 zł) – 6.000 zł, ZUS – 1.500 zł. Nadto skarżąca wydatkuje 400 zł rocznie z tytułu podatku od nieruchomości, a także raz na 3 miesiące kupuje leki na atopowe zapalenie skóry w wysokości 100 zł. Mając na uwadze, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, na podstawie art. 255 p.p.s.a. – pismem Sądu z 11 lutego 2016 r. wezwano skarżącą (za pośrednictwem jej pełnomocnika) do uzupełnienia przedmiotowego wniosku w terminie 10 dni poprzez: • udzielenie następujących informacji: 1) wskazanie rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą i jej męża, 2) czy skarżąca posiada środki trwałe (samochody, maszyny, urządzenia, inny sprzęt) w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jeśli tak, to jakie i o jakiej wartości, 3) czy skarżąca lub osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe korzystają albo korzystali z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, 4) szczegółowego wskazania i udokumentowania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie (np. opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie, leczenie, edukacje dzieci wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość kosztów), • złożenie następujących dokumentów (ewentualnie ich potwierdzonych za zgodność kserokopii): wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, w tym prowadzonych w związku z działalnością gospodarcza oraz rachunków bankowych utworzonych na potrzeby obsługi kredytów oraz kont i lokat dewizowych z okresu od 1 listopada 2015 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji - dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, w razie braku rachunku bankowego prowadzonego w związku z działalnością gospodarczą, wyjaśnienie w jakiej formie skarżąca rozlicza się z instytucjami publicznymi, np. ZUS-em i urzędem skarbowym oraz z kontrahentami, zeznań podatkowych za lata od 2013 do 2015 składanych przez skarżącą oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, a w razie braku zeznania podatkowego za rok 2015 - zaświadczenia o wysokości dochodów lub innej informacji o dochodach (np. zaświadczenie urzędu skarbowego o dochodzie uzyskanym w 2015 r. i księga przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 złożonych w 2015 r. oraz w 2016 r. - o ile były składane, umów kredytowych wraz z harmonogramami spłaty kredytów, zaświadczenia o wysokości dochodów lub innej informacji o dochodach uzyskiwanych w 2016 roku przez skarżącą oraz osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe albo innych dokumentów wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów (np. zaświadczenie urzędu skarbowego o dochodzie uzyskanym w 2015 r. i księga przychodów i rozchodów, umowy o pracę, umowy cywilnoprawne), dokumentu potwierdzającego udzielanie "pożyczek rodzinnych" rodzinie skarżącej, np. oświadczenia pożyczkodawcy, umowy pożyczek wraz ze wskazaniem wysokości pożyczanych pieniędzy, innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną skarżącej. W wykonaniu powyższego wezwania skarżąca nadesłała bardzo obszerną dokumentację (umieszczoną – ze względu na ilość dokumentów - w odrębnym segregatorze). Przeważającą część tych dokumentów stanowią wezwania do zapłaty zaległych faktur (m.in. za energię elektryczną) oraz zaległych rat kredytu / pożyczki (skierowane głównie do męża skarżącej), potwierdzenia dokonywania opłat z tytułu edukacji przedszkolnej i szkolnej synów skarżącej, a także spłacanie rat kredytów i pożyczek (vide wydruki przelewów z rachunków bankowych), jak również innych opłat związanych z utrzymaniem domu i rodziny (vide paragony za zakup leków, artykułów spożywczych i ubrań). Skarżąca przedłożyła też dokumentację lekarską dotyczącą dwóch synów i męża, umowy kredytu i pożyczek oraz harmonogramy ich spłat. Nadto nadesłała: • swoje zeznanie podatkowe za 2014 r., z którego wynika, że w 2014 r. skarżąca osiągnęła dochód w kwocie 90.560 zł przy przychodzie w wysokości 151.225,06 zł – z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł (w tym emerytur / rent z zagranicy), • zeznanie podatkowe swojego męża za 2014 r., z którego wynika, że w 2014 r. małżonek skarżącej uzyskał dochód (odpowiadający wysokości przychodu) w kwocie 1.855 zł – z tytułu innych źródeł, • podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2015 r. i 2016 r. dotyczącą prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wskazującą, iż w roku 2015 skarżąca wypracowała przychód w wysokości 66.960 zł, na zakup towarów wydatkowała 60.720 zł, a jej wydatki zamknęły się w kwocie 9.708,01 zł; natomiast za miesiąc styczeń 2016 r. skarżąca wykazała jedynie wydatki w wysokości 121,95 zł, • wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 stycznia 2016 r., na którym saldo końcowe było ujemne (wynosiło: – 504,09 zł). Skarżąca nie wypowiedziała się, czy jej małżonek dysponuje rachunkami bankowymi. Dodała, iż nie posiada kopii PITu za 2013 r. i nie rozliczyła się jeszcze za rok 2015. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie strona skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jej odpowiedź jest niepełna. Skarżąca nie przedłożyła bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, do czego Sąd ją zobowiązał w wezwaniu z 11 lutego 2016 r. (vide pkt 5 ww. pisma). Analiza przedłożonych przez skarżącą wyciągów z należącego do niej rachunku bankowego o nr [...] wskazuje bowiem, iż skarżąca dysponuje jeszcze dwoma rachunkami bankowymi o nr: [...] oraz [...], z których to kont nie przedstawiła wyciągów. Na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome jakie transakcje były wykonywane na tych rachunkach skarżącej w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła, czy jej małżonek posiada rachunki bankowe. W tym miejscu podkreślić należy, iż to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Skoro strona skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, to nie można ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na marginesie zauważyć wypada, że podnoszony przez skarżącą (w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy) argument w postaci braku dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zaakcentować należy, iż skarżąca ponosi wydatki rzędu 11.000 zł miesięcznie, które stara się regulować na bieżąco. Wprawdzie wykazała, że niektóre opłaty uiszcza nieterminowo, jednak nie udokumentowała (pomimo wezwania Sądu w tym zakresie – vide pkt 11 wezwania Sądu z 11 lutego 2016 r.) faktu korzystania z pomocy finansowej rodziny. Podkreślenia wymaga wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, który oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec niepełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (zwłaszcza jej małżonka), nie jest możliwe uznanie, iż skarżąca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.