V SA/Wa 463/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ż. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy E. Ż. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawą utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.761,33 zł. Do kosztów miesięcznego utrzymania Skarżąca zaliczyła: opłaty za media (130 zł), podatki (55 zł), leczenie (250 zł), opał i roboty konserwacyjne domu (440 zł), indywidualne ubezpieczenie zdrowotne (25 zł), telefon i telewizja (53 zł), rata kredytu (300 zł), wyżywienie, środki higieny osobistej, środki czystości, odzież i inne wydatki (510 zł). Wykazała majątek w postaci udziału w nieruchomości (dom mieszkalny) o wartości około 80.000 zł oraz współwłasność działki budowlanej w M. M. o powierzchni 1.394 m.kw. o wartości około 700.000 zł oraz współwłasność działki w miejscowości K. o powierzchni 9.284 m.kw. o wartości około 1.395.000 zł. Skarżąca wyjaśniła, że zarówno dom, jak i nieruchomości gruntowe stanowią spadek, a w sprawie działu spadku toczy się postępowanie sądowego. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego. W dniu 8 kwietnia 2016 r. Skarżąca zapłaciła należny w sprawie wpis w wysokości 200 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jej skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Mając na uwadze powyższe uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że Skarżąca zapłaciła należny w sprawie wpis od skargi w wysokości 200 zł, a więc wygospodarowała środki na uiszczenie wskazanej opłaty sądowej i na obecnym etapie postępowania nie ciąży na niej obowiązek uiszczenia innych kosztów sądowych. Wskazać należy, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada stałe źródło dochodu w wysokości 1.761,33 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Posiada również majątek – udział w domu, a więc ma zagwarantowane potrzeby lokalowe. Co więcej posiada również udział w majątku o znacznej wartości tj. w dwóch działkach budowlanych położnych w Mińsku Mazowieckim o wartości około 700.000 zł oraz w miejscowości Karolin o wartości około 1.395.000 zł. Do miesięcznych kosztów utrzymania Skarżąca zaliczyła wydatki w łącznej wysokości 1.763 zł (media, podatki, leczenie, opał i roboty konserwacyjne domu, indywidualne ubezpieczenie zdrowotne, telefon i telewizja, rata kredytu, wyżywienie, środki higieny osobistej, środki czystości, odzież), a więc w kwocie w zasadzie równej miesięcznemu dochodowi. Podkreślić należy, że pomimo iż zadeklarowane wydatki są równe wypłacanej emeryturze Skarżąca zapłaciła wpis w kwocie 200 zł, a w konsekwencji jej sprawa zostanie rozpoznana przez Sąd I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie przywołać warto postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, w którym Sąd orzekł, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniósł, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy, zważywszy na to, że Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości o łącznej wartości około 2.175.000 zł. W ocenie referendarza sądowego Strona nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jej sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.