V SA/Wa 471/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... grudnia 2014 r. Nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący Z. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (formularz PPF z dnia 17 lutego 2015 r.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej, który w miesiącu styczniu 2015 r. wyniósł 275,71 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. wskazał, iż zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, za które opłaca czynsz w wysokości 150 zł miesięcznie, nie posiada majątku poza samochodem z 1986 r., nie posiada rachunków bankowych ani oszczędności pieniężnych. W wyniku rozpoznania wniosku, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. sygn.akt V SA/Wa 471/15 przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu odmówił przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Z. K. wniósł sprzeciw, wnosząc o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powołał się na art.117 § 1, 2 i 3 kodeksu postępowania cywilnego. Wskazał, iż sprawa jest zawiła i rozwojowa oraz, że nie jest w stanie pogodzić pracy zarobkowej i dotrzymywania terminów sądowych. Ponadto podkreślił, iż terminologia sądowa jest dla niego zbyt skomplikowana, aby bez przygotowania prawniczego poradzić sobie na dalszych etapach postępowania sądowego. Zdaniem wnioskodawcy, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu uniemożliwia mu realizację obrony swoich praw na drodze sądowej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 17 lutego 2015 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd uznał, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia przyjąć należało, iż sytuacja majątkowa w jakiej się znalazł jest trudna, uzyskiwane dochody są niewielkie i w całości pożytkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawcy za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu. W pozostałym jednak zakresie wniosek należało uznać za niezasadny. Przypomnieć bowiem należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Przede wszystkim pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa, przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania, z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego) w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji, mając w pełni na uwadze zasadę prawa do sądu – przyjąć należało, że wnioskodawca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem na dalszym jej etapie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.