V SA/Wa 493/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. R. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... grudnia 2011 r. Nr ... w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W dniu ... marca 2012 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem, posiada dom o powierzchni ...m2, nieruchomość rolną o powierzchni ... ha i nieruchomość gruntową o powierzchni ... m2. Wyjaśniła, że utrzymuje się ze swojego świadczenia emerytalnego w wysokości ... zł oraz świadczenia rentowego męża w wysokości ... zł. Podała, że posiadana nieruchomość rolna stanowi ... . Pismem z ... kwietnia 2012 r. wnioskodawczyni zwróciła się o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego, dochodów. Wyjaśniła również, że ZUS przelewa na jej rachunek tylko część emerytury w wysokości ... zł zamiast w wysokości ... zł. Podobna sytuacja dotyczy renty inwalidzkiej męża, która jest przekazywana na rachunek w wysokości ... zł, zamiast ... zł. Pomimo przedłużenia terminu Skarżąca nie złożyła dodatkowego oświadczenia i nie nadesłała dokumentów zgodnie z wezwaniem Sądu. Postanowieniem z dnia 16 maja 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił K. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie niniejsze nie zostało zaskarżone. W dniu ... lipca 2012 r. Skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, utrzymują się ze świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej kwocie ... zł. Skarżąca posiada dom o pow. ...m ² oraz nieruchomość rolną o pow. ... ha i działkę gruntu ... m ². Skarżąca w swoim oświadczeniu nie zawarła informacji żądanych na etapie rozpatrywania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również nie nadesłała żadnych dokumentów, potwierdzających jej stan majątkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz.270) dalej ustawy: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i zostaje przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznanie prawa pomocy polega na ustaleniu sytuacji majątkowej wnioskującej strony poprzez porównanie wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami jej oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca ograniczyła się wyłącznie do wskazania wysokości dochodów otrzymywanych ze świadczeń emerytalno-rentowych i składników majątku nieruchomego (dom i dwie działki), nie nadesłała natomiast żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie własne i miejsca zamieszkania, jak również wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości otrzymywanych świadczeń itd. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawczyni powinna liczyć się w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Warto w tym miejscu wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) dotyczące "wykazania" stanu majątkowego wnioskującej strony, jakie wyraził w postanowieniu z 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, podnosząc, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać trzeba także na postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym podniesiono, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.