V SA/Wa 521/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... października 2010 r. nr .... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu działania "ułatwianie startu młodym rolnikom"; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. P. kwotę ... tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu ... kwietnia 2009 r. J. P. złożyła do organu I instancji wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Organy administracji odmówiły przyznania pomocy uznając, że wnioskodawczyni nie posiada wymaganych kwalifikacji zawodowych, czyli nie spełniła warunku określonego w § 6 ust. 1 i 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 200, poz. 1443 ze zm; dalej: rozporządzenie Ministra Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia17 października 2007 r.). Kierunek studiów, jaki ukończyła J. P., to jest technologia żywności i żywienia człowieka, nie znajduje się - zdaniem organu - w zamieszczonym w załączniku do rozporządzenia Ministra Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 października 2007 r. szczegółowym wykazie kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułów kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzajów dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych. W przypadku ukończenia studiów na kierunku innym niż wymieniony w załączniku, za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje się kierunki studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. Organy uznały jednak, że zakres studiów ukończonych przez J. P. nie obejmował treści związanych z rolnictwem w wymaganym wymiarze, gdyż przedmioty nauczania wymienione w zaświadczeniu przedstawionym przez wnioskodawczynię (m.in. gospodarka wodnościekowa, technologia mleczarska, technologia drobiu i jaj, przechowalnictwo produktów rolnych, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, technologia mięsa, technologia zbóż, technologia węglowodanów, kierowanie małą firmą) nie dotyczy rolnictwa rozumianego jako działalność rolnicza prowadzona w gospodarstwie rolnym. Sąd I instancji rozpoznając skargę na w/w decyzję oddalił ją wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2934/10. Powołując się na treść § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 października 2007 r. Sąd ten wskazał, że wykaz kierunków studiów w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych określa załącznik do tego rozporządzenia. W ust. 1 tego załącznika wskazano, że posiadanie wykształcenia wyższego rolniczego jest związane z ukończeniem wymienionych tam kierunków studiów (rolnictwo, ogrodnictwo, weterynaria, technika rolnicza i leśna, zootechnika, architektura krajobrazu), natomiast w przypadku ukończenia studiów na innym kierunku – za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje się kierunki studiów, w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. Sąd stwierdził, że ukończony przez skarżącą kierunek studiów nie został wymieniony w ust. 1 załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. Natomiast spór dotyczy tego, czy kierunek ukończony przez skarżącą obejmował treści związane z rolnictwem w wymaganym zakresie 120 godzin. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy administracji prawidłowo oceniły, że zakres i standardy kształcenia na kierunku ukończonym przez skarżącą nie obejmują w stopniu wystarczającym treści związanych z rolnictwem, o jakich mowa w załączniku do powoływanego rozporządzenia. Sąd uznał, że interpretacja sformułowania "treści związane z rolnictwem" winna być dokonywana z uwzględnieniem celów i zadań pomocy, która ma być udzielana "młodym rolnikom". Celem działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-1013 jest stymulowanie zmian strukturalnych w sektorze rolnym przez ułatwienie przejmowania lub zakładania gospodarstw rolnych przez osoby młode o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, działanie "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objęte PROW na lata 2007-2013 dotyczy produkcji rolnej, u podstaw której leży gospodarstwo rolne wraz z trzema jego podstawowymi składnikami: gruntami, zwierzętami i infrastrukturą. Sąd podzielił zatem stanowisko organu, że w zakres tak rozumianej produkcji rolniczej wchodzi wytwarzanie produktów rolnych w stanie nieprzetworzonym, natomiast nie dotyczy ona etapów późniejszych – przetwarzania uzyskanych płodów rolnych. W następstwie rozpoznania skargi kasacyjnej od w/w wyroku NSA orzeczeniem z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1820/11 uchylił tenże wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko NSA stwierdził, że ustalona przez Sąd pierwszej instancji treść normy prawnej określającej dyrektywę interpretacyjną, która winna być zastosowana przy ocenie, czy ukończenie studiów na kierunku nieujętym w pkt 1 podpunkt 1 do 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., oznacza posiadanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej, wykracza poza dopuszczalne granice wykładni analizowanych przepisów, poprzez nieuzasadnione wprowadzenie kryteriów oceny surowszych, niż wynika to wprost z pkt 1 omawianego załącznika. NSA zauważył, że normodawca, określając organowi stosującemu prawo dyrektywy interpretacyjne, którymi ów organ winien się kierować przy dokonywaniu oceny, czy osoba fizyczna, która wystąpiła o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" , posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. przesądził o tym, że organ powinien ustalić, czy ukończony przez tę osobę kierunek studiów obejmował – w swoim zakresie albo standardach kształcenia – treści związane z rolnictwem. Normodawca wiąże pojęcie "treści związane z rolnictwem" z pozyskaniem kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. W tym przepisie nie przewidziano – zdaniem NSA – zbyt rygorystycznych wymagań dotyczących kierunku studiów i realizowanego w ich trakcie programu, bowiem dla spełnienia tych wymagań wystarczające jest ukończenie jakiegokolwiek kierunku studiów, a treść programu realizowanego w ich trakcie jedynie w części (w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin) musi być związana z rolnictwem. Ten drugi z wymienionych warunków uległ dalszemu rozmyciu, poprzez wprowadzenie ogólnikowego pojęcia przydatności (tych treści) do prowadzenia działalności rolniczej. W związku z powyższym NSA wyraził pogląd, że w analizowanym przepisie – pkt 1 zdanie drugie załącznika – normodawca w sposób świadomy przewidział, że dla spełnienia przesłanki posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych, w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., przez osobę nie posiadającą wykształcenia rolniczego (objętego wykazem pod pozycjami od 1 do 6, pkt 1 załącznika), wystarczające jest aby program ukończonych przez nią studiów obejmował treści związane z rolnictwem w tym sensie, że mają być one przydatne dla prowadzenia działalności rolniczej. Zatem za bezpodstawny uznano pogląd Sądu pierwszej instancji, że pojęcie "treści związane z rolnictwem" muszą obejmować zagadnienia produkcji rolniczej, polegającej na wytwarzaniu produktów rolnych w stanie nieprzetworzonym, która nie obejmuje etapów późniejszych – przetwarzania uzyskanych płodów rolnych. Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej: p.p.s.a.) sąd któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny związany był zatem wykładnią prawa zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w dniu 6 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1820/11. Zatem badając zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem wskazań i wytycznych sformułowanych przez sąd II instancji uznać należy, że wniesienie skargi skutkuje koniecznością jej uwzględnienia. Podkreślenia bowiem wymaga, iż kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena kierunku studiów ukończonego przez skarżącą w kontekście regulacji zawartych w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 200 z 2007 r., poz. 1443 ze zm., dalej rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). Otóż z dokumentacji znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca ukończyła Akademię Rolniczą we Wrocławiu (w dniu 10 lipca 2002 r.) na kierunku "Technologia Żywności i Żywienia Człowieka". Ponadto zakres studiów, których była absolwentką obejmował m.in. takie przedmioty jak: gospodarka wodno-ściekowa, technologia mleczarstwa, technologia drobiu i jaj, przechowalnictwo produktów rolnych, technologia przetwórstwa owoców i warzyw, technologia mięsa, technologia zbóż i technologia węglowodanów. Z kolei § 2 ust. 1 lit. d w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest przyznawana osobie fizycznej, która m.in. posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Warunek dotyczący kwalifikacji zawodowych w rozumieniu w/w przepisu uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada stosowne wykształcenie rolnicze lub kwalifikacje rolnicze przy czym szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułów kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych określa załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Otóż załącznik ten wskazuje, że kierunkami studiów pierwszego, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, których ukończenie uznaje się za posiadanie wykształcenia wyższego rolniczego są: 1) rolnictwo; 2) ogrodnictwo; 3) weterynaria; 4) technika rolnicza i leśna; 5) zootechnika; 6) architektura krajobrazu. Natomiast w przypadku ukończenia studiów na kierunku innym niż w/w za kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej uznaje się kierunki studiów w ramach których zakres kształcenia albo standardy kształcenia obejmują treści związane z rolnictwem w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "treści związane z rolnictwem" należy interpretować szeroko co oznacza, iż w w/w przepisie nie przewidziano w istocie rygorystycznych wymagań dotyczących kierunku studiów i realizowanego w ich trakcie programu. NSA stoi na stanowisku, iż dla spełnienia wymagań, o których wyżej mowa wystarczające jest ukończenie jakiegokolwiek kierunku studiów pod warunkiem wszakże, że treść programu realizowanego w ich trakcie co najmniej w części (w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin) jest związana z rolnictwem. W ocenie NSA owo związanie z rolnictwem ma miejsce wówczas gdy program ukończonych studiów obejmuje treści związane z rolnictwem w tym sensie, że mają być one przydatne dla prowadzenia działalności rolniczej. Takie stanowisko sądu II instancji skutkowało tym, że należy odrzucić jako nieuprawniony pogląd jakoby pojęcie "treści związane z rolnictwem" musiało obejmować zagadnienia produkcji rolniczej polegającej na wytwarzaniu produktów rolnych w stanie nieprzetworzonym, która nie obejmuje etapów późniejszych tzn. np. przetwarzania płodów rolnych. W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie ustalenie czy w czasie studiów, które ukończyła skarżąca realizowano program w wymiarze łącznym co najmniej 120 godzin, który był związany z rolnictwem w rozumieniu powyżej opisanym tzn. takim, który jest przydatny dla prowadzenia działalności rolniczej. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 190 ppsa.