V SA/Wa 528/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. (...) w Z. (...) od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 528/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi S. (...) w Z. G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) grudnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenia V. z siedzibą w Z. wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. Wobec tego, iż we wniosku złożonym na formularzu PPPr z dnia 14 sierpnia 2017 r. wskazano jedynie, iż nie prowadzi działalności, nie posiada żadnego majątku ani aktywnych członków, zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz nadesłanie wskazanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 6 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, iż Stowarzyszenie nie dopełniło ciążącego obowiązku wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, nie przedstawiło bowiem informacji oraz dokumentów, o które zostało wezwane, w konsekwencji czego uznać należało, iż nie wykazało, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy wystąpiła. W sprzeciwie z dnia 31 października 2017 r. Stowarzyszenie wniosło o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Stowarzyszenia, wszelkie niezbędne oświadczenia zawarte zostały we wniosku złożonym na formularzu PPPr. Wynikało z nich, iż Stowarzyszenie od kilku lat nie prowadzi działalności, nie osiąga żadnych dochodów, nie ma aktywnych członków i nie posiada majątku, który mogłoby przeznaczyć na udział w kosztach postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest prawidłowe i w pełni zasadne. Wskazać należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, referendarz bądź sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Sąd podziela stanowisko referendarz sądowego, iż oświadczenia złożone przez Stowarzyszenie na urzędowym formularzu PPPr z dnia 14 sierpnia 2017 r. okazały się niewystarczające do oceny czy nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). W tej sytuacji referendarz prawidłowo – stosując przepis art. 255 p.p.s.a. – wezwał Stowarzyszenie do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez Stowarzyszenie wykonane – ani w zakreślonym terminie, ani przy wniesieniu sprzeciwu – uznać należało, iż nie wykazano, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Stowarzyszenie winno się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony wnioskującej o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić należy, iż stanowisko orzecznictwa w tym zakresie jest już ugruntowane i jednolite. Dla przykładu wskazać można na postanowienie z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11, w którym podkreślono, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, NSA podniósł, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze, iż przedstawione przez Stowarzyszenie informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jego sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa w tym zakresie, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w całości podtrzymał orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, o czym orzekł – na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – w sentencji postanowienia.