V SA/Wa 563/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom; oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] października 2016 r. [...] o ustaleniu J. S. nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: [...] listopada 2010 r. J. S., złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW na lata 2007-2013. W dniu [...] lutego 2011 r. Dyrektor OR ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której przyznał J. S. pomoc finansową w wysokości 75 000 zł z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W pouczeniu decyzji strona została zobowiązana m.in.: do osiągnięcia powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większej niż 300 ha w terminie do dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, do przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego spełnienie warunku dotyczącego minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie oraz potwierdzających uzupełnienie wykształcenia – w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Decyzja została doręczona stronie [...] lutego 2011 r. Oznacza to, że strona była zobowiązana do spełnienia warunku dotyczącego osiągnięcia minimalnej powierzchni użytków rolnych i uzupełnienia wykształcenia w terminie do [...] lutego 2014 r. oraz przedłożenia potwierdzających te okoliczności dokumentów – w terminie od [...] lutego 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. [...] lipca 2011 r. strona złożyła w [...] OR ARiMR wniosek o płatność, na podstawie którego, w dniu [...] września 2011 r. została jej wypłacona pomoc finansowa w wysokości 75000 zł. Pismem z [...] kwietnia 2012 r. strona wniosła o zmianę biznesplanu, w którym wskazała, że zamiast działań w zakresie hodowli danieli zaplanowała zakup działki o powierzchni 0,99 ha za kwotę 70 000 zł. Dyrektor uwzględnił wniosek strony w całości wydając w dniu [...] maja 2011 r. decyzję nr [...]. Pismem z [...] września 2012 r. Dyrektor poinformował stronę o konieczności przedłożenia we właściwym Oddziale Regionalnym ARiMR, dokumentów potwierdzających wypełnienie zobowiązań wynikających z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013 (wykonawczego), w tym m.in.: - sprawozdania z realizacji biznesplanu sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. od dnia 09.09.2014 r. do dnia 08.11.2014 r. - dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia oraz dokumentów potwierdzających spełnienie warunku dotyczącego minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. od 07.02.2014 r. do 08.04.2014 r. - pouczając jednocześnie o konsekwencjach i wysokości sankcji związanych z niezłożeniem wymaganych dokumentów w terminie. Wspomniane pismo zostało doręczone stronie [...] września 2012 r., za pośrednictwem dorosłego domownika. [...] maja 2014 r. Dyrektor poinformował stronę, że z dniem 19 kwietnia 2014 r. uległy zmianie przepisy rozporządzenia wykonawczego (krajowego), rozszerzające katalog zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia, których zwrot pomocy nie jest wymagany i poinformował o treści zmian. Pismo to zostało skutecznie doręczone stronie w dniu [...] maja 2014 r., na które nie odpowiedziała. Pismem z [...] kwietnia 2016r. Dyrektor wezwał ponownie stronę do złożenia dokumentów dotyczących uzupełnienia wykształcenia i wielkości gospodarstwa. W dniu [...] maja 2016 r. strona stawiła się w [...] OR ARiMR, wnosząc do protokołu o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej powiększenia gospodarstwa do wymaganej powierzchni ze względu na zaistnienie siły wyższej oraz składając świadectwo ukończenia szkoły policealnej w N. wydane dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor OR ARiMR pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie: dostarczenia zaświadczenia potwierdzającego wykształcenie w zawodzie mieszczącym się w katalogu określonym w ust. 2 załącznika do rozporządzenia wykonawczego wydanego przez Szkołę Policealną w N. lub dostarczenie dokumentów potwierdzających zaistnienie wskazanych wyżej okoliczności siły wyższej, o której mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, jak również złożenie stosownych wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających wystąpienie zdarzeń uniemożliwiających powiększenie gospodarstwa, w świetle przepisów § 22 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, ze wskazaniem tych przepisów pouczając ją o ewentualnych konsekwencjach ich nie złożenia. [...] lipca 2016 r. strona złożyła w [...] OR ARiMR oświadczenia sporządzone przez siebie, swojego męża, matkę oraz Dyrektora [...] [...] w L. Strona oświadczyła, że nie mogła uczęszczać do szkoły rolniczej w N. z powodu sytuacji osobistej związanej z ciążą. Jej mąż oraz matka złożyli jednobrzmiące oświadczenia, że za namową pracownika Ośrodka Doradztwa Rolniczego w N. zamiarem strony, była dzierżawa ziemi od [...] [...] w L., co okazało się niemożliwe. Dyrektor [...] [...] w L. oświadczył, że [...] lutego 2014 r. J. S. zgłosiła się celem wydzierżawienia 6 ha ziemi, co nie mogło mieć miejsca, gdyż właścicielem terenu lotniska jest gmina L. Dyrektor po wszczęciu postępowania administracyjnego, [...] października 2016 r. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom w wysokości 75 000 zł, w związku z niespełnieniem przez stronę warunku dotyczącego uzupełnienia wykształcenia oraz nieosiągnięciem wymaganej powierzchni użytków rolnych (tj. 10,15 ha) do dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 7 lutego 2014 r. J. S. złożyła odwołanie do Prezesa ARiMR od przedmiotowej decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes ARiMR utrzymał zaskarżona decyzję w mocy. Prezes ponownie przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy i wskazał, że podstawą dochodzenia nienależnie pobranych w sprawie środków jest art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ARiMR Prezes przytoczył zapisy § 18 ust. 1 pkt 1a, ust.1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, określających konieczność spełnienia warunków w zakresie powinności beneficjenta związanych z dopełnieniem warunków związanych z przyznaniem pomocy, § 19 pkt 6 i 7 rozporządzenia dotyczących obowiązku terminowego złożenia dokumentów potwierdzających spełnienie warunków oraz § 20 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia dotyczącego przesłanek określających warunki zwrotu udzielonej pomocy. Prezes podkreślił, że w związku ze wskazanymi przepisami, wobec strony, która do dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, nie uzupełniła wykształcenia lub nie osiągnęła minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1a, nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, należy zastosować sankcję w wysokości 100% kwoty wypłaconej pomocy. Przypomniał, że strona zobowiązała się do nabycia gospodarstwa rolnego o pow. 5,64 ha użytków rolnych oraz do zakupu gruntów rolnych ażeby osiągnąć średnią powierzchnię gruntów rolnych w kraju tj. 10, 15 ha oraz do uzupełnienia wykształcenia rolniczego czyli podjęcia w okresie od 1 września 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. nauki w Zespole Szkół Rolniczych w N. celem uzyskania stopnia technik rolnik. Prezes podkreślił, że w terminie od 7 lutego 2011 r. do 8 kwietnia 2014 r. do [...] OR ARiMR nie wpłynęły żadne dokumenty, które potwierdzałyby, że strona w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 7 lutego 2014 r., dopełniła powyższych obowiązków określonych w decyzji o przyznaniu pomocy. Organ II instancji wskazał, że Dyrektor OR ARiMR nie stwierdził zaistnienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w sprawie strony i zasadnie uznał, że jest ona zobowiązana do zwrotu pobranej nienależnie pomocy. Ponadto stwierdził, że zarzuty odwołania nie mogą zostać uwzględnione i nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia ponieważ nie doszło do naruszenia wskazywanych w odwołaniu przepisów prawa, co szczegółowo uzasadnił. W szczególności odnosząc się do treści art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006 określającego przypadki siły wyższej wskazał, że żaden z nich nie miał miejsca, tak jak również nie miał miejsca żaden przypadek nadzwyczajnych sytuacji wskazanych w § 22 ust.2 rozporządzenia wykonawczego (krajowego), wśród których w ust. 2 pkt 6 przewidziano wyłączające obowiązek zwrotu, niezależne od beneficjenta okoliczności związane z kształceniem, pod warunkiem spełnienia określonych w tym przepisie wymogów tego rozporządzenia - uzupełniającego ww. artykuł 47. Prezes omówił przy tym pojęcie "siły wyższej" wynikające z orzecznictwa sądów administracyjnych. Prezes wskazał w związku z tym, że mając na uwadze zgromadzoną dokumentację oraz wyjaśnienia strony zawarte w odwołaniu stwierdził, że brak możliwości zawarcia przez nią umowy dzierżawy bezpośrednio przed upływem terminu na dopełnienie warunku z konkretnym podmiotem (oświadczenie Dyrektora [...] [...] w L. z dnia [...].07.2016 r.) lub objęcia w posiadanie innej nieruchomości rolnej - mając na uwadze 3 letni okres na spełnienie zobowiązania - nie stanowi przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, enumeratywnie wymienionych w powyższych przepisach, a przede wszystkim nie był zdarzeniem nadzwyczajnym i nieprzewidywalnym, któremu przy zachowaniu przez stronę wszelkiej wymaganej staranności, nie można było zapobiec. Prezes podkreślił również, że strona w złożonym odwołaniu, nie wyjaśnia przyczyn nie spełnienia warunku uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Strona w toku postępowania oświadczyła, że nie uzupełniła wykształcenia z powodu sytuacji osobistej związanej z ciążą i złożyła świadectwo ukończenia szkoły policealnej w N. wydane [...] czerwca 2014 r. Stan zdrowia związany z ciążą, nie spełnia żadnej z przesłanek wystąpienia przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności wymienionych w ww. przepisach prawa, w przypadku wystąpienia, których zwrot pomocy nie jest wymagany. Jednocześnie strona nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego uzyskanie kwalifikacji zawodowych w zawodzie technik rolnik, co oznacza konieczność zwrotu pobranej pomocy w całości wraz z odsetkami. Organ stwierdził, że przepisy § 18 ust. 1 pkt 1a oraz § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, są przepisami prawa materialnego i określony w nich termin nie może być przez organ zmieniony ani przywrócony. Od decyzji Prezesa strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając: - naruszenie art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, str. 15), w zw. z § 22 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji - zastosowanie, w sytuacji, kiedy przepis ten powinien zostać zastosowany w sposób bezpośredni, wobec niespełnienia warunku nabycia gospodarstwa rolnego o średniej wielkości na skutek siły wyższej, - naruszenie § 22 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 19 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. (Dz. U. 2007.200.1443 z późn. zm.) w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego PROW na 2007- 2013 - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż skarżąca nie spełniła warunku uzupełnienia wykształcenia w terminie, podczas kiedy wymóg ten został zrealizowany z zachowaniem terminu, - art.7 kpa. w zw. z art. 77 kpa. poprzez niepodjęcie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w sposób uwzględniający interes społeczny, a w tym w szczególności słuszny interes strony - a to, w ten sposób, że organ nie wyjaśnił żadnych okoliczności związanych z zaistnieniem wyjątkowych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez stronę warunków opisanych w decyzji nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwienia startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, choć okoliczności te w toku postępowania wskazywała, czego odzwierciedleniem jest Protokół nr [...] z dnia [...] maja 2016 r., - naruszenie art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 81 kpa przez organ II instancji, poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, w szczególności zaniechanie umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do wszystkich okoliczności i materiałów zgromadzonych w sprawie - co stanowi złamanie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I i II instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego na wypadek ustanowienia pełnomocnika wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w treści art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, wskazującego przypadki "siły wyższej" znalazł się zwrot "w szczególności", co wskazuje, że wymienione okoliczności, nie mają charakteru enumeratywnego, a zawierają katalog otwarty zdarzeń stanowiących nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniają zaniechanie żądania zwrotu pobranej pomocy finansowej od beneficjentów świadczeń. Podniosła, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej odnosi się bezpośrednio w treści § 22 do rozporządzenia nr 1974/2006, zatem przepisy tego aktu prawnego winny być stosowane bezpośrednio, co powoduje, że organ I instancji naruszył przepisy prawa nie stosując tegoż aktu prawnego w ogóle, mimo, że w toku postępowania administracyjnego, skarżąca zgłaszała, iż doszło do wystąpienia nieoczekiwanych okoliczności, które uniemożliwiły wypełnienie w sposób prawidłowy i kompletny warunków uzyskania pomocy finansowej. W związku, z tym zgłoszeniem winny znaleźć zastosowane przepisy art. 47 1974/2006 w zw. z § 22 r. rozporządzenia krajowego. Przepis ten pozwala na odstąpienie od żądania zwrotu kwoty udzielonej pomocy z uwagi na szczególne okoliczności, które uniemożliwiły prawidłowe wykonanie zobowiązania z przyczyn niezależnych od beneficjenta. Wskazała, że z przyczyn od niej niezależnych, a konkretnie w związku z bezpodstawnym odstąpieniem od negocjacji umowy dzierżawy przez kontrahenta skarżącej, nie zdołała ona w terminie osiągnąć wymaganej powierzchni gruntów. Okoliczność ta stała się skarżącej wiadoma bezpośrednio przed terminem do spełnienia warunków, a innego gruntu z racji wielu chętnych do dzierżawy przydatnego dla celów opisanych w biznesplanie, nie udało się pozyskać. Z tych przyczyn zdaniem skarżącej uznać należy, że zaszły szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej pomocy. Nadto jej zdaniem doszło do naruszenia § 22 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 19 pkt 6 rozporządzenia krajowego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca nie spełniła warunku uzupełnienia wykształcenia w terminie, podczas kiedy wymóg ten został zrealizowany. Skarżąca wskazała, że wobec okoliczności od niej niezależnych, nie mogła uczestniczyć w zajęciach i ukończyć edukacji przed 8 lutego 2014 r. Wskazała, że przy uwzględnieniu 9-miesięcznego dodatkowego terminu, ukończenie przez skarżącą szkoły licealnej w czerwcu 2014 r. stanowi o tym, że zadośćuczyniła obowiązkowi uzupełnienie wykształcenia. Organy obydwu instancji naruszyły przepis art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu taktycznego oraz do załatwienia sprawy, w sposób uwzględniający interes społeczny, a w tym w szczególności słuszny interes strony - a to, w ten sposób, iż organy nie wyjaśniły żadnych okoliczności związanych z zaistnieniem wyjątkowych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez stronę wszystkich warunków opisanych w decyzji nr [...] o przyznaniu pomocy. Organ naruszył także art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 81 kpa przez organ II instancji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; skarga nie jest uzasadniona a jej zarzuty nie są trafne. Kwestią sporną w sprawie jest to: czy skarżąca nie dochowała warunków polegających na uzupełnieniu wykształcenia i osiągnięcia minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - co kwestionuje skarżąca w odniesieniu do uzupełnienia wykształcenia - oraz, czy organy prawidłowo uznały, że w sprawie zaistniała siła wyższa (okoliczności nadzwyczajne), które wyłączają obowiązek zwrotu przyznanej pomocy. Sąd uznał, że stanowisko organów w powyższej kwestii jest prawidłowe. Zgodnie z § 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia krajowego (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", jest przyznawana osobie fizycznej która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie, powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większa niż 300 ha oraz zgodnie z § 2 ust. 1 lit. d posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Nadto zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w przypadku gdy średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju jest wyższa niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie, w którym jest położone gospodarstwo, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a, minimalna powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa w okresie, o którym mowa w § 5 ust. 2, może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, z tym, że nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie, w którym jest położone to gospodarstwo. W myśl zaś ust. 3 tego przepisu przy ustalaniu powierzchni gospodarstwa bierze się pod uwagę średnią powierzchnię gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w poszczególnych województwach oraz średnią powierzchnię gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy. W § 6 ust. 1 pkt 1 - 5 rozporządzenia wykonawczego wskazano kiedy uważa się za spełniony warunek posiadania kwalifikacji zawodowych, zaś w ust. 3 zapisano, że osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Należy przypomnieć w związku z tym, że skarżąca we wniosku o przyznanie pomocy, przy zaznaczeniu, że chodzi również o jego uzupełnienie w związku z prośbą o zmianę biznesplanu - w biznesplanie o przyznanie pomocy, zobowiązała się do nabycia gospodarstwa rolnego obejmującego użytki rolne o powierzchni 5,64 ha - oraz zobowiązała się do zakupu gruntów celem osiągnięcia minimalnej powierzchni użytków rolnych, nie mniejszej niż średnia użytków rolnych w kraju - łącznie 10,15 ha. Jest bezsporne, że pomoc finansowa przyznana skarżącej w ramach "Ułatwianie startu młodym rolnikom", została jej przyznana pod określonymi w decyzji warunkami oraz przy konieczności wypełnienia wskazanych zobowiązań w tym uzupełnienia wykształcenia i osiągnięcia wskazanej wyżej powierzchni użytków rolnych, co do których została pouczona w decyzji z [...] lutego 2011 r. z poinformowaniem o terminach ich spełnienia oraz sposobie i terminie udokumentowania ich spełnienia. W ramach wypełnienia wskazanych obowiązków skarżąca zobowiązała się do podjęcia nauki w Zespole Szkół Rolniczych w N. w okresie od 1 września 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. i uzyskania tytułu zawodowego technik rolnik, zaś w odniesieniu do gospodarstwa rolnego(użytków rolnych) stała się w oparciu o umowę darowizny akt notarialny z [...] czerwca 2011 r. nr [...] właścicielką gruntów o powierzchni 5,62 ha oraz w oparciu o umowę sprzedaży z [...] czerwca 2012 r. nr [...] właścicielką gruntów o powierzchni 0,99 ha. Konieczność spełnienia ww. zobowiązań określona została w § 18 ust. 1, w ramach którego beneficjent powinien: pkt 1 lit. a -spełnić warunek dotyczący minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a, nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, do dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 3 ust. 1, pkt 6 - uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3. Skarżąca, co wynika z akt sprawy zgodnie ze wskazanym w decyzjach przebiegiem działań kontrolnych podejmowanych przez OR ARiMR, po przyznaniu pomocy, była skutecznie informowana o konieczności udokumentowania wykonania koniecznych zobowiązań, które miały znaczenie dla udzielonej pomocy jak i terminie tych czynności oraz o zmianie rozporządzenia MRiRW z 17 października 2007 r. (wykonawczego) w zakresie zmiany § 22 ust.1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego dotyczącego możliwości uznania sytuacji nadzwyczajnej w odniesieniu do uzupełnienia wykształcenia. Jeśli chodzi o spełnienie wspomnianych obowiązków skarżąca, co jest niewątpliwe, nie weszła w posiadanie gospodarstwa rolnego o wymaganej powierzchni użytków rolnych, wyjaśniając do protokołu z dnia [...] maja 2016 r., że pozyskanie właściwej powierzchni stało się niemożliwe z racji wystąpienia siły wyższej, którą stanowiła odmowa zawarcia umowy dzierżawy. Okoliczność tę skarżąca udokumentowała poprzez złożenie pisemnego oświadczenia oraz oświadczenia trzech innych osób, które wskazały na brak możliwości wydzierżawienia gruntów od [...] [...]. Jak wyjaśnił Prezes [...] skarżąca zgłosiła się w sprawie dzierżawy [...] marca 2014 r. lecz nie można było jej zawrzeć z racji tego, że [...] nie był właścicielem gruntów. Pozostałe osoby i sama skarżąca wskazywały na to, że była ona utrzymywana przez doradcę rolniczego w przeświadczeniu o możliwości dzierżawy wspomnianych gruntów. Skarżąca podnosiła w toku sprawy, że było to jedyne wyjście w związku z tym, że przyznana pomoc w kwocie 70 000 zł została wydana na zakup gruntów rolnych. Jeśli chodzi o uzupełnienie wykształcenia skarżąca [...] maja 2016r . złożyła świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej z [...] czerwca 2014 r. oświadczając, że ze względu na ciążę nie mogła wcześniej ukończyć szkoły. W odniesieniu do tych kwestii należy stwierdzić, że zgodnie z art. 47 rozporządzenia 1974/2006: 1. państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. 1. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodnie zaś z § 22 ust. 1 innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są: 1) uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu: a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta; 2) niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6. 2. Dokumentami potwierdzającymi zaistnienie okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2, są w szczególności: 1) zaświadczenie wydane przez dyrektora szkoły lub zaświadczenie z uczelni o zakończeniu lub przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa lub dyplomu; 2) kopia wniosku o dopuszczenie do egzaminu eksternistycznego zawodowego wraz z potwierdzeniem jego złożenia; 3) kopia deklaracji dotyczącej przystąpienia do egzaminu zawodowego wraz z potwierdzeniem jej złożenia. Z treści przedstawionych przepisów, które należy uznać za pozostające ze sobą w związku należy wyprowadzić wniosek, że sytuacje, w których możliwe jest odstąpienie od żądania zwrotu pomocy są wymienione wyczerpująco i tylko ich wystąpienie może być wzięte pod rozwagę. Należy zgodzić się przy tym z organem, że siła wyższa to przeszkoda nie do pokonania, zdarzenie, których skutków nie sposób przewidzieć, zdarzenie zewnętrzne, którego skutkom nie można zapobiec, przy czym muszą to być przeszkody o charakterze bezpośrednim. Mogą to być zdarzenia takie jak np. powodzie, pożary o dużych rozmiarach, trzęsienia ziemi, zamieszki, strajki generalne, czy działania zbrojne. W odniesieniu do sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca nie można przyjąć, że ciąża może usprawiedliwiać brak podjęcia, czy ukończenia nauki w okresie czasu przewidzianym prawem, jak również podjęcia skutecznych starań celem uzyskania koniecznego areału gruntów rolnych. Nie można także uznać, że nawet błędna porada co do możliwości wydzierżawienia gruntów, co okazało się niemożliwe, stanowi siłę wyższą, ponieważ to strona uzyskała pomoc i to ona powinna działać z najwyższą starannością w taki sposób ażeby mogła wypełnić niezbędny obowiązek, zwłaszcza, że czas na jego wypełnienie to 3 lata od daty doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Zwlekanie z zamiarem zawarcia umowy dzierżawy doprowadziło do tego, że skarżąca nie zdążyła już pozyskać koniecznych gruntów. Niezależnie od tego konieczne jest udokumentowanie wystąpienia siły wyższej, i to nie w dowolnym terminie, ale w terminie 10 dni w warunkach o jakich jest mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006. Nadto należy wskazać, że jeśli chodzi o uzupełnienie wykształcenia ażeby powołać się na nadzwyczajną sytuację, to zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego przyczyna tej sytuacji musi leżeć po stronie szkoły a więc wystąpić na skutek jego działań, a nie beneficjenta, jak również jej wystąpienie musi zostać udokumentowane przez beneficjenta we wskazany w przepisie sposób, co w sprawie nie miało miejsca. Podkreślić także należy, że organ zasadnie wskazał, że skarżąca nie udokumentowała, że uzupełniła wykształcenie w sposób wymagany rozporządzeniem wykonawczym. Jak wynika bowiem z treści załącznika do rozporządzenia w jego pkt 2 wymieniono wszystkie zawody, które dowodzą uzyskania średniego wykształcenia rolniczego (mającego zastosowanie do skarżącej), wśród których jest technik rolnik a więc specjalność deklarowana do zdobycia przez skarżącą. Skarżąca złożyła wprawdzie świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej, z którego wynika profil zajęć o charakterze rolniczym lecz nie zawiera ono zapisu dotyczącego uzyskanego zawodu rolniczego. Stwierdzić przy tym należy, że organ pismem z [...] czerwca 2016r. wzywał skarżącą do wykazania tej okoliczności lecz w odpowiedzi odniosła się ona jedynie do braku możliwości wcześniejszego ukończenia szkoły. Wszystkie wskazane wyżej okoliczności dowodzą, że nie doszło do naruszenia przez organy wskazywanych w skardze przepisów prawa materialnego. Organy nie naruszyły także przepisów dotyczących gromadzenia materiału dowodowego ponieważ zebrały materiał, który pozwalał na wydanie prawidłowej decyzji w sprawie. Wbrew zarzutom skargi organ wziął także pod rozwagę dokumenty i wyjaśnienia złożone przez stronę i ocenił je wskazując dlaczego ich treść nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Kompletność materiału dowodowego wystarczającego do podjęcia rozstrzygnięcia i prawidłowość działania organów, w tym informacyjna już po udzieleniu pomocy, pozwala na uznanie, że nie istniała konieczność ani przesłuchiwania świadków, ani samej strony. Nie można zatem uznać, że w sprawie miało miejsce naruszenie treści art. 7 i 77 § 1 kpa. W sprawie doszło natomiast do naruszenia treści art. 10 kpa w postępowaniu odwoławczym, ponieważ nie poinformowano skarżącej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia w sprawie. Tym niemniej naruszenie to jakkolwiek miało miejsce w ocenie Sądu nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wynika to z sytuacji, że strona w żaden sposób nie wskazała na to, w jaki sposób wspomniane uchybienie organu wpłynęło na jej sytuację w rozumieniu tego, że pozbawiło ją to możliwości wskazania wniosków czy dowodów, które mogłyby mieć faktyczny, rzeczywisty wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych wyrażone w tej kwestii np. w wyroku NSA z 11 sierpnia 2017 r. I OSK 1539/16, WSA w Warszawie z 24 sierpnia 2017 r. VII SA/Wa 2123/16. Wobec powyższych okoliczności należy uznać, że w sprawie zaszła wskazywana przez organ podstawa prawna w postaci § 20 ust. 1 i ust.3 pkt 1 rozporządzenia krajowego nakazująca określenie skarżącej do zwrotu całości udzielonej pomocy w związku z czym działając na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd oddalił skargę.