V SA/Wa 576/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. – S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł. – S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej A. Ł. – S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na aktualnym urzędowym formularzu PPF w dniu 14 kwietnia 2016 r.) skarżąca A. L.-S. (reprezentowana przez adwokat A. T.) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 10-letnim synem. Mąż skarżącej płaci alimenty na syna w kwocie 700 zł miesięcznie. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, na poczet której zaciągnęła cztery kredyty, których miesięczne raty spłat wynoszą w sumie 4.690 zł. Miesięczny dochód netto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca oszacowała na kwotę 5.800 zł. Poniosła jednak stratę, ponieważ w maju 2014 r. nieznani sprawcy podpalili lokal, w którym prowadziła działalność gospodarczą. Lokal ten - nieubezpieczony - uległ całkowitemu zniszczeniu wraz ze znajdującym się w nim towarem. Skarżąca wskazała też, że posiada dwa mieszkania w miejscowości M. - każde z nich o powierzchni 78 m kw i wartości ok. 40.000 zł. Jedno z tych mieszkań zajmują rodzice skarżącej, którzy pobierają niskie emerytury i są schorowani, dlatego skarżąca stara się im pomagać. Skarżąca natomiast wynajmuje mieszkanie w W. na utrzymanie którego składają się czynsz najmu w 1.600 zł oraz opłaty za media w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z 6 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej została wezwana do udokumentowania sytuacji finansowej skarżącej. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z 17 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśniła, iż skarżąca pozostaje w faktycznej separacji z małżonkiem, który dobrowolnie płaci alimenty na syna. W dniu 14 kwietnia 2008 r. małżonkowie zawarli małżeńską umowę majątkową ustanawiającą między nimi rozdzielność majątkową. Do ww. pisma załączyła: - analizę finansową za 2016 rok, z której wynika, że w pierwszym kwartale bieżącego roku z tytułu działalności gospodarczej skarżąca wypracowała przychody w kwocie 38.517,61 zł oraz poniosła wydatki w wysokości 16.902,61 zł, - zeznanie podatkowe za 2015 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej skarżąca w roku ubiegłym odnotowała stratę w wysokości 13.327,55 zł przy przychodach w kwocie 179.543,25 zł, - zeznanie podatkowe za 2014 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej skarżąca w 2014 roku poniosła stratę w wysokości 52.809,87 zł przy przychodach w kwocie 136.767,26 zł, - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w [...] Bank [...] za okres od 20 stycznia 2016 r. do 19 lutego 2016 r., od 22 lutego 2016 r. do 18 marca 2016 r. i od 21 marca 2016 r. do 19 kwietnia 2016 r., na którym saldo końcowe było ujemne i wynosiło -2.075,86 zł (według stanu na dzień 19 kwietnia 2016 r.), - umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu 14 kwietnia 2008 r., - umowę najmu potwierdzającą wynajęcie przez skarżącą mieszkania w W. o powierzchni 50 m kw, - faktury za energię elektryczną i gaz dotyczące wynajmowanego przez skarżącą mieszkania w W., - dokumentację potwierdzającą udzielone skarżącej kredyty i pożyczki wraz z harmonogramami ich spłat. Natomiast pismem z [...] czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącej poinformowała, iż skarżąca z dniem [...] czerwca 2016 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, załączając do ww. pisma informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie strona skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jej odpowiedź jest niepełna. Skarżąca nie przedłożyła bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, do czego Sąd ją zobowiązał w wezwaniu z 6 maja 2016 r. (vide lit. e/ ww. pisma). Historia transakcji na przedłożonych przez skarżącą wyciągach z rachunku bankowego prowadzonego w [...] Bank [...] wskazuje bowiem, iż skarżąca dysponuje jeszcze innym rachunkiem bankowym prowadzonym w [...] Banku o nr (...),z którego to konta nie przedstawiła wyciągów. Na nieujawniony rachunek bankowy skarżąca przelewała kwoty od kilku do kilkunastu tysięcy zł (z ujawnionego konta). I tak np. w dniu 14 marca 2016 r. przekazała 8.000 zł, 18 marca 2016 r. przelała kwotę 12.000 zł, a 13 kwietnia 2016 r. - 10.000 zł. Na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome jakie transakcje były wykonywane na nieujawnionym rachunku skarżącej w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jaki był stan tego rachunku. Z kolei na ujawniony rachunek bankowy skarżąca dokonywała wpłat gotówkowych: w dniu 15 lutego 2016 r. wpłaciła w sumie 17.100 zł, a 12 kwietnia 2016 r. łącznie wpłaciła 10.600 zł. W tym miejscu podnieść należy, że to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Skoro strona skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, to nie można ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie wyjaśniła też, co legło u podstaw zawieszenia przez nią prowadzonej działalności gospodarczej. Analiza zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 wskazuje, iż przychody skarżącej w tym okresie wzrosły (z 136.767,26 zł do 179.543,25 zł), a strata uległa znacznemu zmniejszeniu (z 52.809,87 zł do 13.327,55 zł). Natomiast w pierwszym kwartale bieżącego roku przychody skarżącej (38.517,61 zł) przewyższały wydatki (16.902,61 zł). Należy przy tym zaznaczyć, że przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Zauważyć także wypada, że skarżąca nie sygnalizowała jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, podczas gdy z tytułu najmu mieszkania w W. wydatkuje miesięcznie łącznie kwotę ok. 2.100 zł, a z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek jej wydatki sięgają kwoty 4.650 zł w skali miesiąca. Sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego pożyczki i kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego powyższe ustalenia nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie skarżącej zmierza bowiem do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody są w stanie zabezpieczyć wymagane koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.920 zł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.