V SA/Wa 577/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Asesor WSA Piotr Kraczowski, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 18 grudnia 2006 r. wniesionej przez G. K. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 8 września 2005 r. zainteresowana złożyła wniosek o umorzenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1996 do 1997 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jej sytuacja życiowo- finansowa nigdy nie pozwoli na spłatę zadłużenia. W październiku 2004 r. w wypadku zginął syn skarżącej i od tego czasu przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżąca straciła pracę i jedynym jej źródłem utrzymania jest zasiłek chorobowy. Podniosła również, ze mieszka sama , nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Z tych względów nie jest w stanie spłacić zadłużenia Po śmierci syna popadła w depresje i funkcjonuje dzięki pomocy lekarzy psychiatrów. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Zakład ubezpieczeń Społecznych odmówił zainteresowanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne oraz za zatrudnianych pracowników. Powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( DZ. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej jako u.s.u.s. Zakład wskazał, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ zaznaczył, iż w okresie kiedy osiągała wysokie dochody z tytułu umowy o prace nie została podjęta próba spłaty zobowiązań. Skarżąca nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, a prowadzone przez Urząd Skarbowy postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Ponadto zdaniem organu pierwszej instancji skarżąca w złożonym wniosku nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pozbawiłoby to możliwości zaspokojenia niezbędnych dla skarżącej potrzeb życiowych. W ocenie organu brak jest zatem podstaw do umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 144, poz. 1365) Pismem z dnia 5 grudnia 2005 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zainteresowana wskazała, iż w jej sytuacji uzasadnione jest zastosowanie art. 28 u.s.u.s., gdyż jej sytuacja życiowo- finansowa nigdy nie pozwoli na spłatę zaległości wobec Zakładu. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż jest osobą ciężko chorą i całkowicie niezdolną do pracy. Ponadto wskazała, iż straciła pracę i jedynym źródłem utrzymania był otrzymywany do 22 października 2005 r. zasiłek chorobowy, zaś obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżąca dodatkowo powtórzyła argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności, a dotyczące jej sytuacji zdrowotnej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu powołał się na argumenty zawarte w decyzji organu I instancji, stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności , ani dowodów mających wpływ na umorzenie zadłużenia. W związku z otrzymywaniem świadczenia rehabilitacyjnego Prezes Zakładu nie uznał, że należności skarżącej są całkowicie nieściągalne i dlatego nie było podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zadłużenie objęte jest ponadto w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie Prezesa Zakładu w przypadku skarżącej nie występują również okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ wskazał, iż skarżąca pobiera świadczenie rehabilitacyjne, a więc istnieje szansa na poprawę jej stanu zdrowia i podjęcie zatrudnienia. Ponadto zaznaczono, iż skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o całkowitej nieściągalności w związku z tym nie można przyjąć, iż skarżąca w przyszłości nie będzie dysponować środkami finansowymi na spłatę zadłużenia. Organ rentowy podkreślił, iż skarżąca w okresie gdy osiągała dochody nie uregulowała przynajmniej w części zaległości z tytułu składek, co mogło oznaczać celowe uchylanie się od obowiązku spłaty należności. Na powyższą decyzję w dniu 30 stycznia 2006 r. zainteresowana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/WA 576/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzje i orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Decyzją Nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] listopada 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dłużniczka otrzymuje świadczenie rentowe, które zostało jej przyznane na okres od 21 kwietnia do 31 maja 2007 r. Ponadto zaznaczono, iż zaległości objęte są postępowaniem egzekucyjnym, poprzez zajęcie renty zainteresowanej. W ocenie Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne i nie można ich umorzyć w oparciu o art. 28 ust.3 u.s.u.s. Organ rentowy zaznaczył, iż z oświadczenia dłużniczki wynika, iż nie posiada żadnego majątku, jednakże nie oznacza to, że należności powinny być umorzone. Zdaniem wierzyciela przedstawione przez zainteresowaną okoliczności nie uzasadniają umorzenia zadłużenia z uwagi na otrzymywane przez nią świadczenia rentowe. Organ zaznaczył, iż w okresie kiedy osiągała wysokie dochody z tytułu umowy o prace nie została podjęta próba spłaty zobowiązań. Organ rentowy wskazał, iż z powodu problemów zdrowotnych skarżąca pozostaje pod opieką lekarzy i psychologów, ponadto na leczenie musi przeznaczać środki finansowe jednakże nie zwalnia to ją z obowiązku spłaty zaległości. Prezes ZUS wskazał, iż pomimo złego stanu zdrowia wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy okresowo, a nie na stałe. W ocenie organu nie można stwierdzić, że w przyszłości skarżąca na pewno nie będzie posiadać większych funduszy, które pozwolą na uregulowanie całości zadłużenia. Istnieje możliwość, że w późniejszym okresie stan zdrowia zainteresowanej ulegnie poprawie, a wtedy będzie w stanie podjąć zatrudnienie, co spowoduje poprawę sytuacji finansowej. Ponadto Prezes ZUS zaznaczył, iż posiadania innych zadłużeń, czy prowadzenie przez komornika sądowego egzekucji należności od skarżącej na rzecz innego wierzyciela nie zwalnia z obowiązku uiszczenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy wskazał, iż z załączonego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...].10.2005 r. wynika, że według stanu na dzień wydania zaświadczenia skarżąca nie posiada zaległości podatkowych. Ponadto podkreślił, iż obowiązek opłacania należnych składek za siebie i za zatrudnionych pracowników w ustawowo określonych terminach istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów organizacyjnych. Obligatoryjność opłacania składek społecznych dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak również z jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący działalność zarówno w momencie jej prowadzenia , jak i po zakończeniu. Organ wskazał, iż w sytuacji gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie to nie oznacza to, że zadłużenie musi być umorzone. Rozpatrując wniosek płatnika o umorzenie bierze się pod uwagę nie tylko możliwości płatnicze osoby zobowiązanej, ale także stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., nie upłynął okres pozwalający na dochodzenie należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu nr [...] z [...] listopada 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W skardze G. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 10 k.p.a. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi zainteresowana podała, iż jest osoba ciężko chorą i niezdolną do pracy. Ponadto w październiku 2004 r. straciła w wypadku jedynego syna. Od tego czasu jest ciągle na zwolnieniu lekarskim. Ponadto straciła pracę i jedynym jej źródłem dochodu do 22 października 2005 r. był zasiłek chorobowy, zaś obecnie otrzymuje rentę. Skarżąca zaznaczyła, iż mieszka sama, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Po śmierci syna załamała się i żyje dzięki pomocy psychiatrów. Dłużniczka wskazała, iż nie jest w stanie spłacać zaległości, gdyż nie posiada środków finansowych, a rokowania na przyszłość także są niekorzystne. Skarżąca wskazała, iż pomimo wyroku WSA zapadłego w jej sprawie stanowisko organu pozostało bez zamian. Skarżąca zarzuciła, iż w trakcie postępowania nie zapewniono jej możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu swego stanowiska Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, ponadto wskazał, iż w związku z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/WA 576/06, którym uchylono zaskarżoną decyzję pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Zakład zwrócił się do płatniczki z prośbą o poinformowanie, czy od czasu wniesienia wniosku o umorzenie należności jej sytuacja finansowa uległa zmianie. Ponadto w/w została poinformowana o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań. W dniu 07.09.2006 r. wpłynęło do oddziału ZUS pismo dłużniczki, w którym przedstawiła swoją obecną sytuację materialną i rodzinna, oraz poinformowała, że nadal nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Ponadto powiadomiła, iż od 21 kwietnia 2006 r. przyznano jej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i załączyła decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. informujące, iż od dnia 1 września 2006 r. z jej renty będą dokonywane potracenia w wysokości 157, 86 zł na zaspokojenie egzekucji z tytułu [...] do urzędu Skarbowego w Z.. Dnia 16.100.2006 r. wpłynęło kolejne pismo zainteresowanej, w którym również opisała swoją sytuację oraz załączyła dokumenty w postaci: - dowodów dokonanych w dniu 08.09.2006 r. zakupów lekarstw - recepty wystawionej w dniu 29.09.2006 r. - faktury WAT wystawionej w dniu 03.10.2006 r na zakup lekarstw. - faktury VAT wystawionej w dniu 29.09.2006 r. za wizytę lekarską - zaświadczenie lekarskie z dnia 03.10.2006r. - wezwanie do zapłaty w terminie do dnia 15.10.2006 r. za odebrane paliwo gazowe - kartę historii choroby. Organ rentowy podkreślił, iż w zaskarżonej decyzji nr [...] utrzymującej w mocy decyzje nr [...] z dnia [...] listopada zostały uwzględnione wszystkie okoliczności i dowody jakie przedstawiła dłużniczka. Ponadto organ zaznaczył, iż zobowiązana miała możliwość czynnego udziału w postępowaniu, wskazując, iż zainteresowana została powiadomiona iż przysługuje jej prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz prawo do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań. Prezes wskazał, iż uprawnienia wierzyciela nie mają charakteru obligatoryjnego, a ich wykorzystanie uwarunkowane jest każdorazowo względami gospodarczymi i społecznymi. Ponadto zgodnie z art. 29 u.s.u.s. należy brać pod uwagę poza możliwościami płatniczymi dłużnika również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 tegoż Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku NSA z dnia 15 listopada 2006 r. Sygn. akt II GSK 224/06 ,, organem administracyjnym wydającym decyzje w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s. jest ZUS a nie Prezes Zakładu. Zwrot ,,stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy-- zawiera jedynie wskazanie podmiotu do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4,6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 kompetencje do rozpatrzenia ,,odwołania-- czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu zastępca dyrektora oddziału Zakładu M. G. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - t.j. zastępca dyrektora Oddziału ZUS w L. podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie M. G. podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje. W celu zapewnienia bezstronności, rzetelności postępowania oraz działania w interesie strony winna powstrzymać się od udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu M. G. nie powinna brać udziału w postępowaniu w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w rezultacie, którego wydano zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu całkowicie chybione i zbędne jest również wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji organu pierwszej instancji, skoro nie jest on organem podejmującym tę decyzję. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Wynikające z opisanych błędów naruszenie tego przepisu nie miało jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ z treści decyzji wynika, że podjęte zostały przez właściwe organy. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.