V SA/Wa 579/19
WyrokWSA w Warszawie2020-01-15
Skład orzekający: Krystyna Madalińska – Urbaniak, Beata Blankiewicz - Wóltańska, Marek Krawczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych prawidłowo nakazał zwrot nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego wraz z odsetkami i czy termin przedawnienia roszczenia został prawidłowo ustalony?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ administracji publicznej naruszył przepisy prawa materialnego i postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Kluczowym problemem było niewyjaśnienie przez organ kwestii przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie pobranego dofinansowania, co powinno być badane z urzędu. Ponadto, sąd wskazał na nieprawidłowe określenie terminu zwrotu środków w decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Zarządu PFRON nakazującej spółce zwrot nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za okres od marca 2011 r. do grudnia 2013 r. Organ ustalił, że pracownica, na którą pobierano dofinansowanie, miała ustalone prawo do emerytury, co zgodnie z ustawą o rehabilitacji wykluczało możliwość pobierania dofinansowania. Spółka kwestionowała decyzję w zakresie odsetek i terminu zwrotu, podnosząc m.in. brak możliwości uzyskania informacji o prawie pracownika do emerytury. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na niewyjaśnienie przez organ kwestii przedawnienia roszczenia i nieprawidłowe określenie terminu zwrotu.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Prezesa Zarządu PFRON na rzecz skarżącej kwotę 4493 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w O. kwotę 4493 zł (cztery tysiące czterysta dziewięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi wniesionej przez (...) "E." sp. z o.o. w O. (dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Spółka") jest decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes PFRON" lub "organ") z dnia [...] 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] 2018 r., nakazującą stronie zwrot w terminie 14 dni nienależnie pobranych środków PFRON wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
PFRON na podstawie zgromadzonej dokumentacji, tj. pisma z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. z dnia [...] 2018 r., ustalił następujące nieprawidłowości w zakresie pobierania przez stronę dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, za okresy sprawozdawcze: marzec-grudzień 2011 r., styczeń-grudzień 2012 r., styczeń-grudzień 2013 r.: K. J., z przyznanym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zatrudniona u wnioskodawcy we wskazanych okresach, posiada ustalone prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2010 r.
Zgodnie z treścią art. 26a ust. 1a1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 511 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") miesięczne dofinansowanie nie przysługuje na pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy maja ustalone prawo do emerytury.
Z danych znajdujących się w posiadaniu organu wynika, że wnioskodawca otrzymał dofinansowanie do wynagrodzenia K. J. za ww. okresy sprawozdawcze w łącznej kwocie 48 762,39 zł.
W związku z powyższym, pismem z dnia [...] 2018 r. wezwano pracodawcę do zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzenia ww. pracownika niepełnosprawnego w łącznej kwocie 48 762,39 zł w terminie 3 miesięcy od otrzymania wezwania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia otrzymania środków do dnia Ich zwrotu. Wnioskodawcę pouczono, że niewypełnienie obowiązku zwrotu ww. kwoty we wskazanym terminie, skutkować może wszczęciem postępowania administracyjnego z urzędu, wydaniem decyzji administracyjnej nakazującej zwrot środków Funduszu i skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo strona została wezwana do przedstawienia wyciągów bankowych lub innych dokumentów potwierdzających daty wpływu na rachunek bankowy strony kwot dofinansowania przekazanego przez Fundusz za okresy sprawozdawcze: marzec-grudzień 2011 r., styczeń-grudzień 2012 r., styczeń-grudzień 2013 r.
W wyznaczonym w wezwaniu do zwrotu 3-miesięcznym terminie strona nie dokonała zwrotu nienależnie pobranej kwoty dofinansowania.
W związku z powyższym, pismem z dnia [...] 2018 r., na podstawie Strona została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nienależnie pobranych środków PFRON wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za okresy sprawozdawcze PFRON: marzec-grudzień 2011 r., styczeń-grudzień 2012 r., styczeń-grudzień 2013 r.
Decyzją z dnia [...] 2018 r. Prezes Zarządu PFRON nakazał stronie - (...) "E." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji, środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego K. J. za okresy sprawozdawcze od marca 2011 r. do grudnia 2013 r. w łącznej wysokości 48 762,39 zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia wpływu dofinasowania na rachunek bankowy pracodawcy do dnia wpłaty.
W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes PFRON decyzją z dnia [...] 2019 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2018 r.
Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono, że Strona pobrała dofinansowanie nienależnie dlatego też zgodnie z art. 26a ust. 1a1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, w brzmieniu obowiązującym od marca 2011 r. prawidłowo nakazano zwrot środków.
Prezes PFRON wyjaśnił, że nieznajomość warunków jakie musi spełnić pracodawca ubiegając się o dofinasowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie jest podstawą do odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania, a także nienaliczania odsetek.
Organ podkreślił, że pracodawca pobierając dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych miał obowiązek ustalić, czy zatrudniony przez niego pracownik ma ustalone prawo do emerytury. Niedopełnienie tego obowiązku przez pracodawcę można uznać za jego zaniedbanie.
Skarżąca złożyła skargę z dnia [...] 2019 r. na decyzję Prezesa Zarządu z dnia [...] 2019 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] 2018 r. Zaskarżyła decyzję Prezesa Zarządu PFRON w części nakazującej dokonanie zwrotu odsetek oraz ustalającej 14-dniowy termin zwrotu środków, opierając skargę na naruszeniu przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze zarzucono decyzji Prezesa Zarządu PFRON naruszenie:
- art. 49 e ust. 1 w związku z art. 49e ust. 4 i art. 26a ust. 1a1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji poprzez wezwanie przez organ do zwrotu odsetek od nienależnie wypłaconego dofinansowania, w sytuacji, gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty, albowiem zobowiązany nie miał prawnych ani faktycznych możliwości ustalenia czy pracownik ma ustalone prawo do emerytury;
- art. 49e ust 2 ustawy o rehabilitacji poprzez nakazanie zwrotu dofinansowania w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji zamiast w terminie 3 miesięcy od dnia jej otrzymania;
- art. 26a ust 11 pkt 1 ustawy o rehabilitacji poprzez jego błędne niezastosowanie jako przepisu stanowiącego prawidłową podstawę prawną do wydania przez Prezesa Zarządu PFRON decyzji nakazującej zwrot wypłaconych nieprawidłowości, a zastosowanie jedynie ogólnego art. 49e ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji odnoszącego się do zwrotu środków PFRON oraz przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
Ponadto, wskazano na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 w związku z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez przeprowadzenie postępowania bez uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, brak oparcia decyzji na całokształcie zebranego w sprawie materiału, dokonaniu błędnej oceny prawnej prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które w szczególności przejawiało się na nieprzeprowadzeniu ustaleń faktycznych w zakresie wystąpienia okoliczności niezależnych od zobowiązanego do wpłat, w sytuacji gdy Spółka nie miała możliwości prawnych ani faktycznych uzyskania informacji o ustaleniu prawa do emerytury pracownika K. J. z organów rentowych, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji w zakresie powiększenia o odsetki kwot dofinansowania objętych zwrotem. Sam organ dokonał ustaleń w tym zakresie dopiero w 2018 r.
Strona wniosła o uchylenie obydwu decyzji oraz umorzenie postępowania w sprawie nakazania zwrotu odsetek od dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy marzec-grudzień 2011 r., styczeń - grudzień 2012 r. oraz styczeń-grudzień 2013 r. i zasądzenie kosztów postępowania.
Prezes PFRON w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Sąd uwzględnił na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. wniosek Skarżącej zawarty w skardze o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci zapytań i odpowiedzi uzyskanych z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zakresie braku możliwości prawnych i faktycznych uzyskania przez pracodawcę informacji o ustaleniu prawa do emerytury swoich pracowników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224).
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W rozpoznawanej sprawie sąd uznał, że organ administracji publicznej naruszył przepisy prawa materialnego w sposób, które miał wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Na wstępie wyjaśnić należy, ze zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o rehabilitacji Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest państwowym funduszem celowym, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych.
Z treści art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r., poz. 869, dalej jako: "u.f.p."), w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, a nadanym mu ustawą z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych Dz. U. z 2017 r., poz. 659) wynika natomiast, że ma on zastosowanie również do przychodów państwowych funduszy celowych.
W pkt 1-8 art. 60 u.f.p. wskazano przykładowo, co stanowi niepodatkowe należności budżetowe i tak, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych:
1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;
2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;
3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;
4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;
5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;
6) należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności;
6a) należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe;
7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;
8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.
Zgodnie z tym, co zostało wskazane wyżej, wyliczenie to ma charakter przykładowy, o czym świadczy termin "w szczególności" i dlatego też w ocenie Sądu także środki przekazane stronie na mocy art. 26a ust. 1a1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji i których następnie zwrotu zażądał Prezes Zarządu PFRON, na mocy art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji także stanowią środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym.
W konsekwencji w sprawie zastosowanie znajduje również art. 67 ust. 1 u.f.p. zgodnie z którym: do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm., dalej: "O.p.").
Sąd podkreśla, iż fakt, że przed 28 kwietnia 2017 r. ustawodawca w art. 60 u.f.p. nie wskazał, że do należności publicznych mających wymiar niepodatkowanych należności budżetowych należą dochody państwowych funduszy celowych, nie znaczy, że nie miały takiego wymiaru przed tą datą. Zmiana dokonana na mocy ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, nie tworzyła na nowo katalogu należności publicznych mających wymiar niepodatkowanych należności budżetowych, a jedynie doprecyzowywała jego brzmienie.
Treść art. 60 u.f.p. od wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wskazywała na przykładowe wyliczenie środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Przepis ten dotyczył i w dalszym ciągu dotyczy jedynie otwartego katalogu środków publicznych o takim charakterze. Przemawia również za tym treść uzasadnienia ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych.
Jak zauważa się w orzecznictwie, po wejściu w życie art. 60 u.f.p. sprawy dotyczące niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno - prawnym, wszczęte po dniu 1 stycznia 2010 r., winny być załatwione w trybie określonym w nowych przepisach także wówczas, gdy odnoszą się do należności uiszczonych albo należnych przed tą datą (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3090/14).
Tym samym, w zakresie ustalenia terminu przedawnienia przedmiotowych należności, należy odpowiednio zastosować znajdujący się w dziale III Ordynacji podatkowej art. 70 § 1, zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przy tym nie ulega wątpliwości, że z przepisu art. 70 § 1 O.p. wynika, że zobowiązanie przedawnia się, jeżeli termin przewidziany w tym przepisie upłynął przed wydaniem decyzji organu odwoławczego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października, sygn. akt FPS 8/03, ONSA 2004/1/7).
W niniejszej sprawie uznać należało, że odpowiednie stosowanie art. 70 § 1 O.p. polega na przyjęciu, że początkiem biegu 5-letniego okresu przedawnienia jest koniec roku kalendarzowego, w którym strona bezprawnie uzyskała pomoc.
Przypomnieć trzeba, że zasadniczy spór w sprawie dotyczy dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze marzec-grudzień 2011 r., styczeń-grudzień 2012 r., styczeń-grudzień 2013 r. A więc te należności mogły już ulec przedawnieniu.
Znaczny upływ czasu pomiędzy terminem w zakresie refundacji składki, a chwilą wydania decyzji nakazującej zwrot wypłaconego dofinansowania wymaga zawsze rozważenia przez organ wydający ww. decyzję, czy termin przedawnienia dochodzenia roszczenia w zakresie refundacji składki nie wygasł na skutek przedawnienia. Prezes PFRON powinien zawsze wyjaśnić z urzędu tę okoliczność, niezależnie od treści podnoszonych przez stronę zarzutów. Przedawnienie jest bowiem okolicznością obiektywną, zachodzącą na skutek upływu czasu, niezależną od woli stron i powodującą bezprzedmiotowość wydania decyzji nakazującej zwrot wypłaconego dofinansowania.
W tym miejscu należy wskazać, że w aktach sprawy brak jest dowodu wskazującego na zaistnienie okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu przedawnienia.
W związku z niewyjaśnieniem przez organ czy termin przedawnienia dochodzenia roszczenia w zakresie refundacji składki nie wygasł na skutek przedawnienia, ponownie rozpoznając sprawę organ ustali czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności skutkujące zawieszeniem względnie przerwaniem biegu przedawnienia, o których mowa w art. 70 O.p.
W razie ustalenia, że brak jest w przedmiotowej sprawie okoliczności skutkujących zawieszeniem, względnie przerwaniem biegu przedawnienia organ albo umorzy w określonym zakresie postępowanie administracyjne wobec strony, albo wyjaśni - biorąc pod uwagę stanowisko sądu - dlaczego pomimo zastosowania w sprawie odpowiednio przepisów działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, umorzenie nie jest możliwe.
Sąd podkreśla również, że przepisy rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej określają, że pomoc uznana w decyzji Komisji Europejskiej za niezgodną z prawem podlega zwrotowi, wraz z odsetkami od dnia jej udzielenia, a uprawnienia Komisji w zakresie windykacji pomocy podlegają 10-letniemu okresowi przedawnienia. Innymi słowy, Komisja może dochodzić zwrotu niezgodnie z prawem przyznanej pomocy w terminie 10 lat od jej udzielenia. Przepisy te dotyczą jednak tylko zwrotu pomocy nakazanego przez Komisję Europejską.
W stosunku do postępowań dotyczących zwrotu pomocy, prowadzonych przed organami krajowymi, obowiązują przepisy prawa polskiego, tj. okres przedawnienia w omawianym przypadku należy liczyć zgodnie z art. 70 O.p. Natomiast dziesięcioletni okres przedawnienia odnosi się wyłącznie do okresu, w jakim Komisja może nakazać zwrot pomocy udzielonej niezgodnie z prawem, stosownie do procedury określonej w rozporządzeniu Rady (UE) 2015/1589. Z ustalenia dziesięcioletniego okresu przedawnienia wynika obowiązek przechowywania przez państwa członkowskie (podmioty udzielające pomocy) dokumentów związanych z udzieleniem pomocy przez okres 10 lat, na wypadek kontroli Komisji.
Sąd zauważa również, że powyższy pogląd jest zbieżny ze stanowiskiem tutejszego sądu zaprezentowanym w sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 376/19, wyrok z dnia 10 lipca 2019 r., V SA/Wa 568/19, wyrok z 25 września 2019 r., gdzie zaznaczono, że wyrok TSUE z dnia 5 marca 2019 r. (Wielka Izba) w sprawie C-349/17 Eesti Pagar potwierdza, iż w zakresie terminu przedawnienia żądanych należności należy stosować termin przewidziany przez właściwe prawo krajowe, a do kwestii przedawnienia należności nie ma zastosowania przepis prawa unijnego tj. art. 15 Rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE.
Podobne stanowisko zajęły składy orzekające w orzeczeniach z dnia 30 sierpnia 2019 r. w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 349/19 oraz V SA/Wa 508/19.
Sąd stwierdza również, iż skoro PFRON jest uprawniony do samodzielnego rozstrzygania o zwrocie środków w formie decyzji, to mamy do czynienia ze stosunkiem prawnym o charakterze administracyjnoprawnym, w którym PFRON wobec podmiotu, któremu przekazał swoje środki, działa jako organ administracji. Stosunek prawny, w związku z wydaniem wobec Skarżącej decyzji administracyjnej z dnia [...] 2019 r., ma jedynie charakter administracyjnoprawny i w tym względzie żaden z jego elementów nie jest połączony z prawem cywilnym.
Tym samym nie może być mowy o stosowaniu regulacji cywilistycznych do sfery publicznoprawnej. Odesłanie z art. 66 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy, jest konsekwencją faktu, że w ściśle określonych przypadkach (np: art. 12a ust. 1, art. 13, art. 26e, art. 32a ustawy o rehabilitacji), PFRON jest uprawniony do przekazywania pomocy na podstawie umów cywilnoprawnych, a nie rozstrzygnięć administracyjnych.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezes PFRON uwzględni zatem przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną. W związku z powyższym przedwczesne jest ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego zawartych w skardze. Ewentualne przedawnienie należności choćby za jeden miesiąc, powodowałoby, że orzekanie organu w przedmiocie kwoty zwrotu, byłoby w tej - przedawnionej - części bezprzedmiotowe.
Na zakończenie Sąd także zauważa, że zasadny jest zarzut skargi w zakresie określenia przez Prezes PFRON w decyzji z dnia [...] 2018 r. 14-dniowego termin zwrotu środków. PFRON w decyzji pierwszoinstancyjnej nakazała zwrot w terminie 14 dni od otrzymania decyzji środków funduszu. Jednakże co do terminu czternastodniowego Prezes PFRON nie podał żadnej podstawy prawnej wskazującej na 14-dniowy termin zwrotu środków. Co więcej z przepisów ustawy o rehabilitacji nie wynika, aby elementem koniecznym decyzji było wskazanie terminu zwrotu środków. Żaden bowiem z przepisów ustawy o rehabilitacji, nie wskazuje na konieczność określenia terminu zwrotu środków.
W tym miejscu Sąd wskazuje również, że termin 3 miesięczny wynikający z art. 49e ust. 2 ustawy o rehabilitacji stanowi, że zwrotu, o którym mowa w ust. 1 (środków funduszu), dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu. Powyższy 3-miesięczny termin dotyczy bezdecyzyjnego zwrotu środków przez zobowiązanych, a więc zwrotu środków dokonywanych w sposób dobrowolny, przed wszczęciem postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca została wezwana do zwrotu środków w terminie 3 miesięcy (pismo z dnia [...] 2018 r. - doręczone [...] 2018 r.). Skarżąca nie skorzystała z prawa dobrowolnego zwrotu tych środków w ww. terminie i dlatego też organ wszczął postępowanie administracyjne i następnie wydał decyzję zobowiązujący Skarżącą do zwrotu środków. Nie ma konieczność ponownego zastosowania tego terminu w decyzji nakazującej zwrot środków, gdyż terminu tego nie stosuje się do decyzji nakazującej zwrot środków funduszu.
W tym stanie rzeczy, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło