V SA/Wa 610/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "...." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia ... lutego 2018 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE "P" Sp. z o.o. z siedzibą w S. P., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że postanowieniem z 9 maja 2017 r., sygn. akt IX GU 484/16 Sąd Rejonowy L.-W. w L. IX Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restukturyzacyjnych oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości, z uwagi na brak środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000 zł, a bilansowa wartość środków trwałych 0 zł. Spółka zadeklarowała stratę z działalności gospodarczej (za ostatni rok bilansowy) w wysokości 2.126,03 zł. Nie wykazała rachunków bankowych oraz oświadczyła, że stan kasy w dniu 30 kwietnia 2017 r. wynosił 16.286,57 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła listę środków trwałych zgodnie ze stanem w dniu 19 czerwca 2018 r., deklaracje VAT-7 złożone w latach 2017 – 2018, deklaracje podatkową CIT-8 za rok 2017, bilans na dzień 31 grudnia 2015 r., 31 grudnia 2016 r. i 31 grudnia 2017 r., rachunek zysków i strat za lata 2015-2017 oraz za okres do 29 czerwca 2018 r. Spółka wyjaśniła, że wspólnicy nie podejmują uchwał w sprawie dopłat, ponieważ umowa spółki nie przewiduje takiej możliwości, Prezes Zarządu nie pobiera żadnego wynagrodzenia, obsługa prawna jest świadczona nieodpłatnie, a należność z tego tytułu zostanie rozliczona po pozytywnym zakończeniu toczących się postępowań. Wskazała również, że nie posiada zasobów finansowych i są prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku Strony złożonym na urzędowym formularzu PPPr było niewystarczające do oceny, czy Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego też niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec nie wykonania w pełnym zakresie wezwania z 18 czerwca 2018 r. nie jest możliwa pełna ocena sytuacji finansowej Spółki. Zauważyć należy, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, a których analiza była niezbędna dla całościowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Strona nie przedstawiła postanowienia Sądu w sprawie oddalenia jej wniosku o ogłoszenie upadłości ani innych ewentualnych orzeczeń wydanych w związku z postępowaniem prowadzonym z jej wniosku o ogłoszenie upadłości. Treść postanowienia wydanego w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z jego uzasadnieniem może być istotna w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Sąd upadłościowy wskazuje bowiem przyczyny wydanego rozstrzygnięcia. Spółka nie nadesłała również sprawozdań finansowych za lata 2015-2017 oraz aktualnego bilansu. Nie przedstawiła także wyciągów z rachunków bankowych ani nie nadesłała dokumentów bankowych, z których wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunków. Zwrócić uwagę należy, że pomimo oświadczonej trudnej sytuacji finansowej wspólnicy Spółki nie podjęli uchwał o jej dokapitalizowaniu, co mogłoby mieć pozytywny wpływ na sytuację finansową. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Spółka wyjaśniła, że w umowie wspólnicy nie przewidzieli możliwości zobowiązania do dopłat. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z wolą wspólników umowa spółki może zostać zmieniona. Wskazać również należy, że na urzędowym formularzu PPPr Spółka oświadczyła, że stan środków pieniężnych w kasie z dniu 30 kwietnia 2018 r. wynosił 16.286,57 zł. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, ale nie wskazała, dlaczego nie przeznacza oświadczonych środków pieniężnych na pokrycie przynajmniej ich części. Powtórzyć należy, że obowiązek wykazania i dokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, a prowadzący postępowanie w przedmiocie prawa pomocy ocenia składane wyjaśnienia i dokumenty. Przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakładają na referendarza prowadzącego postępowanie inicjatywy w zakresie gromadzenia dowodów uzasadniających pozytywne rozpoznanie wniosku. Wskazać należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Reasumując przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołane orzecznictwo jest właściwe również w rozpoznawanej sprawie. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.