V SA/Wa 626/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2013 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty refundacji składek na ubezpieczenia społeczne; 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokat A. O., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. S. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2012 r. [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] czerwca 2012 r. [...] odmawiającą wypłaty refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą za miesiąc styczeń 2012 r. Rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym: Skarżąca w dniu 21 maja 2012 r. złożyła wniosek (symbol Wn-U-G) o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą za miesiąc styczeń 2012 r., który to wniosek zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 8, poz. 42 z późn. zm. – dalej jako rozporządzenie) winien zostać złożony do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. do dnia 29 lutego 2012 roku. Pismem z dnia 2 marca 2012 r. skarżąca podniosła, iż nie przesłała przedmiotowego wniosku w terminie z uwagi na brak możliwości wygenerowania certyfikatu za pośrednictwem przeglądarki Mozilla Firefox v. 10.0.2. Strona dodała, że certyfikat został wygenerowany dopiero po zaktualizowaniu przeglądarki Internet Explorer, z której nie korzysta "z przyczyn technicznych i ideologicznych". Oświadczyła również, iż problemy z przekazaniem przedmiotowego wniosku wystąpiły już "od drugiej połowy lutego". Pismem z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] r. PFRON poinformował skarżącą, iż przysługuje jej prawo do przywrócenia terminu do złożenia wniosku Wn-U-G. W odpowiedzi na pismo PFRON skarżąca w piśmie z dnia 27 marca 2012 r. podtrzymała poprzednio prezentowane wyjaśnienia oraz wskazała, że dopełniła nałożonych na nią prawem obowiązków, w tym terminu składania wniosku o refundację. Oświadczyła: "nie uważamy za podstawne składania żadnego wniosku o przywrócenie terminu" oraz dodała, że "dalsza bezproduktywna korespondencja w niniejszej sprawie nie będzie kontynuowana". W piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] PFRON wezwał stronę do przesłania wniosku Wn-U-G za miesiąc styczeń 2012 r. Ponadto wskazano skarżącej numer telefonu pod którym mogłaby uzyskać pomoc w przypadku dalszych problemów z przekazaniem dokumentu za pomocą wybranej przeglądarki internetowej. Poinformowano ją również, iż zgodnie z art. 25c ust 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 tekst jednolity z późn. zm. – dalej jako u.o.r.) może ona przekazać do PFRON wniosek w formie dokumentu pisemnego. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. PFRON poinformował skarżącą o przysługującym jej prawie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym oraz prawie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. w terminie 14 dni od daty otrzymania ww. informacji. Skarżąca skorzystała ze swych uprawnień i w pismach z dnia 28 maja oraz 6 czerwca 2012 r. podtrzymała prezentowane wcześniej stanowisko. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych odmówił skarżącej wypłaty refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą za miesiąc styczeń 2012 r. z uwagi na fakt, iż wniosek w tej sprawie skarżąca złożyła w dniu 21 maja 2012 r. tj. z przekroczeniem terminu wskazanego w § 6 ust. 1 rozporządzenia. W dniu 9 lipca 2012 r. (data nadania) skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Wniosła o zmianę decyzji organu I instancji jako niezgodnej z obowiązującym stanem prawnym i faktycznym oraz wypłacenie kwoty 1500 zł tytułem odszkodowania za poniesione straty w związku z nieprawnym pozbawieniem strony "należnych pieniędzy na ratowanie zdrowia". W treści uzasadnienia odwołania skarżąca stwierdziła, iż PFRON nie udostępnia beneficjentom poprawnie działającej aplikacji SODiR i w konsekwencji uniemożliwia złożenie wniosku, w związku z czym zachodzi podejrzenie praktyk monopolistycznych poprzez zmuszanie wnioskodawców do użytkowania przeglądarki jednej tylko firmy. Ponadto, zdaniem skarżącej organ I instancji: uzależnia wypłatę refundacji od swobodnej interpretacji przepisów prawnych, nie dotrzymuje terminów przewidzianych przez Kodeks postępowania administracyjnego, ingeruje w prywatne życie beneficjenta i wymusza na nim działania nieujęte w zapisach prawnych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...]. Organ stwierdził, iż odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie bowiem strona nie złożyła w terminie wymaganego wniosku Wn-U-G, ani też nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Analizowanie zaś przyczyn uchybienia terminu wskazanych w odwołaniu jest niemożliwe, ponieważ nie jest to przedmiotem prowadzonego postępowania. Dodał, iż organ I jak i II instancji nie jest uprawniony do przywracania terminu z urzędu, a jedynie na wniosek strony. Pismem z dnia 25 stycznia 2013 r. (data nadania) K. S. złożyła skargę na ww. decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej, której zarzuciła: sprzeczność decyzji ze stanem faktycznym i przepisami prawa poprzez przyjęcie, że strona nie złożyła w terminie wniosku Wn-U-G, naruszenie przepisów art. 35 § 3 , art. 36 § 1 i art. 38 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w terminie pięciu miesięcy od dnia otrzymania przez organ odwołania, nieustosunkowanie się organu do roszczeń wskazanych w odwołaniu tj. wszczęcia postępowania w sprawie podejrzenia działania PFRON na szkodę beneficjentów i finansów publicznych, oraz przekazania stronie kwoty 1500 zł tytułem odszkodowania za działania PFRON, wydanie sprzecznych decyzji w tożsamych sprawach. Strona zwróciła również uwagę na fakt, że zgodnie z art. 25d ust. 4 pkt 3 i art. 26c ust.6 pkt 3 u.o.r., Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej jest odpowiedzialne za udostępnienie narzędzi umożliwiających złożenie wniosku drogą elektroniczną. W odpowiedzi na skargę z dnia 13 lutego 2013 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm). W oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jednolity z późn. zm. – dalej jako p.p.s.a.) sądy stosują środki określone w ustawie. Regulacje te określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając argumenty przedstawione w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 25c ust. 4 u.o.r. osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą przekazuje wniosek o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję danych oraz pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanego wniosku. Wnioskodawca może przekazać wniosek również w formie dokumentu pisemnego. W celu uzyskania refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc styczeń 2012 roku skarżąca, zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, zobowiązana była do złożenia wniosku Wn-U-G do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych tj. do dnia 29 lutego 2012 roku. Z treści korespondencji przesyłanej pomiędzy K. S. a organem I instancji wynika, iż przyczyną niezłożenia wniosku w ustawowym terminie były problemy techniczne skarżącej związane z brakiem możliwości wygenerowania certyfikatu niezbędnego do złożenia wniosku za pośrednictwem Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR) przy użyciu przeglądarki internetowej Mozilla Firefox v. 10.0.2. Stosowny wniosek K. S. złożyła dopiero w dniu 21 maja 2012 r. Skarżąca w piśmie z dnia 2 marca 2012 r. wskazała, że problem z wygenerowaniem certyfikatu występuje w jej wypadku od "drugiej połowy lutego". Organ I instancji po dokonaniu sprawdzenia historii logowań wnioskodawcy oraz podjętych przez niego działań w systemie SODiR stwierdził, że skarżąca logowała się do systemu w dniach 11 lutego 2012 r., 16 lutego 2012 r. oraz 29 lutego 2012 r., jednakże w tych dniach nie został złożony wniosek Wn-U-G. Zgodnie z § 9 rozporządzenia termin do złożenia wniosku Wn-U-G przywraca się na prośbę wnioskodawcy, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podkreślenia wymaga fakt, iż organ I Instancji w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. poinformował skarżącą o przysługującym jej prawie przywrócenia terminu do złożenia przedmiotowego wniosku o dofinansowanie. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] kwietnia wskazał skarżącej możliwość złożenia przedmiotowego wniosku w formie dokumentu pisemnego (stosownie do treści art. 25c ust. 4 u.o.r.). Pomimo działań podjętych przez PFRON K. S. nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu, zaś wniosek Wn-U-G o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą za miesiąc styczeń 2012 r. złożyła dopiero w dniu 21 maja 2012 r. W piśmie z dnia 27 marca 2012 r. skarżąca wskazała zaś, iż nie uważa za podstawne składania żadnego wniosku o przywrócenie terminu, bowiem jej zdaniem dopełniła nałożonych na nią prawem obowiązków, w tym terminu składania wniosku o refundację. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny: "Warunkiem koniecznym rozpoznania przez organ zagadnienia przywrócenia terminu jest złożenie stosownej prośby (wniosku) przez zainteresowanego. Nie ma natomiast prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu - bez wniosku strony. Sam fakt dokonania czynności procesowej po terminie nie stwarza domniemania, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, a pogląd jakoby można było złożyć wniosek o przywrócenie terminu w sposób dorozumiany nie znajduje oparcia w przepisach administracyjnej procedury" (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 596/09 – dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób niebudzący wątpliwości domagać się przywrócenia uchybionego terminu" (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2012 r., II OSK 2287/10 dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że w niniejszej sprawie organ w sposób prawidłowy przyjął, że skarżąca nie złożyła wniosku Wn-U-G w terminie określonym w § 6 ust. 1 rozporządzenia oraz nie wystąpiła z wnioskiem o jego przywrócenie do organu I instancji zgodnie z § 9 rozporządzenia. Skarżąca zarzuciła organowi II instancji, iż nie wydał decyzji w niniejszej sprawie mimo wiążącego go terminu, stosownie do art. 35 § 3, art. 36 § 1 i art. 38 k.p.a. Należy zauważyć, iż przekroczenie terminów wskazanych w art. 35 k.p.a. nie wpływa na ważność, czy też skuteczność podjętego rozstrzygnięcia. Decyzja wydana po upływie takiego terminu jest zatem ważna, oraz wchodzi do obrotu prawnego, po uzyskaniu cechy ostateczności. Podkreślenia wymaga fakt, iż zarzut ten został podniesiony dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego tj. w treści skargi złożonej do tut. Sądu. W tej sytuacji fakt wydania przedmiotowej decyzji po upływie pięciu miesięcy od dnia złożenia odwołania nie powoduje automatycznie jej wadliwości. Nadto należy zaznaczyć iż skarżącą nie skorzystała, w toku postępowania, z przysługującego jej prawa wniesienia zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie przez organy administracji (art. 37 § 1 k.p.a.). Niezasadny jest również zarzut nieustosunkowania się przez organ II instancji do żądań zawartych w treści odwołania dot. wypłacenia kwoty 1500 zł tytułem odszkodowania za poniesione przez skarżącą straty oraz wszczęcia postępowania w sprawie podejrzenia działania PFRON na szkodę beneficjentów i finansów publicznych. Należy podkreślić, iż postępowanie w sprawie szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej jest postępowaniem cywilnoprawnym i może być wszczęte przez poszkodowanego na jego wniosek. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera żadnych ograniczeń podmiotowych i z żądaniem naprawienia szkody mogą występować osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznała zdolność prawną (por. art. 1 i 331 k.c.). Minister Pracy i Polityki Społecznej nie jest zaś organem uprawnionym do wszczynania takiego postępowania. Skarżąca podniosła ponadto, iż w tożsamej sprawie organ I instancji wydał odmienną decyzję w stosunku do rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu zarzut ten uznać należy za bezzasadny. Decyzją administracyjną jest każdy wydany na podstawie powszechnie obowiązującego przepisu prawa, władczy i jednostronny akt organu administracyjnego, rozstrzygający konkretną sprawę i skierowany do indywidualnie określonego adresata. Powoływanie się zatem przez skarżącą na rozstrzygnięcia zapadłe w innych indywidualnych sprawach jest bezprzedmiotowe, bowiem organ administracji nie jest związany rozstrzygnięciami zapadłymi w innych indywidualnych sprawach, dotyczących innych stron. Zdaniem K. S. organ II instancji odpowiedzialny jest za udostępnienie narzędzi umożliwiających złożenie wniosku droga elektroniczną. Należy zauważyć, iż zgodnie z powołaną przez skarżącą podstawą prawną – art. 25d ust. 4 u.o.r. – Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze rozporządzenia: 1) szczegółowe warunki udzielania oraz tryb przekazywania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, 2) termin składania, wzór wniosku, o którym mowa w art. 25c ust. 1, oraz wykaz dokumentów załączanych do wniosku, 3) wymogi, jakie muszą spełniać wnioskodawcy przekazujący dokumenty w formie elektronicznej przez teletransmisję danych - uwzględniając potrzebę zapewnienia zgodności z zasadami udzielania pomocy w ramach zasady de minimis, jednolitych warunków niezbędnych do prawidłowego przekazywania dokumentów oraz określenia zakresu danych niezbędnych do udzielenia pomocy, a także racjonalnego gospodarowania środkami Funduszu. Wskazany wyżej przepis zawiera delegację dla Ministra Pracy i Polityki Społecznej do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków udzielania oraz tryb przekazywania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, termin składania wniosków oraz wymogi jakie muszą spełniać wnioskodawcy przekazujący dokumenty w formie elektronicznej przez teletransmisję danych. Należy podkreślić, iż ww. zakres kompetencji organu II instancji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Strona miała możliwość złożenia przedmiotowego wniosku zarówno w formie elektronicznej jak również w formie dokumentu pisemnego. Zostały do niej zastosowane te same wymagania jak i do innych podmiotów składających wniosek Wn-U-G w oparciu o art. 25c u.o.r. Bezzasadny jest zatem zarzut kierowany do organu II instancji, iż to Minister odpowiedzialny jest za niezłożenie przez skarżącą przedmiotowego wniosku w terminie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.