V SA/Wa 643/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. w W., dalej "Skarżąca" lub "Spółka", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie, co - zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) – spowodowało, że postanowienie to straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Z analizy dokumentów, przede wszystkim bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2014 r. wynika, że na Skarżącej ciążą zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 12.051.090,76 zł. Jednakże Spółka posiada również aktywa trwałe i obrotowe, m.in. długoterminowe aktywa finansowe w postaci akcji i udziałów w jednostkach powiązanych o wartości 13.687.200 zł – a więc majątek o znacznej wartości oraz aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych i krótkoterminowych aktywów finansowych (łącznie 53.863,69 zł). Wysokość kapitału zakładowego Skarżącej to 100.000,00 zł. Skarżąca nie wykazała również utraty płynności finansowej, a w sprawozdaniu zarządu z działalności spółki za rok 2014 stwierdzono, że sytuacja finansowa Spółki, mimo ujemnego wyniku finansowego za rok 2014, nie budzi obaw, co do dalszego jej funkcjonowania, dlatego zakłada się kontunuowanie działalności Spółki w 2015 r. Ostatnie jest sprzeczne z zawartym w sprzeciwie twierdzeniu o utracie płynności finansowej, nota bene niepopartym żadnym dokumentem. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Stąd oświadczenie o braku możliwości zgromadzenia środków na prowadzenie postępowań sądowych z powodu ich nieplanowania nie mogło wpłynąć na pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Co więcej, pomimo przysługującej jej należności krótkoterminowych, Skarżąca nie wykazała, że podejmowała próby wyegzekwowania tych należności. Co do twierdzeń Spółki, iż wierzyciele kierują do niej ostateczne przedprocesowe wezwania do zapłaty, Sąd zauważa, że Skarżąca nie przedstawiła żądnej kopii takiego pisma. Pismo takie z pewnością uprawdopodabniałoby podnoszone przez Skarżącą ryzyko wystąpienia jej kontrahentów na drogę sądową celem przymuszenia jej do realizacji zobowiązań. Działanie Skarżącej jest niezrozumiałe w świetle faktu, iż referendarz sądowy wezwał ją do nadesłania "innych dokumentów oraz informacji, wskazujących na brak możliwości uiszczenia wpisu od skargi". Zestawiając powyższe z wymagalnymi na tym etapie postępowania sądowego kosztami Skarżącej, tj. uiszczeniu wpisu w kwocie 100 zł, Sąd nie może przyjąć iż Spółka wykazała brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W swoim sprzeciwie Spółka zwróciła uwagę, że powinna zostać wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedstawienia dokumentów źródłowych. Sąd nie uznał za zasadne skierowania takiego wezwania do Strony. Przypomnieć należy, że referendarz sądowy wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych informacji oraz nadesłanie następujących dokumentów: • zeznań podatkowych CIT- 8 za lata 2013-2014, • deklaracji VAT- 7 złożonych w 2015 r., • aktualnego wykazu środków trwałych, • pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych prowadzonych w związku z działalnością gospodarczą oraz kont i lokat dewizowych- z okresu od [...] lutego 2015 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy, • odpisów: aktualnego bilansu oraz rachunków zysków i strat, • sprawozdania finansowego za 2014 r., • informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10.000 zł, • wezwań do zapłaty należności, kierowanych do spółki przez jej wierzycieli, • udokumentowania utraty płynności finansowej, • innych dokumentów oraz informacji, wskazujących na brak możliwości uiszczenia wpisu od skargi, który w sprawie wynosi 100 zł. Spółka częściowo wykonała wezwanie referendarza sądowego przesyłając jedynie bilans, rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie finansowe za rok 2014, a także 5 deklaracji VAT złożonych w 2015 roku i potwierdzenie likwidacji rachunku bankowego. Upadek postanowienia referendarza nie oznacza równoczesnego upadku jego zarządzeń wzywających do dodatkowych informacji. Ma to szczególe znaczenie z uwagi na nałożony właśnie na wnioskodawcę ustawowy obowiązek wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.