V SA/Wa 68/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. K. Ś. Spółka jawna z siedzibą w W., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na formularzu PPPr Spółka oświadczyła, że jej cały majątek został zajęty przez wierzycieli, w tym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. oraz firmę windykacyjną W. Konta bankowe Spółki również zostały zajęte. Faktycznie Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, a dodatkowe koszty związane z opłatą sądową uniemożliwiają Spółce realną obronę praw. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że posiada środki trwałe o wartości 7.434.038,81 zł, a za ostatni rok podatkowy osiągnęła zysk w wysokości 1.914.820,44 zł. Wskazała, że nie ma środków na koncie bankowym, jej zobowiązania wobec urzędu skarbowego wynoszą 87.611.030,61 zł, wobec dostawców – 20.674.634,25 zł, pozostałe zobowiązania stanowią kwotę około 26.965.600 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca przedstawiła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, kopię sprawozdania finansowego za 2016 r., ewidencję środków trwałych według stanu w grudniu 2017 r., kopie przykładowych zawiadomień o zajęciu i zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Spółki, rachunek zysków i strat za rok 2017 oraz za okres styczeń – luty 2018 r., deklaracje VAT-7 złożone w 2017 r. wraz z wyjaśnieniem, że w marcu 2017 r. Spółka została wykreślona z rejestru podatników VAT. Skarżąca wskazała, że nie zawiesiła prowadzenia działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie upadłościowe i likwidacyjne, nie prowadzi obrotu gotówkowego i nie posiada zasobów finansowych. Wyjaśniła również, że jest dłużnikiem spółki Werkol (49.926.000 zł). Do pisma z 18 kwietnia 2018 r. Skarżąca załączyła kopię zaświadczenia Urzędu Skarbowego w W. stwierdzającego stan zaległości Spółki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Wniosek Spółki nie może zostać uwzględniony. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Nie można więc uznać jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia Skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. Zauważyć natomiast należy, że w latach 2015-2016 Spółka prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa. W sprawozdaniu finansowym za 2016 r. ujawniono, że Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów i usług w wysokości 76.935.469,65 zł. Przychody ogółem wyniosły 91.118.170,41 zł. Zysk księgowy wyniósł 1.914.820,44 zł. W informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego zaproponowano, aby 765.928,18 zł przeznaczyć na zwiększenie kapitału własnego Spółki, a 60% zysku brutto tj. 1.148.892,26 zł – do pobrania przez właścicieli. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy jest spółka jawna. Zgodnie z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy spółka jawna nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania – co w ocenie rozpoznającej wniosek w niniejszej sprawie nie występuje - to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby bowiem przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I FZ 305/07, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt II GZ 843/16). Mając na uwadze, że dwóch wspólników otrzymało do podziału 60 % zysku uzyskanego w 2016 r w wysokości 1.914.820,44 zł, stwierdzić należy, że każdy ze wspólników osiągnął w tym czasie przychód z działalności gospodarczej w znacznej wysokości. Mając na uwadze wysokość przychodów i zyski uzyskiwane przez Skarżącą w latach poprzedzających rok 2017 (np. analizowany rok 2016) uznać należy, że Spółka miała możliwość zabezpieczyć w stosownym czasie środki na koszty postępowania sądowego. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt, iż w latach 2017 - 2018 r. wysokość obrotów z działalności Skarżącej spadła w porównaniu z latami poprzednimi. Podkreślić dodatkowo należy, że w dalszym bowiem ciągu skala obrotów nie jest mała. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat (wariant kalkulacyjny) na koniec 2017 r. Skarżąca uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów w wysokości 887.546,67 zł i przychody operacyjne w kwocie 136.861,15 zł. W 2018 r. Spółka nadal uzyskuje przychody – do 28 lutego 2018 r. stanowiły one wartość 115.800 zł. Wskazać równocześnie należy, że wynik finansowy zarówno za rok 2017 (-1.808.791,68 zł), jak również za dwa miesiące 2018 r. (–10.224,22 zł) był ujemny. Okoliczność, że Spółka ponosiła we wskazanych okresach wydatki w związku z działalnością gospodarczą oznacza, że posiadała lub potrafiła uzyskać środki na ich pokrycie. Powtórzyć należy, że obowiązkiem Skarżącej jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było również zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym. Koszty sądowe stanowią część kosztów działalności gospodarczej i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Tymczasem według sprawozdania finansowego za 2016 r. wspólnicy stwierdzili brak konieczności utworzenia rezerw. W świetle powołanej okoliczności istotne jest, że w okresie od 16 stycznia 2015 r. do 22 grudnia 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w S. prowadzili kontrolę podatkową w Spółce w zakresie prawidłowości rozliczania z budżetem państwa podatku akcyzowego i opłaty paliwowej w związku z obrotem wyrobami energetycznymi w okresie od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r. W świetle powołanej okoliczności utworzenie rezerw na ewentualne koszty związane z prowadzonym postępowaniem administracyjnym i możliwym również postępowaniem sądowym było uzasadnione. W sprawozdaniu finansowym wskazano również, że Spółka udzieliła pożyczki – zgodnie z umową - w wysokości 40.000.000 zł. Nie można też zapominać, iż zgodnie z bilansem sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. Skarżąca posiada aktywa trwałe o wartości 9.549.429,87 zł, w tym środki trwałe – 8.459.478,79 zł (grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Spółka posiadała również aktywa obrotowe w wysokości 156.132.827,29 zł, w tym zapasy, towary, należności krótkoterminowe. Powołane dane wskazują, że Spółka posiada majątek - zarówno obrotowy, jak i trwały. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Wpis sądowy w rozpoznawanej sprawie wynosi 10.989 zł. Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2012 r. (II GZ 478/12) zauważył, że od strony można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. też postanowienie NSA z 15 kwietnia 2016 r., I FZ 565/15). Skarżąca natomiast nie wykazała jakoby zdolność dysponowania wspomnianym majątkiem utraciła, pomimo, że na formularzu PPPr oświadczyła, że jej cały majątek, w tym ruchomości i nieruchomości został zajęty przez wierzycieli. Spółka przedstawiła zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Pomimo wezwania nie przedstawiła aktualnego bilansu oraz bilansu za rok 2017. Odnosząc się do wskazanych przez Spółkę zobowiązań prywatnoprawnych wyjaśnić należy, że nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi, jako zobowiązaniami publicznoprawnymi. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Dodatkowo zauważyć należy, że z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie od stycznia 2018 r. do marca 2018 r. na rachunkach ewidencjonowane były zarówno wpłaty jak i wypłaty. Z tych wszystkich względów starszy referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.