V SA/Wa 753/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia .... lutego 2018 r. nr .... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE E. Sp. z o.o. z siedzibą w M. P., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach kapitał zakładowy Skarżącej został określony na kwotę 50.000 zł, wartość środków trwałych zgodnie ze stanem w dniu 31.12.2017 r. na kwotę 9.762,15 zł, zysk za 2017 r. wyniósł 4.346,85 zł. Skarżąca oświadczyła, że spłaca kredyt bankowy, którego rata miesięczna wynosi 7.000 zł do końca listopada. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych lokat i rezerw, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę wpisu sądowego. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca przedstawiła wyciąg bankowy, deklaracje VAT-7 za 2017 i za pięć pierwszych miesięcy 2018 roku oraz zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2016-2017, sprawozdania finansowe na dzień 31 grudnia 2016 r. i 31 grudnia 2017 r., listę środków trwałych, rozrachunki z kontrahentami (należności i zobowiązania) wg stanu z 13.07.2018 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez Prezesa Zarządu Spółki, aneks do umowy kredytu bankowego z 28.11.2013 r. Spółka wniosła o wyznaczenie dodatkowego 14-dniowego terminu na uzupełnienie dokumentów wskazanych w wezwaniu, ponieważ nie wszystkie wymienione w wezwaniu dokumenty znajdują się w jej posiadaniu. Są one przechowywane przez podmioty zewnętrzne zajmujące się obsługą finansowo-księgową Spółki. Wskazała, że w terminie siedmiu dni nie jest w stanie przedstawić ani zestawienia uzyskanych w 2018 roku przychodów i poniesionych w tym okresie kosztów ani raportów kasowych. Wyjaśniła, że za lata 2016-2017 nie prowadziła ewidencji przepływów pieniężnych i nie zbyła nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 5.000 zł. Poinformowała również, że nie posiada lokat, udziałów akcji oraz innych zasobów finansowych. Wynagrodzenie Prezesa Zarządu jest finansowane limitem kredytowym w rachunku bieżącym. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisaną zasadę należy zastosować również wobec Skarżącej. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalność gospodarcza jest działalnością zarobkową. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiąganie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia Skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. We wprowadzeniu do sprawozdań finansowych za lata 2016 - 2017 stwierdzono, że nie są znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie poważnych zagrożeń dla kontynuowania przez jednostkę działalności. Ze sprawozdania finansowego Skarżącej na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że przychody netto ze sprzedaży za 2016 r. wyniosły 6.029.073,76 zł, a przychody operacyjne 27.668,22 zł. W 2016 r. Spółka wypracowała zysk netto w kwocie 6.710,96 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2017 r. Skarżąca osiągnęła przychody ze sprzedaży netto w wysokości 6.304.151,29 zł, przychody operacyjne w wysokości 32.048,28 zł i wykazała zysk netto w kwocie 1.982,64 zł. W bilansie według stanu na dzień 31 grudnia 2017 r. Spółka wykazała majątek obrotowy (1.147.191,63 zł), w tym towary, należności krótkoterminowe oraz inwestycje krótkoterminowe - środki pieniężne w kasie i rachunkach bankowych w wysokości 493.444,93 zł. Zaakcentować należy, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą przychodów nie sposób przyjąć, że Skarżąca nie była w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 1.102 zł. Spółka w dwóch ostatnich latach wykazywała zysk z prowadzonej działalności. Zarząd Spółki proponował przeznaczyć zysk na zwiększenie kapitału zapasowego. W roku 2018 r. Spółka kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące 2017 r. oraz deklaracji VAT-7 składanych w okresie od stycznia do maja 2018 r. wynika, że Skarżąca realizowała we wskazanym okresie zarówno zakupy (np. we wrześniu 2017 r. – 479.067 zł, w styczniu 2018 r. – 447.712 zł, w lutym – 328.865 zł, w maju – 558.440 zł), a więc posiadała środki na ich dokonywanie, jak i świadczyła usługi oraz ewidencjonowała dostawy towarów (np. w styczniu 2018r. – 416.356 zł, w marcu – 460.919 zł, w kwietniu – 558.081 zł). Odnosząc się do wniosku o wydłużenie o 14 dni terminu do przedstawienia wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 3 lipca 2018 r. zauważyć należy, że Spółka odpowiedziała na wezwanie pismem z 13 lipca 2018 r. Do dnia wydania orzeczenia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy tj. do 24 sierpnia 2018 r. Spółka nie złożyła dodatkowych dokumentów. Ponadto jej wyjaśnienie, zgodnie z którym nie jest w stanie wykonać wezwania w pełnym zakresie, ponieważ nie dysponuje częścią wskazanych w wezwaniu dokumentów nie jest wiarygodne. Nawet jeżeli obsługę finansową Spółki prowadzi podmiot zewnętrzny, to programy finansowo księgowe przeznaczone do prowadzenia księgowości posiadają funkcje umożliwiające generowanie aktualnych danych finansowych, automatyczne sporządzanie np. bilansów i rachunków zysków i strat. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że nadesłane przez Spółkę przy piśmie z 13 lipca 2018 r. dokumenty i informacje - również dotyczące roku 2018 są wystarczające aby stwierdzić, że Skarżąca dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc się do argumentu, że Skarżąca finansuje koszty działalności kredytem bankowym zauważyć należy, że jest to odnawialny kredyt w bieżącym rachunku Spółki. Banki przed podpisaniem umowy kredytowej oceniają sytuację finansową wnioskodawcy, w tym szacują jego zdolność do spłaty kredytu. Fakt, że bank udzielił Skarżącej kredyt w rachunku bieżącym świadczy, że w jego ocenie kondycja finansowa jest stabilna i uzasadnia przyjęcie, że Strona spłaci zobowiązania wobec banku. Ponadto udzielony limit w rachunku bankowym wynosi 70.000 zł. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego można stwierdzić, że limit nie został w wykorzystany. Spółka nie wskazała przyczyny, dlaczego nie wykorzystała przysługującego jej limitu środków na rachunku na zapłatę wpisu sądowego. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami udostępniony kredyt w rachunku bieżącym umożliwia zapłatę przez Skarżącą "głównych kosztów działalności", w tym wynagrodzenia Prezesa Zarządu. Podkreślić należy, że koszty sądowe również stanowią ogólne koszty działalności Spółki. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.