V SA/Wa 796/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... lutego 2014 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia oraz rozłożenia na raty należności przypadających agencjom płatniczy w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.038,67 zł brutto (885,67 zł netto) z tytułu renty, zaś jej mąż w wysokości około 1.800 zł netto z tytułu emerytury. Skarżąca oświadczyła, iż od 23 lipca 2013 r. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. W uzasadnieniu wniosku przedstawiła miesięczne wydatki swoje i męża, na które składają się: wyżywienie – 1.000 zł, leczenie – 600 zł, odzież – 100 zł, środki czystości – 100 zł, opłata za energię elektryczną – 200 zł, telefon – 120 zł, gaz – 50 zł, wywóz śmieci – 25 zł, woda – 40 zł, paliwo – 200 zł. Wskazał również, iż ponosi roczne wydatki na: ubezpieczenie budynku – 400 zł, zakup węgla – 1.600 zł, zakup drewna – 600 zł. W piśmie z dnia 19 lutego 2015 r., złożonym na zarządzenie z dnia 5 lutego 2015 r., pełnomocnik skarżącej podniósł, iż małżonkowie zamieszkują w domu córki, na podstawie ustanowionej na ich rzecz służebności mieszkania oraz ponoszą koszty związane z użytkowaniem domu (średnio 600 zł miesięcznie). Wskazał, iż wnioskodawczyni była zmuszona do zakupu węgla i drewna na opał, co stanowiło wydatek w wysokości 5.000 zł, a dodatkowo ponosi wydatki na opłacenie rachunków, w wysokości 200 zł miesięcznie. Mąż skarżącej otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.995,69 zł, posiada samochód osobowy z 1995 r., jak również posiada rachunek bankowy. Do pisma załączono oświadczenie skarżącej, wyciągi z rachunku bankowego męża za okres od 1.12.2014 r. do 19.02.2015 r., jak również odcinki emerytury skarżącej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie na skarżącym ciąży obowiązek opłacenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Oceniając złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania jej rodziny uznano, iż nie wykazała tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim wskazać należy, że zarówno wnioskodawczyni, jak też pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mąż uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącej do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Porównując zatem oświadczone wydatki, które są niezbędne dla utrzymania, z dochodami skarżącej i jej męża, przyjąć należało, iż przeznaczenie kwoty 100 zł na opłaty sądowe nie spowoduje uszczerbku w tym utrzymaniu. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż oceniając zasadność udzielenia stronie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wskazanych przez wnioskodawczynię wydatków na zakup paliwa czy opłacenie telefonu w łącznej wysokości 320 zł. W ocenie referendarza, jednorazowe przeznaczenie części tej kwoty na opłatę od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, nie spowoduje uszczerbku dla niezbędnego utrzymania skarżącej ani jej męża. Wysokość wpisu należnego w sprawie, nie może być bowiem – jak to się przyjmuje w orzecznictwie – obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż nie sposób przyjąć, by małżonkowie korzystając ze służebności mieszkania w postaci jednego pokoju, kuchni i łazienki, ponosili opłaty związane z utrzymaniem i eksploatacją całego domu, należącego do ich córki, w tym aby pokrywali wydatki związane z jego ubezpieczeniem i pełne wydatki związane z zakupem opału na zimę. Odnosząc się natomiast do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, wskazać należy, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy oceniana jest sytuacja majątkowa nie tylko wnioskującej strony ale również innych osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy wnioskująca prowadzi gospodarstwo domowe ze swoim mężem, to znaczenie ma wysokość dochodów uzyskiwana przez małżonków bez względu na rodzaj ustroju majątkowego, obowiązujący między nimi. Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących stan jego majątkowego posiadania, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo podnieść należy, iż sama wnioskodawczyni przedstawiając wydatki niezbędne dla utrzymania, uwzględniła wydatki ponoszone wspólnie przez oboje małżonków. Reasumując, jeżeli wnioskodawczyni dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winna partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.