V SA/Wa 815/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. w T. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z 19.03.2013 r. S. z siedzibą w T. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wysokość kapitału założycielskiego wynosi [...] zł, kapitału zapasowego [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, strata za rok 2011 według bilansu wynosi [...] zł, natomiast zysk za rok 2012 wynosi [...] zł. Wnioskująca strona posiada trzy rachunki bankowe na których zgromadzono odpowiednio środki pieniężne w wysokości: 46.480,47 zł, 445,41 zł oraz 720,72 zł. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w rubryce 10 wniosku, środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym przeznaczone są na zapłatę zobowiązań wobec ZUS oraz podatku dochodowego od wynagrodzeń pracowniczych. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskującą stronę do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu trzech miesięcy. W dniu 26 kwietnia 2013 r. wpłynęło do Sądu pismo, do którego załączono wydruk z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać przede wszystkim należy, iż wnioskująca strona jest podmiotem prowadzącym działalność leczniczą i profilaktyczną o znacznych rozmiarach i posiada zarówno majątek trwały, jak też środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 18 marca 2013 r. wynika, iż Zakład nie znajduje się w stanie likwidacji czy upadłości. Analiza przedłożonych dokumentów, w szczególności zestawienia obrotów finansowych dokonywanych na rachunku bankowym prowadzi do przyjęcia twierdzenia, że skarżąca nie utraciła płynności finansowej, a wręcz przeciwnie stale obraca środkami pieniężnymi i w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 marca 2013 r. nie zadłużyła rachunku bankowego. Zauważyć można, iż Zakład otrzymuje regularnie środki finansowe z [...] Oddziału NFZ, dalej: NFZ (wpływy w dniach: 18 stycznia, 8 lutego, 26 lutego, 6 marca, 14 marca, 21 marca, 26 marca), a nadto od innych podmiotów i osób fizycznych. Nie można w szczególności zgodzić się z twierdzeniem, iż wnioskująca strona pożytkuje całość posiadanych środków pieniężnych za dany okres na zobowiązania publicznoprawne oraz wypłaty na cele pracownicze (wynagrodzenia, fundusz socjalny). Wskazać dla przykładu trzeba, iż w dniu 18 stycznia 2013 r. na rachunku bankowym Zakładu znajdowały się środki w wysokości 6.623,64 zł. W tym samym dniu NFZ dokonał przelewu środków o łącznej wysokości 102.561,78 zł, jak również w dniu 8 lutego 2013 r. jeszcze kwoty 4.995,75 zł z tytułu programu pomocowego. Następnie strona dokonała przelewów z tytułu wynagrodzeń dla pracowników oraz składek na ZUS i innych zobowiązań. W wyniku tego, w dniu 25 lutego 2013 r. na rachunku bankowym pozostała kwota 5.178,59 zł. Następnego dnia, tj. 26 lutego 2013 r. NFZ ponownie zasilił rachunek łączną kwotą 101.904,66 zł. Niezależnie od tego odnotować należy również inne wpływy, jak np. z tytułu faktur, czy nazwane "wpłatami gotówkowymi". Podobny "schemat" wpływów i wypłat nastąpił w kolejnych okresach. Zatem przyjąć należało, że Zakład po otrzymaniu środków z NFZ a także z innych źródeł, realizuje następnie zobowiązania własne bez problemów, nie doprowadza do zadłużenia rachunku, a wręcz przeciwnie pozostaje mu kwota znacznie przekraczająca wysokość ciążących na nim w chwili obecnej kosztów sądowych. Nie bez znaczenia bowiem w niniejszym postępowaniu miała również wysokość ciążącego na stronie skarżącej wpisu sądowego – tj. kwota 800 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). W tym miejscu wyjaśnić dodatkowo wypada, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością podmiotów je prowadzących i wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pokrywanie strat z bieżącej działalności nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Powyższe pozwala przyjąć, że – mimo podnoszonych trudności – strona dysponuje środkami pieniężnymi i jest w stanie pokryć jakiekolwiek koszty sądowe. Potwierdzają to salda końcowe posiadanych rachunków bankowych na dzień 31 marca 2013 r., odpowiednio: 71.256,26 zł, 425,87 zł oraz 7.861,82 zł. Taki stan rzeczy, biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki określone w przywołanym wyżej art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., wyklucza przyznanie Zakładowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji postanowienia.