V SA/Wa 910/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Beata Krajewska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... lutego 2010 r. Nr ... w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej w sprawie potwierdzenia uprawnień kombatanckich p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia ... lutego 2011 r. pełnomocnik skarżącej wniósł w terminie sprzeciw rozszerzając żądanie przyznania prawa pomocy o ustanowienie dla skarżącej również procesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż postanowienie jest niesprawiedliwe, a jego uzasadnienie nie odpowiada w koniecznym stopniu okolicznościom sprawy. Od października 2010 r. sytuacja skarżącej uległa pogorszeniu, opłaty za opiekę lekarsko-pielęgniarską wynoszą ... zł miesięcznie, wzrosły koszty zakupu i dowozu nierefundowanych lekarstw, środków higieny osobistej. Do opłat stałych za utrzymanie mieszkania dochodzą kilkusetzłotowe dopłaty do funduszu remontowego, a miesięczna wysokość renty inwalidy wojennego dla skarżącej wynosi obecnie ... zł, a nie ... zł, gdyż urząd skarbowy dokonał zajęcia tej renty w wyniku podwyższenia opłaty od umowy dożywocia. Ponadto nastąpiło przerachowanie oszczędności bankowych skarżącej na potrzeby bieżącego utrzymania i zapłaty zobowiązań honorowych przyjaciół w stosunku do skarżącej na wypadek śmierci jej pełnomocnika – syna. Ponadto syn skarżącej podkreślił, iż nie ma własnych dochodów, nie nabył prawa do świadczenia emerytalnego. W związku z tym, iż złożone oświadczenia (we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dodatkowym oświadczeniu z dnia ... października 2010 r. oraz sprzeciwie) okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 9 marca 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Dla prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącej Sąd uznał za konieczne ustalenie czy Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje pobyt skarżącej w domu opieki oraz złożenie przez jej pełnomocnika dokumentów potwierdzających opisywany stan zadłużenia mieszkania, stan środków na rachunkach bankowych skarżącej, wysokość uzyskiwanego obecnie świadczenia emerytalno-rentowego, wydatki mieszkaniowe i wydatki na leki. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia ... kwietnia 2011 r. wskazał, iż NFZ nie refunduje kosztów pobytu matki w domu opieki. Odnosząc się natomiast do wezwania złożenia wskazanych dokumentów wyjaśnił, iż nie jest w stanie tego uczynić i wskazał Sąd jako właściwy do pozyskania tych informacji od stosownych instytucji m.in. Wydziału Nieruchomości Dzielnicy ..., ZUS-u. Nie był w stanie również przedstawić wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wskazując, iż matka nie dała mu do tego stosownego pełnomocnictwa. Ponadto zarzucił, iż Sąd żądając przedstawienia dokumentów potwierdzających wydatki mieszkaniowe i leki nie sprecyzował swojego żądania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z 27 stycznia 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a, traci moc, co oznacza, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest rozpoznawany od początku. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 §2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Innymi słowy strona, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy winna dokonać należytej staranności w wykazaniu, iż prawo to jej przysługuje i nie może ona obarczać inicjatywą dowodową Sądu rozpatrującego przedmiotowy wniosek. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskująca byłaby zobowiązana składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z §2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnie wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Analiza podanych przez skarżącą okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku, gdyż skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż stan majątkowego posiadania wnioskodawczyni był już przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jaki został złożony w 2005 r. w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie uprawnień kombatanckich. W postanowieniu z 24 stycznia 2006 r. o sygn. akt II OZ 1476/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy wskazał, iż skarżąca uzyskując stały dochód z tytułu renty w wysokości ... zł oraz dysponując znacznymi oszczędnościami pieniężnymi w gotówce w wysokości ... zł i na lokatach - ... zł nie należy do kręgu osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe wskazać przede wszystkim należy, iż sytuacja materialna strony w zakresie posiadania stałego źródła dochodu nie uległa zmianie. Wnioskodawczyni uzyskuje obecnie świadczenie rentowe, z którego pokrywane są m.in. koszty związane z opieką poza miejscem zamieszkania (w tym wyżywieniem) oraz leczeniem. Przyjąć zatem należy, iż wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem są pokrywane z otrzymywanej renty. Powoduje to, iż nie sposób zaliczyć wnioskodawczyni do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Odnosząc się do oświadczenia w przedmiocie pogorszenia sytuacji materialnej wskutek uzyskiwania renty w wysokości nie ... zł a tylko ... zł, zauważyć należy, iż pełnomocnik skarżącej odmówił nadesłania stosownej decyzji lub innego orzeczenia organu rentowego lub tytułu prawnego będącego podstawą do zmniejszenia świadczenia skarżącej do kwoty ... zł, zatem nie można uznać by znajdujący się w aktach odcinek świadczenia za miesiąc luty 2011 r. potwierdzał, iż jest to stan stały, a nie jednorazowe zmniejszenie świadczenia. Natomiast jeśli chodzi o oświadczenie pełnomocnika skarżącej, iż posiadane oszczędności pieniężne (w wysokości według. stanu ustalonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w 2005 r.) zostały spożytkowane na bieżące utrzymanie wnioskodawczyni, to nie sposób uznać je za wyczerpujące i wiarygodne. Skoro bowiem skarżąca od 2005 r. otrzymuje rentę, której wysokość przekracza oświadczone wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, to nie sposób przyjąć za konieczne wyzbycie się całych zgromadzonych uprzednio oszczędności na ten sam cel. Ponadto z oświadczenia pełnomocnika wynika, iż skarżąca posiada nadal rachunek bankowy, jednakże nie może on nadesłać wyciągów z tego rachunku, gdyż nie uzyskał w tym zakresie stosownego pełnomocnictwa od matki w okresie zachowanej świadomości. Odnosząc się do powyższego Sąd nie dał wiary twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, uznając, iż działający z upoważnienia skarżącej syn, mający pełnomocnictwo do działania w jej imieniu w pełnym zakresie, mógłby uzyskać i przedstawić Sądowi żądane dokumenty bankowe, bez których ocena aktualnej sytuacji materialnej skarżącej, w zakresie posiadanych oszczędności pieniężnych, nie jest możliwa. Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w sytuacji inicjowania kolejnego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w tym samym przedmiocie, strona winna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów takiego postępowania i ewentualnie rozpocząć gromadzenie środków finansowych, które pozwoliłyby jej na toczenie kolejnych sporów sądowoadministracyjnych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2010 r. o sygn. akt II OZ 935/10, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto również przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.