V SA/Wa 911/17

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z. B. zawarł w skardze z dnia [...] r. wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. skarżący wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. 90 m2, w tym mieszkanie o pow. 12 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje emeryturę w wysokość 1.080 zł miesięcznie. W uzasadnieniu przedstawił w sposób obszerny swoją sytuacje życiową i majątkową, wskazując w szczególności, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury, z której oddaje wcześniej pożyczane pieniądze, posiada "ogromne" zadłużenie, toczą się także przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, iż nie prowadzi działalności rolniczej, nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego, nie otrzymuje również wsparcia bezpośredniego dla gospodarstw (dopłat), ani innej pomoc materialnej. Skarżący wyjaśnił, iż zaległości jakie posiada sięgają "w milionach złotych", jednakże "sprawa pożyczek i zwrotów kwot z emerytury osobom prywatnym nie jest udokumentowana". Ponadto oświadczył, iż reprezentujący go w niniejszej sprawie adwokat nie jest przez niego finansowany, bowiem został ustanowiony z urzędu w innej sprawie skarżącego. Zdaniem skarżącego, w formularzu PPF prawidłowo opisał on swój stan rodzinny, miesięczne wydatki na utrzymanie, majątek ruchomy i lokaty bankowe, wobec czego nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania w tym zakresie. Do pisma złączył kopię zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego, przedstawił również kopię przekazu pocztowego – potwierdzenia wypłaty emerytury za miesiąc czerwiec 2017 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Analiza zgromadzonego materiału budzi wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udziela odpowiedzi, bądź udziela odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawia dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. W tym zakresie wskazać należy, iż skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące jego stanu rodzinnego, miesięcznych wydatków na utrzymanie, majątku ruchomego, a także rachunków bankowych. Podnieść przy tym należy, iż nie sposób zaakceptować subiektywnego stanowiska skarżącego, iż oświadczenia w tym zakresie zostały "prawidłowo" złożone na formularzu PPF, bowiem gdyby tak w istocie było, nie zawracano by się o nie do skarżącego. Ponadto skarżący nie przedłożył istotnych dla oceny wniosku dokumentów źródłowych, w szczególności pełnych wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości emerytury, dokumentów potwierdzających zadłużenie wnioskodawcy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Zaprezentowane powyższej stanowisko orzecznictwa znajduje odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Niezależnie od powyższego wskazać również należy, iż referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym jest, że skarżący wielokrotnie już inicjował postępowania o przyznanie prawa pomocy, zarówno w tutejszym Sądzie, jak również w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie. Dla przykładu można wskazać na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 r. o sygn. akt IV SO/Wa 1/17, postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2017 r. o sygn. akt IV SO/Wa 41/16, postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Kr 611/17, czy też postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt III SAB/Kr 89/16. We wskazanych sprawach skarżącemu odmawiano przyznania prawa pomocy właśnie z tego powodu, iż nie wyjaśnił w sposób pełny i rzetelny swojej sytuacji majątkowej, pomimo tego, że był wzywany do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Warto przy tym zwrócić uwagę, iż w ostatnim ze wskazanych wyżej orzeczeń, referendarz sądowy dostrzegł, iż z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. A. C. z dnia [...] r. o sygn. akt. Km 939/16 – zalegającego w aktach o sygn. III SO/Kr 17/16 – wynika wprost, że skarżący na dzień 30 czerwca 2016 r. był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości Ładna dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w T. prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...], a także właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ładna nr działki [...], [...] Skoro zatem, reguły obowiązujące w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy były skarżącemu wielokrotnie wyjaśniane, to wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia – w trybie art. 255 p.p.s.a. – winien z należytą starannością udzielić odpowiedzi na zadane pytania, nawet jeśli w jego ocenie powodowałoby to konieczność powtórzenia złożonych wcześniej oświadczeń, a nie polemizować z zarządzeniem referendarza sądowego. Odnosząc się w tym zakresie do stanowiska skarżącego, stwierdzić należy, iż jest ono nieuzasadnione, bowiem na urzędowym formularzu PPF nie wskazał on tego jak przedstawia się jego stan rodzinny, jakie ponosi wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, ani tego czy posiada rachunki bankowe, bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.