V SO/Wa 1/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w W. B., w L., otrzymuje emeryturę w wysokości 648 [...], nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnego majątku. W dołączonym do wniosku uzasadnieniu wyjaśnił, że jego tygodniowy dochód stanowi kwota 151,20 [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do H&R., co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył zobowiązanie finansowe w wysokości 6.200 [...] – spłacane w tygodniowych ratach po 75 [...] (325 [...] w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 [...]). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota [...] [...] a wydatki wynoszą 641 [...]. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 [...]), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 [...] 360 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 [...]), opłatę telefoniczną (35 [...]), travel Card (42 [...]). W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 9 marca 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 29 marca 2016 r. (potwierdzenie na k. 27 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Pismem z dnia 30 marca 2016 r. skarżący poinformował, iż w odpowiedzi na wezwanie o udzielenie informacji do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wskazuje akta spraw, do których przesłano poszerzone informacje wraz z załączonymi dokumentami (vide: k. 33 akt sądowych). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od Rządu A. "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium W.B., a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium A., czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do pisma wnioskodawcy z dnia 30 marca 2016 r. wskazać należy, iż nie mogło ono mieć wpływu na ocenę dokonaną w niniejszej sprawie. Przypomnieć w pierwszej kolejności należy, iż postępowanie z wniosku o prawo pomocy jest postępowaniem wpadkowym w ramach toczącego się postępowania sądowego ze skargi i jest odrębne od innych toczących się spraw skarżącego. W postępowaniu tym oceniany jest aktualny stan majątkowy wnioskodawcy, zatem winien on udzielić odpowiedzi na zadane pytania, niezależnie od tego, czy w innych sprawach toczyły się bądź toczą się odrębne postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ponadto, zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem orzecznictwa, sąd bądź referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany – zarządzeniem z dnia 9 marca 2016 r. – do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz do nadesłania wskazanych dokumentów. Wezwanie to zostało opatrzone sygnaturą niniejszej sprawy i przesłane wnioskodawcy. Referendarzowi z urzędu wiadomym jest, że w innych zainicjowanych przez skarżącego postępowaniach o prawo pomocy, został on również wezwany do złożenia oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a. Wobec tego podnieść należy, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w konkretnej sprawie, referendarz sądowy może wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia, a także dokumenty złożone do innej sprawy, jeżeli są one aktualne na dzień rozpoznania wniosku, a nadto może uwzględnić ich ocenę dokonaną w innej sprawie, z zastrzeżeniem jednak, iż czynności te nie mogą zastąpić oceny wniosku złożonego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Wskazać jednakże trzeba, iż co do zasady dotyczy to okoliczności uznanych za udowodnione oraz mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, uzupełniających wiedzę w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, bądź wyjaśniających wątpliwości powzięte przy ocenie konkretnego wniosku. A contrario zatem, w sytuacji gdy skarżący wykaże, że spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w innej sprawie, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę również w innych zainicjowanych przez niego postępowaniach. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. Wskazane przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie mogły być uznane za wystarczające do uznania, że wykazał istnienie podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Analiza odpowiedzi udzielonych przez wnioskodawcę do spraw o sygnaturach wskazanych w piśmie z dnia 30 marca 2016 r. prowadzi do wniosku, że nie stanowią one wyczerpujących i rzetelnych odpowiedzi na zarządzenie z dnia 9 marca 2016 r., to jest zarządzenie wydane w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego, na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Niezależnie od tego, nie można pominąć i tej okoliczności, że w sprawach wskazanych przez skarżącego odmówiono mu przyznania prawa pomocy właśnie z tej przyczyny, że udzielone przez niego odpowiedzi okazały się niewystarczające. Skoro zatem wnioskodawca nie składa dodatkowego oświadczenia na zarządzenie wydane w niniejszej sprawie, to nie sposób uwzględnić na jego korzyść oświadczeń, które zostały ocenione negatywnie w innych sprawach. Z tych wszystkich względów uznać należało, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji postanowienia.