V SO/Wa 76/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy W. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie wnioskodawca W. S. wystąpił z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 26 lutego 2016 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w Wielkiej Brytanii, w [...] i otrzymuje emeryturę w wysokości 648 GBP (funtów szterlingów). Oświadczył również, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnego majątku. W dołączonym do wniosku uzasadnieniu wyjaśnił, że jego tygodniowy dochód stanowi kwota 151,20 GBP zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat. Do głównych wydatków zaliczył zobowiązanie finansowe w wysokości 6.200 GBP – spłacane w tygodniowych ratach po 75 GBP (tj. 325 GBP w skali miesiąca) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 GBP). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Jako dochód wskazał kwotę 648 GBP, a jako wydatki (wynoszące w sumie 641 GBP) wymienił: - spłatę pożyczki (325 GBP), - koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 GBP, 360 zł), - wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (ok. 48 GBP), - opłatę za telefon (35 GBP), - travel Card (42 GBP). W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 17 marca 2016 r. wezwano go do udzielenia w terminie 7 dni dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...] kwietnia 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - na karta 38 akt sądowych) i dotychczas nie zostało wykonane przez wnioskodawcę. Jedynie w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. wnioskodawca poinformował, że w odpowiedzi na wezwanie o udzielenie informacji do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wskazuje akta spraw, do których przesłano poszerzone informacje wraz z załączonymi dokumentami (vide karta 34 akt sądowych). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki udzielenia prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił Sądowi (referendarzowi sądowemu) rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, Sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., może wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia – uzupełniającego bądź potwierdzającego powoływane przez nią okoliczności. Wobec tego, że oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej, zarządzeniem referendarza sądowego z 17 marca 2016 r. wnioskodawca został wezwany w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych do udzielenia następujących informacji: 1) czy jedynym źródłem dochodów wnioskodawcy jest "emerytura", określana również jako "zasiłek dla osób o niskich dochodach", czy osiąga inne dochody, czy też jest osobą bezrobotną; jeżeli osiąga inne dochody poza wskazanymi, to z jakiego tytułu i w jakiej miesięcznej wysokości; 2) czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku podejmował jakieś prace na terytorium Anglii, jeśli tak to jakiego rodzaju prace, w jakich okresach, należy wskazać wysokość wynagrodzenia jakie wnioskodawca uzyskał z tego tytułu w ciągu ostatniego roku. 3) gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty (czynsz najmu, opłaty za mieszkanie); 4) czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium Anglii, czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny; 5) czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku; 6) jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, związane z niezbędnym utrzymaniem (wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie); 7) czy wnioskodawca bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają majątek ruchomy o znacznej wartości, np. samochody; 8) czy wnioskodawca bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe, bądź zasoby pieniężne (oszczędności pieniężne, lokaty, udziały), zgromadzone w inny sposób niż na rachunkach bankowych, a jeśli tak to w jakiej wysokości oraz do złożenia następujących dokumentów (ewentualnie ich potwierdzonych za zgodność kserokopii): 1. wyciągów i wykazów z posiadanych przez wnioskodawcę – rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja) bądź blokada rachunku; 2. kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 GBP/tydzień, określoną przez skarżącego jako "emeryturę", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski; 3. tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski; 4. kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 GBP" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski; 5. innego dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium Anglii ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski; 6. innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną wnioskodawcy. Powyższe wezwanie - doręczone wnioskodawcy 18 kwietnia 2016 r. - nie zostało przez niego dotychczas wykonane. Siedmiodniowy termin na wykonanie przedmiotowego wezwania bezskutecznie upłynął 25 kwietnia 2016 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego [dalej NSA] z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). NSA podkreślił też, że nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, iż wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych strony (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 916/15). Odnosząc się do pisma wnioskodawcy z dnia 18 kwietnia 2016 r. wskazać należy, że nie może mieć ono wpływu na ocenę dokonaną w niniejszej sprawie. Podnieść przede wszystkim należy, iż postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem wpadkowym (incydentalnym) w ramach toczącego się postępowania sądowego ze skargi (wniosku) i jest odrębne od innych toczących się spraw skarżącego (wnioskodawcy). W postępowaniu tym oceniany jest aktualny stan majątkowy wnioskodawcy, zatem winien on udzielić odpowiedzi na zadane pytana, niezależnie od tego, czy w innych sprawach toczyły się bądź toczą się odrębne postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ponadto, zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego (wnioskodawcy) ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w konkretnej sprawie, Sąd (referendarz sądowy) może wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia, a także dokumenty złożone do innej sprawy, jeżeli są one aktualne na dzień rozpoznania wniosku, a nadto może uwzględnić ich ocenę dokonaną w innej sprawie, z zastrzeżeniem jednak, iż czynności te nie mogą zastąpić oceny wniosku złożonego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Wskazać jednak trzeba, iż co do zasady dotyczy to okoliczności uznanych za udowodnione oraz mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, uzupełniających wiedzę w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, bądź wyjaśniających wątpliwości powzięte przy ocenie konkretnego wniosku. A contrario zatem, w sytuacji gdy skarżący (wnioskodawca) wykaże, że spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w innej sprawie, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę również w innych zainicjowanych przez niego postępowaniach. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. Wskazane przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie mogły być uznane za wystarczające do uznania, że wykazał on istnienie podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Analiza odpowiedzi udzielonych przez wnioskodawcę do spraw o sygnaturach wskazanych w piśmie z dnia 18 kwietnia 2016 r. prowadzi do wniosku, że nie stanowią one wyczerpujących i rzetelnych odpowiedzi na zarządzenie z dnia 17 marca 2016 r., to jest zarządzenie wydane w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego, na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Niezależnie od tego, nie można pominąć i tej okoliczności, że w sprawach wskazanych przez skarżącego odmówiono mu przyznania prawa pomocy właśnie z tej przyczyny, że udzielone przez niego odpowiedzi okazały się niewystarczające. Skoro zatem wnioskodawca nie składa dodatkowego oświadczenia na zarządzenie wydane w niniejszej sprawie, to nie sposób uwzględnić na jego korzyść oświadczeń, które zostały ocenione negatywnie w innych sprawach. Z tych wszystkich względów uznać należało, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.