VI SA/Wa 1030/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. Sp. z o. o. z siedzibą w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1030/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o. o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Energii z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1030/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 1 czerwca 2017 r. skarżąca L. Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (reprezentowana przez adwokata J. W.) nadała w urzędzie pocztowym (złożony na urzędowym formularzu PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że wobec niej toczą się liczne postępowania podatkowe, które uniemożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji uzyskiwanie dochodów. W szczególności decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z [...] kwietnia 2016 r. o zabezpieczeniu majątku poprzez zajęcie rachunku bankowego przyczyniła się do sparaliżowała działalności skarżącej. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 200.000 zł, nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy według bilansu odnotowała stratę w wysokości 271.408,61 zł. Oświadczyła, że posiada trzy rachunki bankowe: na jednym z nich są zgromadzone środki pieniężne w kwocie 17.700,35 zł, a na pozostałych dwóch brak jest środków. Dodała, iż jej zobowiązania sięgają kwoty 3.803.698,83 zł, w tym skarżąca zalega z wypłatą pracownikom wynagrodzeń w łącznej wysokości 145.284,26 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony skarżącej, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z 17 lipca 2017 r., wezwano pełnomocnika skarżącej spółki, do nadesłania w terminie 14 dni: a/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (lub poniesionej straty) w 2016 roku (w zależności od formy opodatkowania, np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec 2016 roku), b/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2017 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec czerwca 2017 roku, c/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, d/ kopii decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej (o której to decyzji wspomniano w rubryce 5 formularza). Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 20 lipca 2017 r., lecz nie zostało ono wykonane. Postanowieniem z 31 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie, motywując, że nienadesłanie przez skarżącą na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej, uniemożliwia dokonanie oceny spełnienia przez nią ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarzuciła naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") polegające na odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w sytuacji, gdy spółka nie jest w stanie ich ponieść ze względu na brak dochodów i środków finansowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że starszy referendarz sądowy błędnie ustalił, iż spółka jest w stanie uiścić koszty sądowe. W tym kontekście powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, akcentując iż jej zobowiązania podatkowe oscylują wokół kwoty 2.532.280 zł. Powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") dotyczące przyznania prawa pomocy osobom fizycznym, wywiodła, że brak dochodów oznacza spełnienie przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 p.p.s.a., a odmowa uwzględnienia żądania skarżącej pozbawi ją prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Odnosząc się do zarzutów powołanych w sprzeciwie, należy stwierdzić, że są one całkowicie chybione i świadczą o niezrozumieniu przez stronę skarżącą przyczyn odmowy przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. U podstaw zaskarżonego sprzeciwem rozstrzygnięcia legło ustalenie, iż skarżąca nie udokumentowała swojej sytuacji majątkowej. Nie odpowiedziała bowiem na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów finansowych, ograniczając się do stwierdzenia, że nie osiąga dochodów i nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Również wnosząc sprzeciw skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Argumentacja sprzeciwu wskazuje, iż spółka chciałaby, aby rozpoznając sprzeciw Sąd poprzestał wyłącznie na jej oświadczeniach odnośnie sytuacji finansowej. Niezrozumiały jest też zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.), który to przepis dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. W tym miejscu przypomnieć należy, że kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych ma charakter uznaniowy (fakultatywny), a nie obligatoryjny (vide postanowienie NSA z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia wyrażonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Sąd w pełni podziela ocenę starszego referendarza sądowego, iż skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wbrew twierdzeniu skarżącej, referendarz sądowy nie uznał, że spółka jest w stanie pokryć koszty sądowe, lecz podniósł, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, wobec czego nie jest możliwe ustalenie, czy spółka wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, mianowicie skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczyniła. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 527; postanowienie NSA z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Jednocześnie podkreślić należy, iż Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego skarżącej nie są znane, mimo istniejącego po jej stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (vide postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Niewykonanie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej spółki implikuje brak możliwości merytorycznej oceny jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. oceny zasadności tego wniosku. Ocena ta polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych, z jakimi strona winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Skoro skarżąca nie przestawiła żadnych dokumentów finansowych, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. W konsekwencji nie jest możliwe uznanie, iż spółka wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.