VI SA/Wa 1068/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2011 r. sprawy ze skargi "T." Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej "T." Sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. (dalej ZUS) u płatnika składek – T. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej skarżący, płatnik, T.) w okresie (z przerwami) od dnia [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2009 r. (omyłkowo podano datę [...] lutego 2008 r.), ustalono, że płatnik nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych R. M. (dalej uczestniczka postępowania). Powołując się na wyniki tej kontroli, ZUS pismem z dnia 20 września 2010 r. – działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm. (dalej śoz) - wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej [...] Oddział WNFZ) o wydanie decyzji w sprawie podlegania uczestniczki ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazał w tym piśmie, iż ww. umowy dotyczyły prowadzenia lektoratów z języków obcych i zawarte były na okres: od 1 października 2002 r. do 28 lutego 2003 r., od 20 października 2003 r. do 28 lutego 2004 r. Jednocześnie ZUS podał, iż uczestniczka we wskazanym okresie była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia jako pracownik u innego płatnika oraz osiąga wynagrodzenie wyższe niż minimalne. W toku postępowania administracyjnego, [...] Oddział WNFZ pismem z 29 września 2010 r. wystąpił do uczestniczki o udzielenie informacji w przedmiocie świadczenia przez nią pracy dla T., która nie nadesłała żądanych przez organ wyjaśnień. Pismem z dnia 18 października 2010 r. [...] Oddział WNFZ wezwał skarżącego do udzielenia informacji, czy uczestniczka była u niego zatrudniona i na jakiej podstawie, czy ZUS przeprowadzał kontrolę u skarżącego w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego i czy wydał jakąkolwiek decyzję dotyczącą uczestniczki bądź skarżącego. Zwrócił się o wskazanie obowiązków uczestniczki. W odpowiedzi skarżący wniósł (pismem z dnia 4 listopada 2011 r.) o umorzenie postępowania, powołując się na art. 66 § 1 pkt 1a i 1e oraz art. 109 § 6 w związku z art. 104 i art. 105 śoz. Podniósł, że nie może zostać uznany za płatnika składek w rozumieniu art. 85 § 1 i § 4 śoz. W przypadku uznania bowiem, że osoby (będące stronami umów o dzieło zawartych ze skarżącym) de facto świadczyły pracę na rzecz W. to płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne będzie W. (a nie skarżący). Jednakże za przyjęciem, iż przedmiotowe umowy były umowami o dzieło przemawiają następujące argumenty: - treść umowy odnosząca się do wykonania konkretnego i oznaczonego dzieła (m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki), - przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie, - samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia, - wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia, - wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], na podstawie art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 w związku z art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), art. 109 śoz w związku z art. 627 oraz art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego (dalej kc), a także art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), Dyrektor [...] Oddziału WNFZ uznał uczestniczkę postępowania za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych ze skarżącym umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia w okresie od 1 października 2002 r. do 28 lutego 2003 r. oraz od 20 października 2003 r. do 28 lutego 2004 r. W następstwie wniesionego przez skarżącego T. odwołania od powyższej decyzji pierwszoinstancyjnej, decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ), mając za podstawę art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 127 § 1 kpa odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie, a w przedmiotowej sprawie stronami byli uczestniczka postępowania, której dotyczyła decyzja oraz ZUS [...] Oddział w P., na którego wniosek zostało wszczęte postępowanie. Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania uczestniczki obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Przedmiotowa decyzja nie nakładała na stronę obowiązku polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego dla oceny czy T. jest stroną postępowania istotne znaczenie ma wykazanie, czy wydana decyzja dotyczyła jego interesu prawnego. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do uznania T. za stronę postępowania. O ile bowiem w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku T., nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Ponadto w odwołaniu skarżący nie wykazał na czym miało polegać naruszenie jego interesu prawnego, co statuowałoby go jako stronę postępowania. Wniesienie odwołania przez podmiot niebędący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym. W konsekwencji odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. Na powyższą decyzję skarżący T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: – naruszenie interesu prawnego skarżącego poprzez nieuzasadnioną odmowę udzielenia ochrony prawnej w postaci umorzenia postępowania odwoławczego z uwagi na błędnie stwierdzony brak interesu prawnego, – naruszenie przepisów prawa przez błędną wykładnię art. 28 kpa polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie skarżący nie posiada interesu prawnego, a co za tym idzie, że nie może zostać uznany za stronę postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że posiadanie przez niego interesu prawnego uzasadniającego występowanie w niniejszej sprawie w charakterze strony, nie powinno budzić wątpliwości. W tym zakresie skarżący wskazał przede wszystkim na aktualizację jego obowiązków z tytułu uzyskania statusu płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne, co nastąpiło bezpośrednio wskutek wydania decyzji ustalającej podleganie uczestniczki obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nie jest bowiem w tym względzie wymagane podejmowanie jakichkolwiek innych czynności. Konsekwencje uzyskania przez skarżącego statusu płatnika składek nie ograniczają się do publicznoprawnego obowiązku uiszczania składek, ale mogą również dotyczyć odpowiedzialności płatnika wynikającej z przepisów karnych śoz. Obok wynikającego z art. 85 ust. 4 śoz obowiązku obliczania i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, skarżący wskazał też na przepis art. 87 ust. 3 śoz przewidujący możliwość zobowiązania do zapłaty odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych dla zaległości podatkowych. Zatem wydanie decyzji ustalającej podleganie uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wywiera bezpośrednie ściśle określone przepisami prawa konsekwencje w sferze prawnej płatnika. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Jej przedmiotem jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] marca 2011 r., którą organ ten umorzył postępowanie odwoławcze zainicjowane w sprawie przez płatnika składek – skarżącego T. odwołaniem od decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektora [...] Oddziału WNFZ z dnia [...] stycznia 2011 r. uznającej uczestniczkę R. M. za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych ze skarżącym umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia, w okresach szczegółowo wymienionych w tej decyzji. U podstaw zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ legło stanowisko, że w postępowaniu przed organami NFZ płatnik składek ubezpieczeniowych – w tym przypadku skarżący T.– nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. W konsekwencji odwołanie mu nie służy. Zdaniem Sądu stanowisko to jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy postępowanie administracyjne w sprawie objęcia uczestniczki obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją ze skarżącym T. umów o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego – według skarżącego umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy interesu prawnego lub obowiązku skarżącego. Interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny osoby /innego podmiotu prawa/ do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, warunkowany istnieniem interesu prawnego, ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05). Oceniając interes prawny skarżącego T. w postępowaniu dotyczącym objęcia uczestniczki, jako kontrahenta zawartych przezeń ww. umów obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego należy zatem brać pod uwagę przepisy materialnoprawne regulujące wszystkie kwestie związane z realizacją/ wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS. W szczególności zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) obecnie obowiązującej (od 1 października 2004 r.) ww. ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (śoz) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie (m.in.) umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (kc) dotyczące zlecenia. Analogiczne unormowanie przewidziane było w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) wcześniejszej ww. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązującej do 30 września 2004 r.; dalej ustawa pu NFZ) i w art. 8 pkt 1 lit. e) poprzedzającej tę ustawę ww. ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do 31 marca 2003 r.; dalej ustawa puz). W myśl art. 69 ust. 1 śoz obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (analogicznie – por. art. 12 ust. 1 pu NFZ i art. 11 ust. 1 puz). Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (art. 85 ust. 4 śoz i analogicznie przepisy art. 27 ust. 3 pu NFZ i art. 24 ust. 2 puz). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 śoz osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15. dnia następnego miesiąca (analogicznie przepisy art. 29 ust. 1 pu NFZ i art. 26 ust. 1 puz). Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 śoz oraz analogicznie przepisy art. 29 ust. 3 i nast. pu NFZ oraz art. 26 ust. 3 i nast. puz.). Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy śoz składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu; postępowanie przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma bowiem wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na to ubezpieczenie. Jak podniósł NSA w ww. wyroku z 22 września 2011 r. trudno mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie czynności techniczne (obliczanie i odprowadzanie składki na ubezpieczenie zdrowotne), skoro jest on obowiązany (w myśl wskazanych wyżej przepisów) opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w przypadku ich nieopłacenia, składki te podlegają obecnie ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w art. 93 ust. 1 ustawy śoz. Wskazać też należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego objęcia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. W tej sytuacji oba te podmioty (strony umowy) mają interes prawny w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Skoro skarżący legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestniczki z racji zawierania z nią umów, których charakter, a konsekwencji prawa i obowiązki skarżącego są sporne między stronami tego postępowania, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział i złożyć odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej. W tej sytuacji rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, inicjowanego odwołaniem przez skarżącego, należało uznać za bezpodstawne. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna zatem merytorycznie odwołanie skarżącego. Z uwagi na powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa.