VI SA/Wa 1110/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji czterdziestu niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i ustalenia opłaty za ich używanie postanawia: odmówić przyznania skarżącej E. R. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. E. R. (dalej też jako skarżąca) wniosła w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródło dochodów wskazała działalność gospodarczą, przy czym oświadczyła, że aktualnie nie osiąga z tego tytułu dochodów. Natomiast jako jedyny składnik majątku podała oszczędności w kwocie ok. 5.000 zł. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja finansowa wynika z wypowiedzenia umowy dzierżawy przez S. Sp. z o.o. w upadłości. Skarżąca usiłuje nadrobić straty poniesione w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, jednak wymaga to czasu. Obecnie korzysta z pomocy finansowej rodziców i siostry, a posiadane oszczędności przeznacza na utrzymanie. Ponadto skarżąca wymieniła swoje miesięczne zobowiązania finansowe, na które składają się raty spłat pięciu kredytów oraz kart kredytowych w łącznej wysokości 8.010,40 zł, czynsz 400 zł i opłaty za media – 200 zł. Jednocześnie wskazała, iż posiada zadłużenie w ZUS-ie na kwotę 80.000 zł, zobowiązania podatkowe w wysokości ok. 34.000 zł, a także zobowiązania wobec kontrahentów na kwotę ok. 60.000 zł. Z dokumentów nadesłanych do akt niniejszej sprawy (przy piśmie skarżącej z 24 lipca 2015 r.) wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której w ubiegłym roku osiągnęła dochód w wysokości 224.020,06 zł przy przychodzie w kwocie 831.446,22 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 607.426,16 zł (vide zeznanie podatkowe PIT-36L i PIT/B za rok 2014 w aktach sądowych sprawy). W roku bieżącym w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 maja 2015 r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie 10.134,84 zł przy przychodach w wysokości 27.774,53 zł oraz kosztach w kwocie 7.639,69 zł (vide bilans firmy w aktach sądowych sprawy). Nadto skarżąca wykazała udzielone jej przez banki kredyty (vide umowy o kredyty i harmonogramy ich spłat w aktach sądowych sprawy). Przedłożyła także dokumentację potwierdzającą zaległości w regulowaniu przez nią zobowiązań względem kontrahentów, a także Urzędu Skarbowego i ZUS (vide wezwania do zapłaty, zawiadomienie o posiedzeniu Sądu w sprawie przeciwko skarżącej o zapłatę kwoty 55.350 zł, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym obejmujący należność główną w kwocie 11.349,77 zł, tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] na kwotę 7.100,96 zł i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na ww. kwotę, decyzja ZUS Inspektorat [...] o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na zaległości z zapłatą ww. składek za okresy: sierpień – grudzień 2013 r., styczeń – grudzień 2014 r. oraz styczeń, luty, marzec i czerwiec 2015 r. w łącznej wysokości 129.560,31 zł – w aktach sądowych sprawy). Skarżąca nadesłała również wyciągi z trzech rachunków bankowych: - rachunku prowadzonego w [...] Bank S.A. za okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., na którym salo końcowe wynosiło 980,68 zł, - rachunku prowadzonego w Banku [...] S.A. za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., na którym salo końcowe wynosiło 0,21 zł, - rachunku prowadzonego w [...]Banku za okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. , na którym salo końcowe było ujemne (-1.270,77 zł). Postanowieniem z dnia 30 września 2015 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. W postanowieniu podkreślono, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2014 skarżąca uzyskała bardzo wysoki przychód (na poziomie 830 tysięcy zł). Referendarz sądowy odnosząc się do kwestii kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wskazał, że skarżąca pokrywa bardzo wysokie obciążenie kredytowe przekraczające w skali miesiąca kwotę 8.000 zł. W konsekwencji nie uznał skarżącej za osobę na tyle ubogą, że pokrycie przez nią kosztów sądowych (które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 695 zł) spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącej; w szczególności, jeśli zważy się fakt, iż dysponuje ona oszczędnościami w kwocie ok. 5.000 zł. W sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że błędnie oceniono jej sytuację, gdyż kredyty zostały jej udzielone w czasie, gdy jeszcze prowadzona przez nią działalność przynosiła zysk. Aktualnie od dłuższego czasu nie ma zdolności kredytowej. Ponadto podkreśliła, że kolejne kredyty zostały jej już wypowiedziane. Spowodowane to było faktem, że nie regulowała swych należności z powodu braku środków. Skarżąca podniosła, że prowadzona przez nią działalność od dłuższego już czasu nie przynosi zysków. Nie zgodziła się z twierdzeniem, że w jej sytuacji przychód miałby świadczyć o bardzo dobrej kondycji mojej formy i możliwościach płatniczych. Gdyby bowiem tak było, to w chwili obecnej nie miałaby wypowiedzianych kredytów, gdyż dysponowałby środkami na to ich spłatę. Podkreśliła, że każda działalność generuje także koszty, które w jej przypadku, z uwagi na charakter jej działalności były ogromne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (w na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 2 cyt. ustawy nowelizującej). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej tez jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. W niniejszej sprawie istotne jest, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2014 uzyskała dochód przekraczający 195 tysięcy złotych. Przez pierwszych pięć miesięcy roku 2015 uzyskała dochód w kwocie 10 134 złotych. Podkreślić należy, że w orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem skarżąca w roku 2014 uzyskała dochód na poziomie przekraczającym 195 tysięcy złotych. Jednocześnie z przedłożonych przez skarżącą informacji wynika, że w roku 2015 nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca podniosła w sprzeciwie, że prowadzona przez nią działalność od dłuższego czasu nie przynosi zysków. Wskazała nadto na wypowiedzenie jej umów kredytowych przez banki. Zarazem skarżąca nie przedstawiła jednakże jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wysokość generowanej straty z prowadzonej w bieżącym roku działalności gospodarczej, jak też dokumentów wskazujących na wypowiedzenie jej umów kredytowych (oprócz jednego wypowiedzenia umowy kredytu przez Bank [...] na kwotę 149.375,95 zł). Wskazać należy, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżąca nie nadesłała w ślad za sprzeciwem dokumentów potwierdzających podniesione w nim okoliczności, brak było możliwości ustalenia, czy nastąpiło na tyle znaczące pogorszenie jej sytuacji materialnej w roku 2015, że wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto skarżąca w formularzu wskazała, że dysponuje kwotą pięciu tysięcy złotych, który to argument został podniesiony w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego a w stosunku do której to okoliczności skarżąca nie wypowiedziała się w sprzeciwie. Jak podkreślił tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Dysponowanie więc przez skarżącą kwotą znacznie przekraczającą wysokość wymaganego wpisu sądowego powoduje, że w przypadku jego uiszczenia, nie znajdzie się ona w sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami na zabezpieczenie bieżących potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.