VI SA/Wa 117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r.-Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. R. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2009 roku utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2009 roku w przedmiocie odmowy wpisu A. R. na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska Minister Sprawiedliwości przedstawił przebieg postępowania administracyjnego w sprawie zauważając, iż zarówno przyjęty niezasadnie przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej pogląd, że do sytuacji prawnej wnioskodawczyni należało zastosować wyłącznie przepisy, które weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r., jak również brak dokonania przez Okręgową Radę Adwokacką analizy sytuacji prawnej zainteresowanej pod kątem przepisów obowiązujących do dnia 25 marca 2009 r., nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Minister wyjaśnił, iż na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (Dz. U. nr 75, poz.529) i stosownie do wywodów uzasadnienia orzeczenia, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, samorząd adwokacki badał czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, który to warunek stawia art. 65 pkt 1 cyt. ustawy. Przesłankami oceny były dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. A zatem organ samorządu adwokackiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem albowiem niedopuszczalne, jako naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego. Minister wskazał, iż A. R. w dniu [...] maja 2000 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na kierunku prawo na Uniwersytecie [...] w [...]. W dniach: [...], [...] i [...] września 2008 r. złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin sędziowski. Od dnia [...] listopada 2000 r. do dnia [...] stycznia 2005 r. była zatrudniona na stanowisku inspektora nadzoru budowlanego w Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlanego z siedzibą w [...]. Od dnia [...] lutego 2005 r. do dnia [...] marca 2008 r. wykonywała prace na stanowisku starszego specjalisty, a następnie głównego specjalisty w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego z siedzibą w W. Ponadto od dnia [...] listopada 2008 r. jest zatrudniona w spółce "L. Sp. z o.o." z siedzibą w W., na stanowisku prawnika i do jej głównych obowiązków należy sporządzanie opinii prawnych oraz projektów pism procesowych w sprawach cywilnych i administracyjnych. Zdaniem Ministra zainteresowana nie spełnia przesłanek do wpisu na listę adwokatów ponieważ w ramach swojego zatrudnienia po zdanym egzaminie sędziowskim marginalnie zajmowała się obsługą prawną a więc uzyskane przez nią doświadczenie zawodowe nie może zostać uznane za odpowiednią praktykę w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze w brzmieniu określonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. Minister uznał, iż A. R. nie spełnia również przesłanek wskazanych w art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, który wszedł w życie z dniem 25 marca 2009 r. Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie - zmieniła dotychczasową treść art. 66 Prawa o adwokaturze regulującego w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Przepis art. 66 ust.1 pkt 4 Prawa o adwokaturze określił, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo - prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Natomiast zgodnie z ust. 5 cytowanego przepisu do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej lub aplikacji prokuratorskiej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania tych aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się 1/4 miesiąca. Minister stwierdził, iż wymieniona co prawda zdała egzamin sędziowski po 1 stycznia 1991 r., jednakże w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat, nie zajmowała stanowiska aplikanta i nie wykonywała wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim lub spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4 a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Minister uznał, iż Naczelna Rada Adwokacka do okresu wymienionego w art. 66 ust. 5 cytowanej ustawy prawidłowo zaliczyła okres 9 miesięcy odbytej aplikacji sądowej. Minister zgodził się ze stanowiskiem Naczelnej Rady Adwokackiej, że do okresu zatrudnienia, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b) nie można zaliczyć praktyki zawodowej nabytej przez wnioskodawczynię w Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlanego, w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego oraz w spółce "L. Sp. z o.o." z siedzibą W., bowiem zakres wykonywanej pracy nie wypełnia przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 pkt. 4 lit. b) Prawa o adwokaturze. W konkluzji Minister Sprawiedliwości uznał, iż zainteresowana nie spełnia zarówno przesłanek określonych w art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, będących dotychczas podstawą do wpisu na listę adwokatów, jak i wymagań objętych ustawowymi przesłankami wpisu na listę adwokatów wynikających z przytoczonego wyżej znowelizowanego art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. R., zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 6, 7 i 77 kpa poprzez zastosowanie do rozstrzygnięcia przepisów wynikających z dwóch stanów prawnych i nie rozpatrzenie w sposób wystarczający całego materiału dowodowego, oraz prawa materialnego tj. błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w brzmieniu obowiązującym przed 25 marca 2009 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca podzieliła pogląd Ministra Sprawiedliwości, iż właściwe dla rozstrzygnięcia sprawy są przepisy ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu sprzed nowelizacji. Podniosła m.in., iż w stanie prawnym obowiązującym na dzień wniesienia wniosku konieczne było spełnienie wymogu wykazania się nieskazitelnym charakterem i rękojmią prawidłowego wykonywania zawodu. Przesłankami, w świetle których dokonywano oceny spełnienia powyższych wymogów był m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego, przy czym praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu oceniany był przy uwzględnieniu okresu zatrudnienia, jakim wnioskujący legitymował się przed datą wniesienia wniosku o wpis na listę danej korporacji prawniczej. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca wskazała szereg konkretnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W ocenie skarżącej Minister, dokonując oceny prawnej przedmiotowej sprawy w oparciu o przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze błędnie przyjął, że dokonując oceny praktycznego kontaktu z zawodem pod uwagę należało wziąć jedynie okres zatrudniania po dniu złożenia egzaminu sędziowskiego. Skarżąca nie zgodziła się także z Ministrem, iż "jedynie marginalnie zajmowała się obsługą prawną“ gdyż taki wniosek nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem skarżącej do oceny praktycznego kontaktu z wykonywaniem zawodu prawniczego winien być wzięty pod uwagę cały okres zatrudnienia, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że przez cały okres zatrudnienia zakres jej obowiązków zawodowych obejmował stosowanie prawa. Ponadto skarżąca zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości niekonsekwencję. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Na wstępie należy podkreślić, iż w trakcie postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia [...] października 2008 r. skierowanym do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, nastąpiła zmiana stanu prawnego. Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009r. Nr 37, poz. 286, zwana dalej "ustawą nowelizującą") z dniem 25 marca 2009 r. zmieniła dotychczasową treść art. 66 Prawo o adwokaturze. Przepis ten w odmienny sposób reguluje kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów. W rozpatrywanej sprawie wniosek o wpis został złożony już po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym (v. pkt I pkt 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (publ. Dz. U. Nr 75, poz. 1361). Uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i Naczelnej Rady Adwokackiej zapadły w dniach odpowiednio: [...] maja 2009 r. i [...] września 2009 r. natomiast decyzja Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości, dokonując ponownej oceny zebranego w sprawie materiału oraz dokonując subsumpcji zaistniałego stanu faktycznego zwrócił uwagę, iż Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej błędnie przyjęło pogląd, że do sytuacji prawnej wnioskodawczyni należało zastosować wyłącznie przepisy, które weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r., jak również zauważył brak dokonania przez Okręgową Radę Adwokacką analizy sytuacji prawnej zainteresowanej pod kątem przepisów obowiązujących do dnia 25 marca 2009 r. W takiej sytuacji Minister Sprawiedliwości, działając jako organ odwoławczy, miał obowiązek rozważenia, który przepis art. 66 Prawa o adwokaturze (w brzmieniu przed nowelizacją czy po nowelizacji) należy w niniejszej sprawie zastosować uwzględniając słuszny interes strony. Przyjmuje się bowiem, że milczenie ustawodawcy w zakresie przepisów intertemporalnych zakłada powinność bezpośredniego stosowania nowego prawa, przy czym każdorazowo podejmując decyzje o bezpośrednim stosowaniu nowego prawa organ administracji musi rozważyć czy nie doprowadzi to do skutków nie dających się zaakceptować z punktu widzenia konstytucyjnych zasad porządku prawnego. Dlatego za prawidłowe uznać należy dokonanie przez Ministra Sprawiedliwości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod wskazaną wyżej normę prawa w brzmieniu zarówno sprzed jak i po nowelizacji. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 417/07 (niepubl.) oraz dnia 2 lipca 2008 r. II GSK 227/08 (opubl. LEX 489484), że po stwierdzeniu niekonstytucyjności zmienionego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze nie było możliwości wpisania na listę adwokatów egzaminowanego aplikanta sądowego tylko na podstawie zdanego egzaminu sędziowskiego bez wykazania dodatkowych elementów w postaci doświadczenia zawodowego, odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym po zdanym egzaminie sędziowskim. Zdaniem Sądu do rozstrzygnięcia sprawy koniecznym była zatem ocena znaczenia przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze w świetle przytoczonego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego a także rozważenie sytuacji strony w aspekcie ustawy nowelizującej. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że nie było możliwości wpisania skarżącej na listę adwokatów zarówno w stanie prawnym obowiązującym do 25 marca 2009 r. jak i po tym dniu. Skarżąca legitymuje się zdanym w dniach [...], [...] i [...] września 2008 r. egzaminem sędziowskim. Wniosek o wpis na listę złożyła w dniu [...] października 2008 r. Od dnia [.]..] listopada 2000 r. do dnia [...] stycznia 2005 r. była zatrudniona na stanowisku inspektora nadzoru budowlanego w Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlanego z siedzibą w [...]. Od dnia [...] lutego 2005 r. do dnia [...] marca 2008 r. wykonywała prace na stanowisku starszego specjalisty, a następnie głównego specjalisty w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego z siedzibą w W. Ponadto od dnia [...] listopada 2008 r. jest zatrudniona w spółce "L. Sp. z o.o." z siedzibą w W., na stanowisku prawnika. Złożenie wniosku o wpis praktycznie bezpośrednio po odbyciu pozaetatowej aplikacji sądowej spowodowało, że nie można zarzucić organowi dowolności w stwierdzeniu, że skarżąca nie legitymowała się "odpowiednią praktyką" do czasu ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Nie zmienia tego faktu okoliczność, że w toku niniejszego postępowania administracyjnego, skarżąca nadal nabywa doświadczenie zawodowe. Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że odmowa dokonania wpisu skarżącej na listę adwokatów na podstawie m.in. art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu przed nowelizacją nie narusza prawa. Podobnie, za prawidłową należy uznać odmowę dokonania wpisu na podstawie znowelizowanego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze. Zgodnie z tym przepisem, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo - prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub a) wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust 1 ustawy o radcach prawnych. Natomiast zgodnie z ust. 5 cytowanego artykułu do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej lub aplikacji prokuratorskiej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania tych aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się 1/4 miesiąca. Skarżąca zdała co prawda egzamin sędziowski po dniu 1 stycznia 1991 r. ale w okresie o jakim mowa w cytowanym przepisie nie zajmowała jednego ze stanowisk określonego w ppkt a) omawianego przepisu. W tak ustalonym stanie faktycznym, Minister Sprawiedliwości miał w pełni uzasadnione podstawy aby stwierdzić, że skarżąca nie spełnia wymogów niezbędnych do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Ministra Sprawiedliwości nie nosi cech dowolności, albowiem dokonana została w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a poczynione ustalenia znalazły swoje odzwierciedlenie w treści decyzji. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia, 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.