VI SA/Wa 125/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2007 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę K. P., zwana dalej "skarżącą", poddała się konkursowemu egzaminowi na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr 3 ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., w trybie art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Stosownie do ust. 1 powołanego artykułu egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. W myśl ust. 3 pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Zgodnie zaś z art. 3310 ust. 1 powołanej ustawy po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego. W myśl ust. 2 tego artykułu od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. skarżąca uzyskała 187 punktów i tym samym wynik egzaminu został uznany za negatywny. Od powyższego wyniku egzaminu skarżąca odwołała się do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] uchylił decyzję jedynie w części odnoszącej się do ilości punktów, ustalając uzyskanie przez skarżącą 188 punktów. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W obszernej skardze na tę decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 399 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy ustalenie, że skarżąca udzieliła błędnych odpowiedzi w pytaniach egzaminacyjnych nr: 26, 56, 71, 112, 142, 155, 198, 202, 219 i 249. I tak na pytanie egzaminacyjne: nr 26 Radca prawny może być obrońcą w sprawie o: A. naruszenie miru domowego, B. kradzież z włamaniem, C. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu skarżąca podkreśliła "A", podczas gdy według odpowiedzi przygotowanej przez zespół konkursowy, o którym mowa w art. 332 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, prawidłowa była odpowiedź "C". nr 56 W skład przedsiębiorstwa nie wchodzą: A. własność nieruchomości, B. wierzytelności C. firma. skarżąca podkreśliła "B", podczas gdy za prawidłową uznana była odpowiedź "C". nr 71 W umowie sprzedaży samochodu osobowego zawartej w dniu 20 maja 2005r. strony ustaliły, że wydanie samochodu kupującemu nastąpi w dniu 30 czerwca 2006r. Takie ustalenie dotyczące terminu spełnienia świadczenia oznacza, że: A. sprzedawca może spełnić świadczenie przed jego upływem, B. kupujący jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia przed upływem terminu, C. przed nadejściem terminu ani sprzedawca nie może spełnić świadczenia, ani kupujący nie może domagać się jego spełnienia Skarżąca podkreśliła odpowiedź "C", podczas gdy za prawidłową uznana była odpowiedź "A". nr 112 W sprawach podlegających rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu nieprocesowym, sąd rejonowy orzeka w składzie: A. jednego sędziego bez udziału ławników, B. jednego sędziego oraz dwóch ławników, C. jednego sędziego bez udziału ławników, z wyjątkiem spraw wymienionych w k.p.c. skarżąca podkreśliła odpowiedź "A", podczas gdy za prawidłową została uznana odpowiedź "C". nr 142 Jan K. złożył rezygnację z pełnienia funkcji w zarządzie spółki kapitałowej. Mandat Jana K. wygasł z chwilą: A. wyrażenia zgody na rezygnację przez organ, który odwołuje członków zarządu, B. dojścia oświadczenia Jana K. do spółki, C. z dniem wykreślenia Jana K. z rejestru. skarżąca podkreśliła odpowiedź "A", podczas gdy za prawidłową została uznana odpowiedź "B". nr 155 Majątek spółdzielni jest: A. szczególnym rodzajem własności w użytkowaniu grupowym, B. prywatną własnością jej członków, C. własnością spółdzielni skarżąca podkreśliła odpowiedź "A", podczas gdy za prawidłową została uznana odpowiedź "B". nr 198 Osoba prawna może być: A. członkiem stowarzyszenia, B. jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia, C. nie może być ani członkiem, ani członkiem wspierającym stowarzyszenia skarżąca podkreśliła "C", podczas gdy według odpowiedzi do testów prawidłowa była odpowiedź "B". nr 202 W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają odpowiednie zastosowanie przepisy: A. kodeksu postępowania cywilnego, B. ordynacji podatkowej, C. kodeksu postępowania administracyjnego skarżąca podkreśliła "A", podczas gdy według odpowiedzi do testów prawidłowa była odpowiedź "C". nr 219 Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem: A. 3 lat, licząc od dnia powstania zobowiązania, B. 3 lub 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, w zależności od sposobu powstania zobowiązania podatkowego, C. 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku skarżąca podkreśliła "B", podczas gdy według odpowiedzi do testów prawidłowa była odpowiedź "C". nr 249 Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu: A. wyłącznie przepisami prawa, B. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego, C. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach organów samorządu skarżąca podkreśliła "B", podczas gdy według odpowiedzi do testów prawidłowa była odpowiedź "C". W szczególności zdaniem skarżącej: Pytania egzaminacyjne zostały zredagowane w taki sposób, że poprawne są dwie odpowiedzi, nie zaś jedna jak to wymaga powołany wyżej przepis. Odnosi się to do pytań egzaminacyjnych nr nr: 142, 155, 198, 202, 219, 249. Wskazuje na hipotetyczne stany faktyczne, które mogą uzasadniać prawidłowe dwie odpowiedzi. W pytaniach egzaminacyjnych nr nr: 26, 56, 71 prawidłowa jest odpowiedź wskazana przez skarżącą. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności może wyłonić się kwestia, czy na uchwałę komisji egzaminacyjnej dotyczącą ustalenia wyniku egzaminu osobie egzaminowanej służy odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Taką wątpliwość rodzi wzgląd, że w ustawie o radcach prawnych brak jest przepisu dotyczącego formy i katalogu rozstrzygnięć jakie władny jest wydać Minister Sprawiedliwości w następstwie wpłynięcia takiego odwołania. Niemniej, mimo wchodzących w grę wątpliwości Sąd przychyla się do stanowiska, że odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jest odwołaniem o którym mowa w art. 127 § 1 k.p.a. Na taką wykładnię może wskazywać treść przepisu art. 331 ust. 2 cytowanej ustawy, w myśl którego Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. Sformułowanie "organ wyższego stopnia", zawarte w powołanym wyżej przepisie, po pierwsze nadaje komisji egzaminacyjnej rangę organu administracji publicznej pierwszej instancji, a po drugie wyraźnie nawiązuje do treści art. 127 § 2 k.p.a., zgodnie z którym właściwy do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia. Zdaniem Sądu uchwała komisji egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację, jako rozstrzygnięcie o charakterze władczym i jednostronnym, pozwala postępowanie egzaminacyjne traktować jako indywidualną sprawę administracyjną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Toteż, zdaniem Sądu, w sprawach nieuregulowanych w ustawie o radcach prawnych, a w szczególności w zakresie wymogów odwołania oraz rozstrzygnięć organu wyższego stopnia, mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym kierunku zmierza zresztą i orzecznictwo sądowe. I tak w świetle wyroku WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2006 r., II SA/Ol 119 (LEX nr 205607) w sytuacji gdy ustawodawca nie określi wyraźnie, w jakiej formie prawnej sprawa powinna być załatwiona, rozstrzygające znaczenie ma charakter sprawy oraz treść przepisów będących podstawą działania organu administracji publicznej, do którego właściwości należy załatwienie sprawy. Jeżeli z tych przepisów wynika, że w sprawie wymagane jest jednostronne rozstrzygnięcie organu administracji publicznej o wiążących konsekwencjach obowiązującej normy prawa administracyjnego dla indywidualnie określonego podmiotu i konkretnego stosunku administracyjno-prawnego, to oznacza to, że sprawa wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Za takim poglądem przemawiają również względy wykładni funkcjonalnej, a w szczególności względy wskazane w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem aplikantem radcowskim może być osoba, która m.in. uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego. Stąd, w razie wniesienia odwołania od uchwały komisji egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację, Minister Sprawiedliwości musi tę kwestię rozstrzygnąć merytorycznie, gdyż jest to istotna przesłanka ustawowa dla ubiegania się o wpis na listę aplikantów. Niezależnie od powyższego, gdyby nawet założyć, że rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ustalenia wyniku konkursowego na aplikacje nie zostało dokonane w ramach instytucji odwołania przewidzianej w art. 127 k.p.a., rozstrzygnięciu temu należałoby nadać charakter tzw. czynności materialnotechnicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Niewątpliwie rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację dotyczy uprawnień osoby egzaminowanej, które wyraźnie wynikają z powołanych wyżej przepisów ustawy o radcach prawnych. Rozstrzygnięcia o takim charakterze podlegają zaś kontroli sądu administracyjnego, co wynika z powołanego przepisu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Brak jest więc dostatecznych podstaw dla negowania administracyjno-prawnego charakteru rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości wydanego w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a tym bardziej stwierdzania nieważności wydanej decyzji w takiej sprawie, zwłaszcza w sytuacji nieprecyzyjnego w tym względzie stanu prawnego. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi w pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, iż w myśl powołanego przepisu 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Zatem, w odniesieniu do pytań egzaminacyjnych nr: 142, 155, 198, 202, 219, 249 skarżąca nie może zasadnie wywodzić, a to dla osiągnięcia korzystnych skutków prawnych, że prawidłowe są zarówno odpowiedzi do testu przygotowane przez zespół konkursowy, o którym mowa w art. 332 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, jak i odpowiedzi wskazane przez skarżącą, gdyż takie podejście nie mieści się w założeniu metodologicznym na jakim zbudowany jest przepis art. 332 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten nie przewiduje bowiem sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu egzaminacyjnym. Toteż, jedyną możliwością dla wykazania, że skarżąca prawidłowo odpowiedziała na wyżej wymienione pytania jest jednoczesne wykazanie, iż odpowiedź na nie, wskazana przez wspomniany zespół konkursowy, była błędna, a prawidłowa jest jedynie odpowiedź skarżącej. Takiego zaś zarzutu w odniesieniu do tych pytań skarżąca nie stawia, a w szczególności nie twierdzi, aby błędne były odpowiedzi wskazane przez zespół konkursowy. Prawidłowa odpowiedź, co należałoby podkreślić, powinna wynikać z kontekstu pytania i mieścić się w jego granicach. Brak byłoby przy tym podstaw, aby za prawidłową uznać odpowiedź, która wychodzi poza kontekst pytania, wskazując na hipotetyczne stany faktyczne, które mogłyby ją uzasadniać. Odnosząc się do wskazanych wyżej pytań egzaminacyjnych, i przyjmując powyższe założenie, w odniesieniu do wyżej wymienionych pytań egzaminacyjnych odpowiedzi podane przez zespół konkursowy, zaakceptowane przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji, są prawidłowe. Odpowiedź "B" w pytaniu egzaminacyjnym nr 142, przyjęta przez zespół egzaminacyjny, znajduje uzasadnienie w przepisach art. 202 § 4 i art. 369 § 5 k.s.h. oraz art. 61 § 1 k.c. W świetle przepisów 202 § 5 i art. 369 § 6 k.s.h. do złożenia rezygnacji przez członka zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu zlecenia przez przyjmującego zlecenie. Kwestię zaś momentu skuteczności złożenia wypowiedzenia, będącego oświadczeniem woli, normuje przepis art. 61 § 1 k.c., w myśl którego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W pytaniu egzaminacyjnym nr 155 kwestię własności majątku (mienia) spółdzielni normuje przepis art. 3 ustawy Prawo spółdzielcze. Zgodnie z tym przepisem majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków. Toteż prawidłowa jest odpowiedź "B" wskazana przez zespół egzaminacyjny. W pytaniu nr 198 prawidłowa jest odpowiedź "B", gdyż w myśl art. 10 ust. 3 ustawy o stowarzyszeniach osoba prawna może być jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia. Wychodzi znacznie poza kontekst pytania doszukiwanie się przez skarżącą poprawności odpowiedzi "C" poprzez sięganie do odpowiednich przepisów ustaw o samorządzie gminnym i powiatowym. W pytaniu egzaminacyjnym nr 202 nie powinno być, zdaniem Sądu, większych wątpliwości co do tego, że prawidłowa jest odpowiedź "C" wskazana przez zespół egzaminacyjny. Wskazuje na to wyraźnie przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do tego przepisu, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W pytaniu egzaminacyjnym nr 219 prawidłowa jest odpowiedź "C", gdyż kwestię przedawnienia zobowiązań podatkowych normuje przepis 70 § 1 ordynacji podatkowej. Stosownie do tego przepisu zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Pytanie nr 249 mogło nasuwać trudności w znalezieniu prawidłowej odpowiedzi. Skarżąca, zakreślając literę "B", miałaby rację, powołując się na art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, gdyby w pytaniu nie było wyrazu "wyłącznie". Jednakże kwestię kryteriów, jakimi powinien kierować się radca prawny, oprócz powołanego wyżej przepisu normują również zasady etyki zawodowej radców prawnych, czego skarżąca nie wzięła pod uwagę. Sąd nie zgodził się z wywodami skarżącej zmierzającymi do wykazania, że w pytaniach nr 26, 56, 71 prawidłowa jest odpowiedź wskazana przez skarżącą. I tak w pytaniu nr 26 Sąd zgadza się ze stanowiskiem zespołu egzaminacyjnego, podzielone w zaskarżonej decyzji, iż radca prawny może być obrońcą w sprawie prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu, gdyż czyn ten stanowi wykroczenie w rozumieniu art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem Kto, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych. Stąd, stosownie do art. 24 § 1 k.p.w., obrońcą w omawianej sprawie może być radca prawny. Sąd podzielił również stanowisko zespołu egzaminacyjnego, przyjęte przez Ministra Sprawiedliwości, że na gruncie przepisu art. 551 pkt 1 k.c. firma nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa, gdyż jest związana z osobą przedsiębiorcy, na co wskazują przepisy działu III. Przedsiębiorcy i ich oznaczenia, zawarte w Kodeksie cywilnym, a w szczególności przepis art. 432 § 1 k.c. Z tych względów nie budzi zastrzeżeń stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż w pytaniu nr 56 prawidłowa jest odpowiedź "C". Również Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Ministra Sprawiedliwości w ustaleniu, iż w pytaniu egzaminacyjnym nr 71 prawidłowa jest odpowiedź "A". Przepis art. 457 k.c. uprawnia bowiem dłużnika do spełnienia świadczenia przed terminem ustalonym w umowie. Z powyższych względów, nie znajdując podstaw dla uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił (art. 151 p.p.s.a.).