VI SA/Wa 1335/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic - Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2021 r. ze skargi S. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "GITD" lub "organ") z [...] lutego 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję GITD z [...] października 2020 r. nakładającą karę pieniężną na S. Z. (dalej "Skarżący") w wysokości 1500 (słownie: tysiąc pięćset) złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 15 maja 2020 r. Skarżona decyzja została wydana na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., zwanej dalej "kpa"), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 470, zwanej dalej "udp") oraz załącznika nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 32, dalej "Rozporządzenie"), a także art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2140, ze zm., zwanej dalej "utd"). Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu 15 maja 2020 r. zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] poruszającego się wraz z naczepą o numerze rejestracyjnym [...] przez urządzenie kontrolne o godzinie 20:49:42 na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł [...]I – węzeł [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (dalej "CEPiK") ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony, a właścicielem pojazdu samochodowego w dniu powstania naruszenia był Skarżący. Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez GITD kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Odcinek autostrady [...] węzeł [...]– węzeł [...], po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów w dniu 15 maja 2020 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 3 lit. b do Rozporządzenia. Pismem z 3 sierpnia 2020 r. organ zawiadomił Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego. Zawiadomienie to zostało doręczone Skarżącemu w trybie art. 43 kpa w dniu 6 sierpnia 2020 r. Pismem z 11 sierpnia 2020 r. Skarżący wniósł o odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej oraz poprzestanie na udzieleniu pouczenia z uwagi na fakt, iż waga naruszenia prawa jest znikoma, zaś Skarżący zaprzestał naruszenia prawa. Wskazał w nim również, iż kierowca kilkukrotnie próbował zakupić urządzenie pokładowe viaBox, jednak nigdzie na trasie nie było ono dostępne. Skarżący zaznaczył, że w jedynym punkcie, gdzie można było go zakupić, doszło w tym czasie do awarii i odmówiono sprzedaży tego urządzenia. Mając na względzie powyższe, organ w decyzji z [...] października 2020 r. stwierdził, że korzystający z drogi publicznej w dniu 15 maja 2020 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Pismem z 21 października 2020 r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od ww. decyzji, w którym wniósł o odstąpienie od nałożenie kary administracyjnej i poprzestanie na udzieleniu pouczenia. Wskazano w nim także, iż w dniu naruszenia prawa Skarżący próbował uiścić opłatę poprzez zakup urządzenia z systemu Viatoll. Jednakże na trasie przejazdu nigdzie nie było ono dostępne. Ponadto Skarżący nie miał możliwości skorzystania z drogi alternatywnej. Na podstawie pism Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] z 20 kwietnia i 6 maja 2020 r. organ ustalił, że w dniu naruszenia odcinek drogi krajowej nr [...] był oznakowany tabliczkami T-34. Znaki informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej były umieszczone prawidłowo, zaś przeprowadzone kontrole ustawienia tabliczek T-34 nie wykazały w tym zakresie nieprawidłowości. Decyzją z [...] lutego 2021 r. GITD utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z [...] października 2020 r. Uzasadniając decyzję z [...] lutego 2021 r., GITD wskazał, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie wynika, że w dniu zarejestrowania przedmiotowego naruszenia kontrolowany pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viabox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku do Rozporządzenia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z informacji zawartych w systemie elektronicznego poboru opłat, wynika, że Skarżący nie dopełnił powyższego obowiązku. Korzystający nie zawarł umowy z pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli pojazd, przy czym samo zawarcie umowy powinno nastąpić przed rozpoczęciem korzystania z dróg płatnych. Organ wskazał, że uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu tzw. jednostki pokładowej viabox, będącym urządzeniem w rozumieniu art. 13i ust. 3 udp, zaś ustawodawca nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób. Wskazano, że warunkiem koniecznym dla nabycia urządzenia viabox jest zawarcie stosownej umowy z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną, której Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie zawarł. W konsekwencji pojazd był niewyposażony w wymagane urządzenie viabox, czego skutkiem było nieuiszczenie opłaty elektronicznej. GITD w decyzji zaznaczył, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp opłatę elektroniczną za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej należy uiścić, jeżeli dopuszczalna masa całkowita pojazdu lub zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony. Organ przy tym wskazał, że jedyną możliwością uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze objętej systemem elektronicznego poboru opłat jest zarejestrowanie pojazdu w systemie Viatoll i zaopatrzenie go w urządzenie viabox. Ponadto na koncie umowy użytkownika muszą znajdować się środki pieniężne pozwalające na uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd. Są to podstawowe obowiązki korzystającego z drogi publicznej i dotyczą wszystkich użytkowników systemu Viatoll, a jeżeli strona takowych obowiązków nie dopełniła, nie można w żadnej mierze stwierdzić, że waga naruszenia prawa była znikoma. Organ stwierdził brak podstaw do odstąpienia od nałożenia na Skarżącego administracyjnej kary pieniężnej. Odnosząc się do twierdzeń wskazanym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o braku dostępności urządzeń viabox na trasie przejazdu, GITD w tym zakresie wskazał, że nawet jeśli Skarżący nie miał możliwości zakupu urządzenia viabox na trasie przejazdu (chociaż nie ma na to żadnych dowodów), okoliczność ta nie zwalnia go z odpowiedzialności za powstałe naruszenie prawa. Organ wskazał, że zasadą jest, że pojazd powinien zostać zarejestrowany w systemie Viatoll przed wjazdem na drogę płatną, natomiast jeżeli strona nie posiadała urządzenia viabox, nie powinna wjeżdżać na drogę płatną. Strona powinna do czasu zarejestrowania pojazdu w systemie Viatoll poruszać się drogami nieobjętymi tym systemem. Zdaniem organu Skarżący powinien przewidzieć konsekwencje poruszania się po drodze płatnej pojazdem niezaopatrzonym w urządzenie viabox. Organ ponadto wyjaśnił, że wszelkie informacje potrzebne do zawarcia umowy z operatorem systemu Viatoll są ogólnodostępne, gdyż na stronie internetowej tego systemu jest umieszczona lista Punktów Obsługi Klienta wraz z danymi adresowymi oraz godzinami ich otwarcia. Ponadto na rzeczonej stronie internetowej (tj. www.viatoll.pl) dostępna jest wyszukiwarka Punktów Obsługi Klienta, dzięki której można zlokalizować najbliższy punkt. Kierujący mogą również skorzystać z Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta, za pomocą którego mogą otrzymywać i kierować wszelkie pytania dotyczące elektronicznego systemu poboru opłat. GITD wyjaśnił, że z racji tego że pojazd nie został wyposażony w wymagane urządzenie viabox pozwalające na uiszczenie stosownej opłaty, to nie powinien on w takiej sytuacji poruszać się po odcinkach płatnych dróg krajowych. W przeciwnym razie właściciel pojazdu lub podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu naraża się na administracyjną odpowiedzialność za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W związku z naruszeniem obowiązku ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinak dróg krajowych, określonym w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, organ wymierzył Skarżącemu karę w wysokości 1500 złotych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 kpa poprzez niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, przemawiających za odstąpieniem od wymierzenia kary administracyjnej na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 kpa, polegające na niewyjaśnieniu kwestii, czy strona postępowania miała faktyczną możliwość skorzystania z drogi alternatywnej w obliczu braku możliwości zakupu stosownego urządzenia z systemu via-toll. W oparciu o tak postawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu skargi, Skarżący wskazał, że w dniu naruszenia prawa strona postępowania próbowała uiścić opłatę poprzez zakup stosownego urządzenia z systemu Via-toll, jednakże na trasie przejazdu nigdzie nie było ono dostępne. Dodatkowo strona postępowania nie miała praktycznie możliwości skorzystania z alternatywnej drogi z uwagi na znaczną odległość, jaką musiałaby pokonać poprzez tę drogę. Zdaniem Skarżącego dochował ona należytej staranności przy wyborze drogi odpłatnej, a naruszenie obowiązku miało związek z okolicznościami niezależnymi od strony. Dlatego też wedle strony naruszenie przez nią obowiązku miało wagę znikomą. W ocenie Skarżącego wystąpiły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia mu przedmiotowej kary. Stopień winy Skarżącego nie jest znaczny, zaś Skarżący nie jest osobą na co dzień korzystającą z drogi odpłatnej poprzez przejazd pojazdem ciężarowym. Twierdzi, że był on zmuszony ad hoc przez okoliczności związane z długością trasy objazdowej do skorzystania z drogi odpłatnej i na trasie nie było możliwości zakupu systemu Via Toll. Zdaniem Skarżącego organ nie wyjaśnił wszelkich okoliczności towarzyszących przejazdowi pojazdu Skarżącego, i w związku z tym zaskarżone decyzje winny zostać uchylone. GITD w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja GITD w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na Skarżącego. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 i ust. 4 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości 1500 zł – w pozostałych przypadkach, właścicielowi pojazdu samochodowego a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów, to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu, to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Zgodnie z art. 13k ust. 9 w zw. z art. 13l ust.1 udp kary pieniężne nakładane są w drodze decyzji administracyjnej przez GITD. Podkreślić przy tym należy, iż Skarżący nie kwestionuje, iż wskazany w decyzji przejazd pojazdu nie miał miejsca bądź że pojazd ten nie był w jego posiadaniu. Nie jest sporne, że Skarżący nie posiadał urządzenia viabox i tym samym nie uiścił opłaty za przejazd. Sporną kwestią jest to, czy wobec faktu, że Skarżący nie mógł – jego zdaniem – zakupić urządzenia viabox i nie mógł – jego zdaniem – skorzystać z drogi alternatywnej "z uwagi na znaczną odległość, jaką musiałaby pokonać (strona – dopisek własny) poprzez tę drogę", w sprawie zaistniała podstawa do zastosowania art. 189f § 1 kpa, tj. odstąpienia od wymierzenia kary. Zdaniem organu, taka podstawa nie zaistniała. W ocenie Sądu rację w tej mierze należy przyznać organowi. Po pierwsze, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa. Organ prawidłowo bowiem ustalił stan faktyczny sprawy. Jak wskazano wyżej, Skarżący nie kwestionuje, iż wskazany w decyzji przejazd pojazdu nie miał miejsca bądź że pojazd nie był w jego posiadaniu. Nie jest sporne, że Skarżący nie posiadał urządzenia viabox i tym samym nie uiścił opłaty za przejazd. Sporną kwestią jest jedynie to, czy w sprawie zaistniała podstawa do zastosowania art. 189f § 1 kpa. Organ przeanalizował w skarżonej decyzji na jej stronach 6 i 7 możliwość odstąpienia od nałożenia kary i skonkludował, że w tej sprawie okoliczności nie pozwalają na zastosowanie tej instytucji. Ustalenia organu, zdaniem Sądu, są prawidłowe. Przede wszystkim naruszenie prawa przez Skarżącego polegające na nieuiszczeniu opłaty elektronicznej jest nieusuwalne. Należy zauważyć, że nie ma możliwości uiszczenia opłaty po przejeździe a obowiązujące regulacje prawne jednoznacznie wskazują, iż karze podlega właściciel/posiadacz pojazdu, który nie uiścił wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd. Stwierdzenie określonego w udp naruszenia powoduje jego odpowiednią, zgodną z przepisami tej ustawy kwalifikację, a następnie nałożenie kary w wymaganej tą ustawą wysokości. W tym miejscu warto wskazać na wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 430/19 w którym Sąd podzielił stanowisko organu, że "brak było uzasadnionych podstaw do zastosowania art. 189f § 1 k.p.a, a mianowicie, że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza dmc pojazdu powyżej 3500 kg (3,5 t); w szczególności kara administracyjna nie jest zależna od takich okoliczności, jak cel przejazdu/rodzaj prowadzonej przez wykonującego przejazd działalności, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia. Ponadto należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy". Sąd pogląd ten podziela w całości. Waga naruszenia nie była zatem w tej sprawie znikoma. Co więcej, zdaniem Sądu, chronologia zdarzeń przedstawionych przez Skarżącego dodatkowo świadczy na jego niekorzyść. Skarżący wiedział bowiem, że powinien uiścić opłatę za przejazd, czynnie szukał możliwości zakupienia viaboxa, a mimo że jego poszukiwania nie zakończyły się sukcesem, to zdecydował się na wjazd na drogę objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty, zamiast skorzystać z drogi alternatywnej. Sam Skarżący w skardze przyznaje, że taka droga alternatywna istniała, jedynie stwierdza, że nie mógł – jego zdaniem – skorzystać z drogi alternatywnej "z uwagi na znaczną odległość, jaką musiałaby pokonać (strona – dopisek własny) poprzez tę drogę". Skarżący nie wyjaśnia przy tym, ile więcej km musiałby pokonać, czy byłoby to np. 5, 50 czy 100 km. Sąd w tym kontekście wskazuje, że istota rozwiązań przyjętych w udp w tej mierze polegała właśnie na tym, aby przejazd lepszej klasy, częstokroć krótszymi drogami krajowymi dla samochodów powyżej 3,5 t był odpłatny. Nieodpłatna alternatywa zawsze musiała się wiązać z pewną uciążliwością – np. dłuższy przejazd drogą z większymi ograniczeniami prędkości, o gorszej nawierzchni. Tłumaczenia Skarżącego w tym zakresie nie wnoszą zatem do sprawy nic nowego, są to bowiem podstawy funkcjonowania w tym zakresie odpłatności za korzystanie z dróg publiczne dla określonych podmiotów. Skoro Skarżący był świadomy obowiązku uiszczenia opłaty, nie powinien wobec braku urządzenia viabox wjeżdżać na odpłatny odcinek drogi publicznej, a winien skorzystać z nieodpłatnej alternatywy. Wjazd bez uiszczenia opłaty został dokonany zatem przez Skarżącego z pełną świadomością ryzyka obarczenia go karą pieniężną. Podkreślić też należy, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Prowadzi to do konkluzji, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia środków takich nie przedstawia lub gdy twierdzenia strony są zbyt ogólnikowe bądź lakoniczne. Nie można bowiem w takim wypadku założyć, że wobec bierności strony ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach administracji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2008 r. II OSK 2020/06, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 sierpnia 2010 r., II OSK 1131/10). Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na obalenie własnych ustaleń. Skarżący nie udowodnił w sprawie ani faktu niemożności zakupu viaboxa, ani braku alternatywnej drogi. Poprzestał w tym zakresie jedynie na swoich gołosłownych twierdzeniach, a nawet, wprost przeciwnie, w skardze przyznał, że taka alternatywna droga istniała, ale była dla niego o nieokreśloną ilość km dłuższa od płatnej. Jak wskazano powyżej, okoliczność ta nie zwalnia strony z odpowiedzialności administracyjno-prawnej. Biorąc powyższe pod uwagę, niezasadny także okazał się zarzut naruszenia art. 189f § 1 kpt 1 kpa. Z powodów wskazanych wyżej Sąd za niezasadne uznał zarzuty podniesione w skardze oraz nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Organ odwoławczy prawidłowo w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, także ten przepis kpa również nie został naruszony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Niniejszy wyrok został wydany przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), dodanego na podstawie art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875), zmieniającej wyżej wymieniona ustawę z dniem 16 maja 2020 r.