VI SA/Wa 1457/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant ref. staż. Magdalena Koseła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z [...] grudnia 2015 r., nr [...] Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 8 – 10 września 2015 r. na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] września 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą, że J. D. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Uchwała ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy. J. D. przystąpiła w dniach 8 – 10 września 2015 r. do egzaminu notarialnego. Z pierwszego i drugiego projektu aktu notarialnego uzyskała oceny cząstkowe pozytywne, zaś z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności, jedną ocenę cząstkową dostateczną, drugą zaś – niedostateczną. Uzasadniając tę ostatnią wskazano, że zdająca wadliwie przyjęła, że opisany w kazusie egzaminacyjnym udział we współwłasności nieruchomości został nabyty do majątku wspólnego małżonków, co świadczy o nieprawidłowej identyfikacji problemów występujących w zadanej podczas egzaminu sprawie. Uchybienie to jednak nie doprowadziło do konkluzji o dyskwalifikacji pracy przez drugiego z egzaminatorów. Niedostateczna ocena cząstkowa stanowiła podstawę ustalenia negatywnego wyniku egzaminu notarialnego przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. W wyniku wniesionego przez J. D. odwołania wspomniana uchwała została utrzymana w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżąca z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności uzyskała ocenę cząstkową niedostateczną. Choć prawidłowo rozwiązała zadanie egzaminacyjne, jednak nie wyjaśniła dwóch kluczowych elementów mających na to wpływ, pomijając problem daty powstania wskazanej w kazusie egzaminacyjnym hipoteki oraz upływu terminu zasiedzenia nieruchomości. Ten ostatni problem uczynił, jak przyjął organ, zbędnym przeprowadzenie przez zdającą wywodu odnoszącego się do relacji pomiędzy rozliczeniem majątkowym byłych małżonków a dopuszczalnością dokonania czynności notarialnej. W uchwale zaznaczono, że skarżąca postawiła trafne wnioski, jednak rozumowanie, które ją do nich doprowadziło okazało się we wspomnianych punktach wadliwe. Co więcej, dokonała ona nieuprawnionego uzupełnienia kazusu o własne zastrzeżenie co do jego treści. W skardze na powyższą uchwałę zarzucono naruszenie art. 74e § 2 i 4 Prawa o notariacie poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy skarżącej uchybienia przesądzają o konieczności oceny pracy jako niedostatecznej, podczas gdy zawarte błędy nie mają charakteru istotnego i nie wpłynęły na poprawność ostatecznego rozwiązani zadania egzaminacyjnego, art. 74d § 3 Prawa o notariacie poprzez jego niezastosowanie polegające na zignorowaniu ustalonej przez ustawodawcę skali ocen i w konsekwencji na nieuzasadnionym wystawieniu oceny negatywnej, pomimo że w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia nie została wskazana przesłanka całkowicie dyskwalifikująca pracę skarżącej w tym zakresie, a jednocześnie w wielu miejscach podkreślono poprawność merytoryczną rozwiązania zaprezentowanego przez skarżącą. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj., art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 74h § 12 Prawa o notariacie poprzez niepodjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu, o czym świadczy niezwykle lakoniczne odniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji do merytorycznych zarzutów i argumentów wskazywanych w odwołaniu. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą wcześniej w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 533/16 uchylił zaskarżoną uchwałę. Sąd dopatrzył się naruszenia art. 74d § 3 Prawa o notariacie, wyrażającego się w braku wykazania przez organy przesłanek dyskwalifikujących pracę skarżącej. Na skutek skargi kasacyjnej organu, wyrok powyższy został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 570/17, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W motywach tego orzeczenia wskazano, że samo zaproponowanie przez skarżącą poprawnego rozstrzygnięcia zadania egzaminacyjnego nie pozostaje w sprzeczności z negatywną oceną jej pracy i nie świadczy samoistnie o tym, że nie wykazano przesłanek dyskwalifikujących pracę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podanie prawidłowego rozwiązania nie jest wystarczające do stwierdzenia przygotowania prawniczego zdającego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Konieczne jest bowiem także zaprezentowanie wiedzy i motywów rozstrzygnięcia. Ustawodawca ponadto dopuścił rozbieżność ocen cząstkowych i ich przyznanie nie świadczy jeszcze o sprzeczności oceny końcowej, która w tej sprawie została należycie umotywowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w rozpoznając sprawę niniejszą Sąd w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej "p. p. s. a." związany jest wykładnią zaprezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 570/17. Sprawując w tych warunkach kontrolę legalności zaskarżonej uchwały, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w zaskarżonej uchwale ani poprzedzającej ją uchwale organu pierwszej instancji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c p. p. s. a. obligowałyby Sąd do uchylenia tych aktów. Nie zachodzą także w kontrolowanym postępowaniu wady kwalifikowane, uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały ani podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoncentrowane wokół naruszenia art. 74d § 3 Prawa o notariacie zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku, bowiem – pozostając związanym oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż ustalenie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego może być poprzedzone wystawieniem różnych ocen cząstkowych w ramach dopuszczalnej przez ustawodawcę skali. Nie stoi zatem w sprzeczności z oceną negatywną egzaminu uzyskanie przez zdającą ocen cząstkowych pozytywnych, jeżeli towarzyszy im choćby jedna ocena cząstkowa negatywna. Dopuszczalne w świetle przepisów Prawa o notariacie jest bowiem taka konfiguracja tychże ocen, w ramach której zdający otrzyma tylko jedną ocenę cząstkową negatywną, pod warunkiem wszakże że jej wyrażenie znajdowało oparcie w materiale egzaminacyjnym, a więc że wystawienie oceny negatywnej było uzasadnione. W analizowanej sprawie zrodziła się właśnie tego rodzaju sytuacja. Wprawdzie skarżąca otrzymała tylko jedną ocenę negatywną wśród cząstkowych ocen egzaminacyjnych, ale znaczenie wyrażających ją uchybień pracy egzaminacyjnej było przesądzające dla ostatecznego wyniku egzaminu. Przede wszystkim nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż prawidłowo rozwiązała kazus egzaminacyjny, bowiem na skutek wprowadzenia doń niedopuszczalnej modyfikacji rozwiązywała ona w istocie inne zadanie niż to, które stanowiło przedmiot egzaminu. Praca nad kazusem egzaminacyjnym nie polega przecież na tym, by zdający moderował jego treścią czy poleceniami. Zabiegi tego rodzaju są niedopuszczalne, a akceptacja takiej praktyki oznaczałaby nierówne traktowanie skarżącej względem innych zdających. Skutkowałaby w istocie jej uprzywilejowaniem, skoro byłaby ona upoważniona do dopasowywania zadania egzaminacyjnego do posiadanego zasobu wiedzy. Sporządzenie pracy podczas egzaminu notarialnego nie może sprowadzać się więc do korygowania zadania pod kątem posiadanych umiejętności. Wprowadzenie do kazusu modyfikacji może sugerować, że bez tego pozostałby on nierozwiązany, a w każdym razie nie ma pewności, czy skarżąca potrafiłaby się z nim uporać na odpowiednim poziomie. Dopisane do zadania uzupełnienie świadczy o tym, że pierwotnej treści kazus egzaminacyjny nie został rozwiązany; skarżąca rozprawiła się przecież z innym zadaniem, niż to, które stanowiło przedmiot egzaminu. Już z tego powodu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi odnoszące się do nazbyt surowej oceny pracy. Niezależnie jednak od tego podkreślić należy, że wadliwe było ustalenie przez skarżącą momentu upływu terminu zasiedzenia ½ udziału we współwłasności nieruchomości, co przełożyło się na nieprawidłowe wskazanie podmiotu tego prawa. Istotnie, wskazany w kazusie A. Z. nabył to prawo, ale nie dlatego, że – jak wskazała skarżąca – dokonano podziału majątku dorobkowego – ale ze względu na to, że termin zasiedzenia upłynął po ustaniu małżeństwa. Prawidłowość sformułowanego wniosku w powyższym zakresie uzależniona była ściśle od poczynionego przez skarżącą wspomnianego niedopuszczalnego zastrzeżenia. Ponadto J. D. nie wyjaśniła istotnego dla rozwiązania kazusu problemu wpływu przysądzenia ułamkowej części nieruchomości na byt hipotek. Hipoteka ustanowiona została na rzecz J. J. w warunkach nakreślonych kazusem już po powstaniu współwłasności na udziale stanowiącym przedmiot egzekucji. Wobec tego nabycie części ułamkowej nieruchomości obciążonej hipoteką przez J. K. powodowało wygaśnięcie hipoteki. W tym przypadku mogło to nastąpić na podstawie postanowienia o przysądzeniu własności, o ile – w myśl art. 1003 § 2 w związku z art. 1004 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460) – w postanowieniu stwierdzono zapłacenie przez nabywcę całej ceny w gotówce. Nieuzasadnione pozostają także zarzuty naruszenia prawa procesowego. Nie naruszono art. 107 § 3 k. p. a., bowiem jakkolwiek lakoniczność uzasadnienia uchwały organu pierwszej instancji może budzić wątpliwości co do przesłanek, którymi się ten organ kierował, to jednak stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynikają podstawy wydania uchwały takiej właśnie, a nie innej treści. Zamieszczone tam oceny cząstkowe sporządzone przez każdego z egzaminatorów zostały sporządzone w sposób opisowy, precyzyjnie i jednoznacznie wskazując te mankamenty pracy, które przeważyły przy wystawieniu oceny niedostatecznej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a przedstawiony stan faktyczny odzwierciedla rzeczywisty przebieg zdarzeń, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Nie można zatem zarzucić organom naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności zaskarżona uchwała wolna jest od naruszeń art. 7, 77 § 1 czy art. 80 k. p. a. Uchwała w sprawie wyniku egzaminu notarialnego nosi znamiona rozstrzygnięcia o charakterze związanym. Pozytywna ocena z każdej części egzaminu, determinuje pozytywny jego wynik, o czym stanowi art. 74f § 1 Prawa o notariacie. Z kolei w ramach odrębnych części egzaminu wystawiane są po dwie oceny cząstkowe, od celującej po niedostateczną, składające się na średnią (art. 74e § 1 – 4 Prawa o notariacie). Kryteria wystawiania tych ocen zostały zawarte w art. 74e § 2 Prawa o notariacie, który stanowi iż praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny. W sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia reguł wystawiania ocen cząstkowych ani kwestionowanej przez skarżącą oceny z egzaminu notarialnego, bowiem wskazane przepisy prawa zostały wyłożone i zastosowane prawidłowo. Sporządzona przez skarżącą praca zawierała poważne błędy, które uzasadniły wystawienie oceny niedostatecznej, a w konsekwencji – negatywny wynik egzaminu. Nie ulega wątpliwości, że praca sporządzana w ramach egzaminu notarialnego musi być przygotowana w sposób profesjonalny. Podczas egzaminu należy wykazać się takim poziomem zawodowego przygotowania, żeby egzaminator nie miał wątpliwości co do zasadności dopuszczenia zdającego do samodzielnego wykonywania tego szczególnego zawodu zaufania publicznego. Skarżąca zdaje się zapominać, że spoczywający na Ministrze Sprawiedliwości obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu profesjonalizmu osób przystępujących do świadczenia usług notarialnych leży w interesie społecznym. Oczekiwanie, iż w wyniku egzaminu do zawodu notariusza dopuszczona zostanie osoba, która rozwiązanie kazusu wzbogacać musi o własne zastrzeżenie, dopasowującego zadanie do poziomu własnej wiedzy nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa, ani w interesie społecznym, ani w żadnych racjonalnych przesłankach. W ocenie Sądu zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała organu pierwszej instancji wolne są od uchybień, które uzasadniałyby wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku.