VI SA/Wa 1500/19
WyrokWSA w Warszawie2019-12-09
Skład orzekający: Zdzisław Romanowski, Sławomir Kozik, Pamela Kuraś-Dębecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wykonywanie odpłatnego przewozu osób za pośrednictwem aplikacji internetowej, bez posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego, stanowi naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym i podlega karze pieniężnej, nawet jeśli podmiot wykonujący przewóz nie posiada formalnego statusu przedsiębiorcy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że wykonywanie odpłatnego przewozu osób za pośrednictwem aplikacji internetowej, bez wymaganej licencji na wykonywanie transportu drogowego, stanowi naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym i podlega karze pieniężnej. Nawet jeśli podmiot wykonujący przewóz nie posiada formalnego statusu przedsiębiorcy, ale faktycznie świadczy odpłatne usługi przewozowe odpowiadające definicji transportu drogowego, podlega sankcjom. Regulamin aplikacji internetowej potwierdza, że płatności za przejazd są traktowane jako płatności bezpośrednio dla kierowcy, a nie dla pośrednika.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła nałożenia kary pieniężnej na P. D. za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz wykonywanie przewozu okazjonalnego pojazdem niespełniającym kryteriów konstrukcyjnych. Kontrola drogowa wykazała, że P. D. przewoził pasażera z lotniska za pomocą aplikacji internetowej, nie posiadając wymaganych uprawnień. Organy administracji uznały, że doszło do naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant ref. staż. Małgorzata Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej "GITD") utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej "WITD"), którą nałożono na P. D. (dalej "Skarżący") karę pieniężną w wysokości 12.000 złotych.
Jako podstawę prawną skarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 4 pkt 11 i pkt 22, art. 5 ust. 1, art. 5b ust. 1, art. 18 ust. 4a i ust. 4b, art. 87 ust. 1, art. 92a ust. 1, ust. 3 i ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j.t. Dz.U. z 2019, poz. 58 ze zm.), dalej "u.t.d."), a także Ip. 1.1. i 2.11. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, dalej "załącznik do ustawy".
Podstawą faktyczną wydania skarżonego rozstrzygnięcia było wykonywanie przez Skarżącego transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji oraz wykonywanie przewozu okazjonalnego pojazdem niespełniającym kryterium konstrukcyjnego określonego w art. 18 ust. 4a u.t.d.
Z akt sprawy wynika, że dnia [...] grudnia 2018 r., na terenie [...] Portu Lotniczego [...], przeprowadzono kontrolę pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował Skarżący. Z czynności kontrolnych sporządzono protokół, przy czym Skarżący odmówił jego podpisania oraz dokumentację fotograficzną samego pojazdu oraz okazanych przez Skarżącego dokumentów; a także notatkę urzędową. Z zapisów protokołu oraz notatki wynika, że powodem podjęcia kontroli było podejrzenie, że Skarżący próbuje podjąć się zarobkowego przewozu pasażera na trasie z lotniska na ul. [...]. Ustalono, że skontrolowany pojazd przystosowany jest do przewozu 5 osób łącznie z kierowcą oraz że pasażer (osoba obca dla Skarżącego) zamówił przejazd tym pojazdem za pomocą aplikacji [...] (dalej "aplikacja"), za pośrednictwem której miał także zapłacić za usługę przewozu. W trakcie kontroli kierowca okazał prawo jazdy oraz dowód osobisty, nie okazał zaś zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika, ani wypisu z licencji na wykonywanie przewozu drogowego osób.
W tym stanie rzeczy WITD z urzędu wszczął wobec Skarżącego postępowanie w sprawie naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, o czym go zawiadomił i pouczył o przysługujących uprawnieniach, w tym m.in. o treści art. 92c ust 1 u.t.d.
W toku postępowania WITD zawrócił się do Starostwa Powiatu [...] (dalej "Starostwo") oraz do Urzędu [...] o wskazanie, czy na dzień [...] grudnia 2018 r. Skarżący posiada lub posiadał licencję na wykonywanie krajowego transportu osób; bądź licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób samochodem osobowym; bądź licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób pojazdem samochodowym przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz czy skontrolowany pojazd został zgłoszony do którejś z nich; bądź też licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób taksówką udzieloną na skontrolowany pojazd.
Zarówno Starostowo, jak i Urząd [...], zaprzeczyły, jakoby Skarżącemu wydano kiedykolwiek którąś z ww. licencji.
Ostatecznie WITD przyjął, że w skutek podjęcia skontrolowanego przewozu Skarżący dopuścił się naruszenia wymienionego w lp. 1.1. załącznika do ustawy (wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji) za co - na podstawie art. 92a ust. 1 i ust. 2 u.t.d., nałożył na niego karę pieniężną 12.000 złotych oraz naruszenia wymienionego w lp. 2.11. załącznika do ustawy (wykonywanie przewozu okazjonalnego pojazdem niespełniającym kryterium konstrukcyjnego określonego w art. 18 ust. 4a u.t.d., z zastrzeżeniem przewozów o których mowa w art. 18 ust. 4b u.t.d.), za co – na podstawie art. 92a ust. 1 i ust. 2 u.t.d., nałożył na niego karę pieniężną 8.000 złotych. WITD, z uwagi na art. 92a ust. 3 u.t.d., nałożoną karę w łącznej kwocie 20.000 złotych ograniczył do 12.000 złotych i przyjął jednocześnie, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 92c ust. 1 u.t.d., tj. zwalniających Skarżącego z odpowiedzialności za ww. naruszenia.
W ocenie organu w sprawie wykonana był usługa okazjonalnego przewozu osób, gdyż celem i intencją pasażera było odpłatne skorzystanie z transportu, aby przemieścić się z lotniska na ul. [...]. Przewoźnik (Skarżący) nie wykonywał przy tym ani przewozu grzecznościowego, ani też nie był to przewóz wykonywany w celach społecznych, czy też altruistycznych, gdyż za jego wykonanie pasażer miał uiścić opłatę. WITD wskazał, że ów przewóz okazjonalny wykonywany był bez wymaganej licencji, której posiadanie stanowi ustawowy warunek podjęcia się wykonywania takiej działalności.
WITD uznał także, że ze sprawy nie wynika jakoby Skarżący naruszył zakazy określone w art 18 ust. 5 u.t.d., bowiem skontrolowany pojazd nie został oznakowany jak taksówka, a w jego wnętrzu nie był zamontowany taksometr.
Z zachowaniem trybu i terminu Skarżący odwołał się od decyzji WITD i wniósł o jej uchylenie oraz o umorzenie postępowania w sprawie.
Skarżący zaprzeczył jakoby prowadził działalność gospodarczą. Jego zdaniem ze sprawy w żadnym razie nie wynika, że w chwili kontroli wykonywał transport drogowy bez wymaganego zezwolenia oraz aby wykonywane przez niego czynności nosiły znamiona przewozu okazjonalnego. W jego ocenie WITD nie ustalił także z czyjej inicjatywy doszło do skontrolowanego przejazdu.
GITD w uzasadnieniu skarżonej decyzji na wstępie przytoczył treść przepisów odnoszących się do niniejszej sprawy, w tym m.in. art. 4 pkt 11 i pkt 22, art. 5 ust. 1, art. 5b ust. 1, art. 18 ust. 4a i ust. 4b, art. 87 ust. 1, art. 92a ust. 1 i ust. 3 u.t.d. oraz Ip. 1.1 i lp. 2.11 załącznika do ustawy i wskazał, że zgodnie z art. 87 ust. 1 u.t.d. podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji. Podmiot wykonujący zaś przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, zgodnie art. 92a ust. 1 u.t.d., podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12.000 złotych za każde naruszenie, przy czym suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć kwoty 12.000 złotych (ust. 3).
W ocenie organu stan faktyczny sprawy pozwalał WITD przyjąć, że w chwili kontroli doszło do naruszenia przez Skarżącego przepisów prawa w zakresie obowiązku posiadania uprawnień na wykonywanie transportu drogowego osób, a także wykonywania przewozu okazjonalnego samochodem niespełniającym kryterium konstrukcyjnego określonego w art. 18 ust. 4a u.t.d., z zastrzeżeniem przewozów, o których mowa w art. 18 ust. 4b u.t.d. Dlatego też stwierdził, że nałożona kara 20.000 złotych, następnie ograniczona do 12.000 złotych, jest prawidłowa, gdyż wynikająca z lp. 1.1 i lp. 2.11 załącznika do ustawy w zw. z art. 92a ust. 1 i ust. 3 u.t.d.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy - protokołu kontroli i notatka urzędowa, a także okazane przez Skarżącego dokumenty oraz dokumentacja fotograficzna skontrolowanego pojazdu, jak również informacje pozyskane od Starostwa i Urzędu [...], dowodzi, że pojazdem tym, zarejestrowanym do przewozu 5 osób łącznie z kierowcą, Skarżący, bez stosownych uprawnień (licencji) i odpłatnie wykonywał przewóz jednego pasażera – osoby sobie obcej, z [...] lotniska na ul. [...]. Z oświadczenia tego pasażera wynika, że przejazd z lotniska zamówił za pomocą aplikacji [...], za pośrednictwem której miał też za ów przejazd zapłacić. Nadto dokumentacja fotograficzna skontrolowanego pojazdy świadczy, że nie był on oznakowany jak taksówka, przy czym na jego boku znajdowały się naklejki z napisami "[...]".
Z powyższych względów organ odwoławczy odmówił zasadności zarzutom naruszenia przez WITD art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Jego zdaniem stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, w oparciu o należycie zgromadzony i oceniony materiał dowodowy. GITD wyjaśnił przy tym, że fakt niepodpisania przez Skarżącego protokołu kontroli nie powoduje, że przestał on stanowić wiarygodny dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Protokół kontroli ma bowiem cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., i jako taki korzysta z wiarygodności zawartych w nim ustaleń. Organ prowadzący postępowanie nie może wobec tego swobodnie oceniać, czy kwestionować treści takiego protokołu, jako dokumentu urzędowego, gdyż odzwierciedla on i potwierdza istniejący w momencie kontroli stan faktyczny. GITD wskazał przy tym, że Skarżący – stosownie do art. 74 § 4 u.t.d., miał prawo wnieść zastrzeżenia do ww. protokołu, ale takowych nie zgłosił.
W kontekście powyższych zarzutów organ wskazał także, że gromadzenie dowodów w ramach postępowania administracyjnego nie spoczywa jedynie na organie administracji publicznej. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie, ponieważ to na niej spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi określone – korzystne, dla siebie skutki prawne. Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów.
Odnośnie statusu (jego braku) Skarżącego jako przedsiębiorcy GITD wskazał, że obowiązek posiadania licencji uprawniającej do wykonywania transportu drogowego dotyczy podmiotów faktycznie wykonujących działalność odpowiadającą definicji transportu drogowego, zawartej w art. 4 u.t.d., nawet w przypadku, gdy taka działalność nie została przez podmiot zgłoszona jako przedmiot prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że wykonywanie transportu drogowego musi być traktowane jako działanie faktyczne, polegające na przewozie osób lub rzeczy, odpowiadające definiowaniu transportu drogowego, z tym jednak, że nie musi stanowić przedmiotu trwale prowadzonej działalności gospodarczej, a tym bardziej ewidencjonowanej. Zatem, skoro w niniejszej sprawie, zostało udowodnione, że Skarżący faktycznie wykonywał działalność odpowiadającą definicji transportu drogowego, zawartej w art. 4 u.t.d., to tym samym brak posiadania przez niego statusu przedsiębiorcy nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Na koniec GITD przyznał rację WITD, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera żadnych przesłanek, które dawałyby możliwość zastosowania w niej art. 92c u.t.d. Stąd też uznał, że nie ma podstaw do uchylenia decyzji WITD i umorzenia postępowania, jak wnioskował o to Skarżący w odwołaniu.
Skarżący, niezgadzając się z decyzją GITD, w terminie zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o uchylenie zarówno jej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji WITD, zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
a. art. 5b u.t.d. w zw. z Ip. 1.1. załącznika do ustawy polegające na wymierzeniu kary 12.000 złotych za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia, w sytuacji, w której czynności podejmowane przez Skarżącego nie mieszczą się w definicji krajowego transportu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 u.t.d. (głownie ze względu na to, że czynności te nie nosiły znamion wykonywania działalności gospodarczej);
b. art. 4 pkt 11, art. 18 ust 4a i ust. 4b u.t.d. w zw. z Ip. 2.10 załącznika do ustawy polegające na uznaniu, że czynności wykonywane przez Skarżącego wyczerpywały definicję przewozu okazjonalnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności fakt skorzystania przez pasażera z aplikacji [...], świadczą o tym, że przewóz ten nie był przewozem okazjonalnym w rozumieniu ustawy;
c. art. 18 ust 4b pkt 1 lit c u.t.d. poprzez jego niezastosowanie (przy przyjęciu, że przejazd był przewozem okazjonalnym) w sytuacji, w której zgodnie z zasadami aplikacji internetowej, z której korzystał pasażer, płatność za przejazd jest określona z góry i następuje na rzecz przedsiębiorcy, jakim jest [...];
d. art. 92a ust 1 i ust. 6 w zw. z Ip. 1.1 oraz Ip. 2.10 załącznika do ustawy w zw. z art. 4 pkt. 6a u.t.d. poprzez nałożenia kary pieniężnej przewidzianej dla podmiotów świadczących przewóz drogowy w rozumieniu ustawy, pomimo braku spełnienia tego kryterium przez Skarżącego.
2. przepisów postępowania, tj.:
a. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:
i. niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, takich jak:
1. ustalenie czy wykonywane przez Skarżącego czynności, stwierdzone protokołem kontroli, nosiły cechy wykonywania działalności gospodarczej, braku zweryfikowania przez organ czy Skarżący posiadał status przedsiębiorcy w chwili kontroli;
2. ustalenie w jaki sposób doszło do skojarzenia kierującego z pasażerem, w jaki sposób odbyła się płatność (w tym zakresie oparcie się wyłącznie na protokole kontroli), braku wyjaśnienia zasad działalności aplikacji, dzięki której doszło do wspólnego przejazdu;
ii. uznanie, że płatność za przejazd nastąpiła na rzecz Skarżącego, podczas gdy powyższe nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym i jest sprzeczne z istotą działania aplikacji, z której korzystał pasażer;
b. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji WITD;
c. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów odwołania w zakresie konieczności zweryfikowania czy Skarżący posiadał status przedsiębiorcy, czy też konieczności wyjaśnienia zasad działalności aplikacji [...];
d. art. 8 k.p.a. poprzez procedowanie w sposób przeczący zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
W uzasadnieniu skargi, odwołując się do art. 4 pkt 1 i art. 5b u.t.d. oraz do art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, Skarżący podniósł, że organy wydając decyzje nie tylko nie ustaliły czy formalnie posiada on status przedsiębiorcy, ale również nie wykazały, aby czynności przez niego wykonywane podczas kontroli posiadały cechy prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślił, że od pasażera nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, bowiem zostało ono uiszczone na rzecz [...]. Wyjaśnił także, że skontrolowany przejazd możliwy był dzięki skorzystaniu przez pasażera z platformy internetowej [...], przez którą następuje skojarzenie kierowcy, który jedzie na określonej trasie, z osobą trzecią, która chciałaby na tej trasie zostać przewieziona. W ocenie Skarżącego z samego faktu jednorazowego wykonania czynności stwierdzonych protokołem kontroli, w żaden sposób nie można wywieść, że czynności te miały cechy zorganizowania, czy ciągłości. W takim przypadku nie sposób mówić o wykonywaniu działalności gospodarczej.
Skarżący zakwestionował również, jakoby ze sprawy wynikało, że w chwili kontroli wykonywał przewóz okazjonalny. Podniósł, że immanentną cechą tego rodzaju przewozu jest to, by przewóz zainicjował albo kierujący, lub pasażer. Jego zdaniem z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że to nie on, jako kierujący zainicjował przejazd, gdyż był on możliwy dzięki skorzystaniu przez pasażera z aplikacji internetowej, kojarzącej kierujących i pasażerów. Wyjaśnił, że zjawisko to jest zbliżone do tzw. carsharingu (carpoolingu), natomiast z pewnością nie mieści się w pojęciu przewozu okazjonalnego.
Niezależnie od powyższego Skarżący podniósł, że jeśli GITD uznał, że w sprawie miał miejsce przewóz okazjonalny, to winien był, czego nie uczynił, zastosować art. 18 ust. 4b pkt 1 lit. c u.t.d. i uwzględnić, że opłata za ów przewóz była ustalona z góry i zapłacona w bezgotówkowej formie nie Skarżącemu, ale na rzecz [...].
GITD w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno skarżona decyzja GITD, jak i utrzymana nią w mocy decyzja WITD, nie naruszają prawa.
W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a organy słusznie przyjęły, że Skarżący w dacie zdarzenia objętego kontrolą drogową wykonywał transport drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji oraz wykonywał przewóz okazjonalny pojazdem niespełniającym kryterium konstrukcyjnego określonego w art. 18 ust. 4a u.t.d.
Ustawa o transporcie drogowym, stanowiąca materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie, określa zasady podejmowania i wykonywania m.in. krajowego transportu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego krajowego przewozu drogowego, niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego, zasady działania Inspekcji Transportu Drogowego i odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego podmiotów wykonujących przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, kierowców, osób zarządzających transportem i innych osób wykonujących czynności związane z przewozem drogowym (art. 1 u.t.d.).
Zgodnie z regulacją art. 4 pkt 11 u.t.d. przewóz okazjonalny to przewóz osób, który nie stanowi przewozu regularnego, przewozu regularnego specjalnego albo przewozu wahadłowego. W myśl art. 18 ust. 4a u.t.d. przewóz okazjonalny wykonuje się pojazdem samochodowym przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 osób łącznie z kierowcą, przy czym art. 18 ust. 4b u.t.d. dopuszcza przewóz okazjonalny:
1. pojazdami zabytkowymi,
2. samochodami osobowymi:
a. prowadzonymi przez przedsiębiorcę świadczącego usługi przewozowe albo zatrudnionego przez niego kierowcę,
b. na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej w lokalu przedsiębiorstwa,
c. po ustaleniu opłaty ryczałtowej za przewóz przez rozpoczęciem przewozu; zapłata za przewóz regulowana jest na rzecz przedsiębiorcy w formie bezgotówkowej; dopuszcza się wniesienie opłat gotówką w lokalu przedsiębiorstwa.
Jak stanowi art. 5 ust. 1 u.t.d. podjęcie i wykonywanie transportu drogowego, z zastrzeżeniem art. 5b ust. 1 i ust. 2, wymaga uzyskania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, na zasadach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającym wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającym dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz.U.UE.L.2009.300.51), dalej "rozporządzenie nr 1071/2009".
Gdy chodzi o warunki podjęcia i wykonywania krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób, określa je art. 5b ust. 1 u.t.d. stanowiąc, że ich podjęcie i wykonywanie: 1. samochodem osobowym, 2, pojazdem samochodowym, przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, 3. taksówką - wymaga uzyskania odpowiedniej licencji.
Licencji, o której mowa w art. 5b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.t.d., jak i licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu osób taksówką, udziela się przedsiębiorcy po spełnieniu określonych wymagań, wskazanych w art. 5c i art. 6 u.t.d.
Art. 87 u.t.d. stanowi, że podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. kartę kierowcy, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku (...), a ponadto wykonując transport drogowy - wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że skoro jedyna definicja przewozu okazjonalnego, jaka znajduje się w art. 4 pkt 11 u.t.d., jest nieprecyzyjna i nie określa, co dokładnie jest przewozem okazjonalnym, uzasadnione jest sięgnięcie po kryteria charakteryzujące "przewóz okazjonalny" w prawie unijnym. I tak, w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1073/2009 z dnia 21 października 2009 r. w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych i zmieniającym rozporządzenie (WE) Nr 561/2006 (Dz.U.UE.L.2009.300. 88), dalej "rozporządzenie Nr 1073/2009", za usługi okazjonalne uznaje się "usługi, które nie są objęte definicją usług regularnych, w tym szczególnych usług regularnych, oraz których główną cechą jest to, że obejmują przewóz grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika" (§ 2 pkt 4 rozporządzenia Nr 1073/2009).
Wskazać ponadto należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że zawarte w przepisach dotyczących transportu drogowego sformułowanie "przewóz okazjonalny" należy odczytywać zgodnie ze znaczeniem przymiotnika "okazjonalny", jako "odnoszący się do określonej okazji - okoliczności, sytuacji, wywołany przez nią, dostosowany do niej" (Słownik języka polskiego, pod redakcją prof. dr Mieczysława Szymczaka, t. II, Warszawa 1998, s. 499). W odróżnieniu od przewozów regularnych, przewóz okazjonalny osób wiąże się ze świadczeniem usług przewozowych osób w nadarzających się okazjach, zainicjowanych przez zleceniodawcę lub przewoźnika (por. wyrok NSA z 20 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1361/06, publ. Lex nr 384423).
Zestawienie ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych z przesłankami dającymi się wyprowadzić z art. 4 pkt 11 u.t.d. i § 2 pkt 4 rozporządzenia Nr 1073/2009 pozwalało uznać, że Skarżący wykonywał odpłatny przewóz okazjonalny osób w rozumieniu tych unormowań, ale nie spełnił przy tym wszystkich wymagań określonych ww. przepisami prawa do jego podjęcia.
Ustalony w tym zakresie przez organ stan faktyczny, stanowiący podstawę skarżonego rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości Sądu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego (protokołu kontroli; notatki urzędowej; odpowiedzi Starostwa i Urzędu [...] na zapytanie WITD) jednoznacznie wynika, że w chwili przeprowadzenia kontroli drogowej Skarżący wykonywał odpłatny przewóz pasażera, którego przewoził z [...] lotniska na ul. [...] pojazdem posiadającym 5 miejsc siedzących łącznie z kierowcą. Pasażer przedmiotowy kurs zamówił za pomocą aplikacji [...]. Po wykonaniu przewozu pasażer miał zapłacić za przejazd również za pomocą ww. aplikacji. Z akt sprawy wynika także, czego Skarżący nie kwestionuje, że nie posiadał on żadnej z licencji na wykonywanie transportu drogowego osób, ani licencji taksówkowej.
Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy tego, czy Skarżący w chwili kontroli wykonywał przewóz okazjonalny we własnym imieniu i na własny rachunek, czy jak twierdzi, na rzecz [...]. W tym zakresie Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i w związku z tym poczynienie błędnych ustaleń.
W ocenie Sądu zarzuty te są nieuzasadnione, bowiem nie ma żadnych przesłanek, aby zakwestionować fakt, że podmiotem wykonującym skontrolowany przewóz był Skarżący, i że w tym zakresie działał on we własnym imieniu, na swoją rzecz. Warto zauważyć, że Skarżący na potwierdzenie swojego stanowiska, przeciwnego do stanowiska Inspekcji Transportu Drogowego, nie przedstawił żadnego dowodu, mimo że otrzymał od WITD zawiadomienie, w którym pouczono go m.in. o treści art. 92c u.t.d. i wezwano do złożenia wszelkich dokumentów mających lub mogących mieć wpływ na jego odpowiedzialność za stwierdzone w czasie kontroli naruszenia.
Uzupełniając argumentację organu, Sąd podkreśla, że z urzędu posiada wiedzę o treści regulaminu aplikacji [...]. W sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 2358/17, czy VI SA/Wa 803/18 wskazano, że z regulaminu owej aplikacji, widniejącego na stronie internetowej [...], wynika, że:
1. użytkownik - czyli w niniejszym przypadku Skarżący "gwarantuje świadczenie usług transportowych zgodnie z Umową oraz przepisami i regulacjami obowiązującymi iv państwie, w którym świadczysz usługi transportowe." Nadto z punktu tego wynika, że ów użytkownik ponosi "pełną odpowiedzialność za wszelkie naruszenia lokalnych i międzynarodowych przepisów i regulacji, które mogą powstać w związku z usługami transportowymi" (pkt 4.1 regulaminu);
2. pkt. 4.2 stanowi, że użytkownik zobowiązany jest "mieć wszystkie licencje (w tym ważne prawo jazdy), zezwolenia, ubezpieczenie samochodu, ubezpieczenie od odpowiedzialności (jeśli dotyczy), rejestracje, certyfikaty i inne dokumenty, które są wymagane w odpowiedniej jurysdykcji do świadczenia usług transportowych";
3. z pkt 4.7. wynika natomiast, że użytkownik jest "uprawniony do naliczania opłaty za każdą instancję, którą zaakceptowałeś klienta za pośrednictwem aplikacji [...] i wypełnienia usługi transportowej zgodnie z żądaniem (tj. Za przejazd)", przy czym "cena za przejazd jest obliczana na podstawie domyślnej taryfy podstawowej, odległości określonej podróży ustalonej przez urządzenie GPS i czasu trwania określonej podróży. W przypadku, gdy jesteś licencjonowanym usługodawcą taksówkowym, możesz ustalić Taryfę na podstawie taksometru, jeśli jesteś do tego prawnie zobowiązany.(...)";
4. zgodnie z pkt. 6.1 Skarżący upoważnił "firmę [...] do działania w charakterze ograniczonego przedstawiciela handlowego wyłącznie w celu pobrania w Twoim imieniu opłat za przejazd, odpowiednich podatków lub innych opłat zapłaconych przez klienta za pośrednictwem płatności w aplikacji. Ponadto zgadzasz się, że wszelkie płatności dokonywane przez klientów za pośrednictwem Płatności w aplikacji będą traktowane tak samo, jak płatności bezpośrednio dla Ciebie."
5. w myśl pkt. 6.3 "[...] będzie regularnie przekazywać kwoty zebrane jako Płatności w aplikacji, które zostały zaksięgowane na koncie bankowym [...] w poprzednim tygodniu, na Twoje konto bankowe (...). Opłata [...] zostanie potrącona z Twojej Taryfy. (...)."
Powyższe postanowienia regulaminowe dowodzą zatem, że nie ma racji Skarżący, jakoby płatność za usługę przewozu dokonywana była na rzecz przedsiębiorcy, jakim jest [...]. Z pkt 6.1 regulaminu jasno wynika, że [...] jest jedynie pośrednikiem, na konto którego miała być uiszczona zapłata za wykonaną przez Skarżącego usługę przewozu pasażera. Punkt ten nie pozostawia wątpliwości - zdanie ostatnie, że płatności w aplikacji [...] traktowana jest tak samo, jak płatności bezpośrednio dla kierowcy - Skarżącego. W tym zakresie warto odwołać się także do pkt. 2.2. ww. regulaminu, zgodnie z którym [...] (...) przekazuje opłaty za płatności w aplikacji na konto bankowe, które podał kierowca świadczący usługi transportowe za pomocą omawianej aplikacji. Dodatkowo Sąd zauważa, że w pkt 6.7. zapisano, że kierujący ma obowiązek dostarczyć klientowi - pasażerowi, paragon.
Na uwagę zasługuje także, że omawiana aplikacja z góry nie określa ceny za usługę przewozu. Po pierwsze zgodnie z pkt 3.1 regulaminu aplikacja ta jedynie "umożliwia otrzymywanie wniosków od klientów zainteresowanych korzystaniem z usług transportowych.", przy czy w myśl pkt 4.7. opłatę za taką usługę oblicza się albo na podstawie domyślnej taryfy podstawowej, odległości określonej podróży ustalonej przez urządzenie GPS i czasu trwania określonej podróży, bądź – w przypadku, gdy kierowca jest licencjonowanym usługodawcą taksówkowym, na podstawie taksometru. Z ww. zapisów regulaminu w żadnym razie nie wynika zatem, że pasażer przed podróżą zna z góry określoną cenę za przewóz. Cena ta może być podana jedynie w przybliżeniu, obliczona na podstawie domyślnej taryfy podstawowej, odległości określonej podróży ustalonej przez urządzenie GPS i czasu trwania określonej podróży. Sąd zauważa, że taka kalkulacja jest możliwa przy każdej usłudze przewozu, gdzie podana jest taryfa za km i znana jest trasa przejazdu. W związku z powyższym z pewnością w rozpoznawanym przypadku nie można mówić o tym, że pasażer przed rozpoczęciem przewozu, miał wiedzę co do ostatecznej ceny za usługę jaką świadczył Skarżący.
W konsekwencji powyższych okoliczności nie ulega wątpliwości, że Skarżący, jako kierowca wykonujący usługę przewozu pasażera, na podstawie przyjęcia zlecenia za pośrednictwem aplikacji [...], czynił to wyłącznie na własny rachunek, gdyż opłata za przejazd wpływa na jego konto - płatności w aplikacji [...] traktowana jest tak samo, jak płatności bezpośrednio dla kierowcy - Skarżącego. Dodatkowo żaden z zapisów ww. regulaminu aplikacji [...] nie przewiduje, że pasażer zamawiający za jej pośrednictwem usługę przewozu z góry ma określoną cenę za ów przewóz.
Sąd nie podziela zarzutów skargi, jakby GITD nie odniósł się do kwestii czy Skarżący w chwili kontroli był przedsiębiorcą oraz w jaki sposób "doszło do skojarzenia kierującego z pasażerem".
Z uzasadnienia skarżonej decyzji bezspornie wynika (str. 8), że organ – w ślad za stanowiskiem WSA w Opolu przyjął, że "wykonywanie transportu drogowego będzie zachodziło nawet wówczas, gdy podmiot nie jest przedsiębiorcą i nie prowadzi trwale działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), czyli działalności zarobkowej w sposób zorganizowany i ciągły na własny rachunek, nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej lub rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym, lecz faktycznie świadczy odpłatnie usługę przewozu osób lub rzeczy (nawet jednorazowo) odpowiadającą definicji transportu drogowego zawartej iv art. 4 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym". Dodatkowo warto zauważyć, że także pkt 1.6 regulaminu aplikacji [...] przewiduje, że osobą świadczącą usługi transportowe za pośrednictwem aplikacji może być zarówno osoba prawna, jak i osoba fizyczna, jednakże pod warunkiem, że (pkt. 4.1) zagwarantuje świadczenie usług transportowych zgodnie z przepisami i regulacjami obowiązującymi w państwie, w którym świadczysz usługi transportowe oraz (pkt 4.2) ma wszystkie licencje, zezwolenia (...) certyfikaty i inne dokumenty, które są wymagane w odpowiedniej jurysdykcji do świadczenia usług transportowych. Obowiązkiem podmiotu świadczącego usługi przewozu w oparciu o omawianą aplikację jest przy tym zachowanie ważności całej ww. dokumentacji.
Co do sposobu, w jaki "doszło do skojarzenia kierującego z pasażerem" GITD odniósł się do tego na str. 6 uzasadnienia decyzji. Organ podał, że "pasażer oświadczył w toku kontroli, że zamówił przejazd za pomocą aplikacji [...]." W oparciu o to ustalenie faktyczne GITD właściwie wywiódł, że to owa aplikacja jest sposobem komunikacji pomiędzy pasażerami, a dostawcami usług. Zatem ze sprawy wynika, że "skojarzenie kierującego z pasażerem" nastąpiło za pomocą aplikacji [...], której użył pasażer chcąc skorzystać z usługi przewozu z lotniska na ul. [...].
Reasumując Sąd podziela kwalifikację prawną organu, że doszło do odpłatnego świadczenie przez Skarżącego usługi przewozu za pośrednictwem aplikacji [...], bez posiadania licencji, co dowodzi, że doszło do naruszenia przewidzianego w lp. 1.1.załącznika nr 3. Skarżący nie wykazał, że kontrolowany przejazd odbywał się na innych zasadach, niż to wynika z ustaleń organów. Nie przedstawił żadnych dowodów przemawiających za tezą, że wykonywał przewóz nieodpłatnie. Nie wskazał np. czy i jaki stosunek prawny łączył go z [...] - inny niż wynika to z profilu działalności [...]. Na uwagę przy tym zasługuje, że nie ma możliwości, by bez rejestracji podmiotu w aplikacji [...], doszło do skojarzenia kierowcy z klientem (pasażerem) za pośrednictwem tej platformy internetowej. Fakty te są znane Sądowi z urzędu. Opisano je np. w wyroku VI SA/Wa 785/18 z 4 września 2018 r.
W ocenie Sądu, w świetle zebranego materiału, organ prawidłowo przyjął, że to Skarżący we własnym imieniu wykonywał odpłatny przewóz osób nie posiadając do tego wymaganej przez art. 5b u.t.d. licencji do transportu osób, bądź licencji taksówkowej (art. 6 u.t.d.).
Zgodnie z art. 87 ust. 1 u.t.d., kierowca pojazdu samochodowego, wykonując transport drogowy, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli wypis z licencji, której skarżący nie posiadał. Ponadto, przewóz okazjonalny wykonuje się pojazdem samochodowym przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 osób łącznie z kierowcą (art. 18 ust. 4a u.t.d.).
Kontrolowany pojazd, przeznaczony był konstrukcyjnie do przewozu 5 osób wraz z kierowcą, co jest okolicznością niesporną. Oznacza to, że pojazd Skarżącego nie spełniał kryterium konstrukcyjnego przewidzianego dla pojazdów przeznaczonych do wykonywania przewozów okazjonalnych osób.
W konsekwencji słusznie wywiodły organy, że przewóz, jaki miał miejsce kontrolowanym pojazdem był wykonywany bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji, nadto przewóz ten wykonywany był samochodem, niespełniającym kryterium konstrukcyjnego z art. 18 ust. 4a u.t.d.
Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 do 12.000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć 12.000 złotych (art. 92a ust. 3 u.t.d.). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92a ust. 7 u.t.d.). W myśl Ip. 1.1 załącznika nr 3 karą pieniężną w wysokości 12.000 złotych sankcjonuje się wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia lub wymaganej licencji. Natomiast według Ip. 2.11 tego załącznika za wykonywanie przewozu okazjonalnego pojazdem niespełniającym kryterium konstrukcyjnego określonego w art. 18 ust. 4a, z zastrzeżeniem przewozów, o których mowa w art. 18 ust. 4b, nakładana jest kara pieniężna w wysokości 8.000 złotych.
Tym samym, w ocenie Sądu, zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego są niezasadne. Wymierzenie Skarżącemu kary za naruszenie zasad dotyczących transportu drogowego nastąpiło przy prawidłowym zastosowaniu powołanych przepisów do ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego.
Także zarzuty naruszenia prawa procesowego nie znajdują uzasadnienia w realiach rozpoznawanej sprawy. Skarżący zarzuca, że organy nie uzupełniły postępowania dowodowego i nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, przy czym sam żadnych dowodów nie przedstawił na okoliczność uwolnienia się przez niego od odpowiedzialności za stwierdzone w czasie kontroli naruszenia.
W ocenie Sądu organy obu instancji zrealizowały obowiązki wynikające z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
W okolicznościach niniejszej sprawy trafna jest ocena organów o braku podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d. Zdaniem Sądu żadna z przesłanek wskazanych w tym przepisie nie zachodzi . Nie ma podstaw, aby przyjąć, że Skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, skoro to on sam - osobiście, prowadził skontrolowany pojazd, którym odpłatnie przewoził pasażera, nie posiadając przy tym licencji wymaganej przez przepisy ustawy o transporcie drogowym oraz do czego zobowiązywał go sam regulamin aplikacji.
Sąd zauważa, że prawidłowe jest stanowisko GITD, że dla rozstrzygnięcia tej sprawy obojętnym jest fakt, że w chwili kontroli Skarżący nie prowadził zarejestrowanej działalności gospodarczej. Działalność wykonywana w taki sposób, jak to czynił Skarżący, jest działalnością gospodarczą odpowiadającą definicji działalności gospodarczej zawartej (poprzednio w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1829 ze zm.)), a obecnie obowiązującej ustawie - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.). Działalność ta była wykonywana zarejestrowanym w Polsce pojazdem i bez przekraczania granic Polski. Wypełnia ona zatem kryteria krajowego transportu drogowego, w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.t.d.. W tej sytuacji aktualizuje się obowiązek posiadania licencji uprawniającej do wykonywania transportu drogowego, który dotyczy podmiotów faktycznie wykonujących działalność odpowiadającą definicji transportu drogowego zawartej w art. 4 u.t.d., a zatem nawet w przypadku, gdy taka działalność nie została przez podmiot zgłoszona, jako przedmiot prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że wykonywanie transportu drogowego musi być traktowane jako działanie faktycznie, polegające na przewozie osób lub rzeczy odpowiadające definiowaniu transportu drogowego, z tym jednak, że nie musi stanowić przedmiotu trwale prowadzonej działalności gospodarczej, a tym bardziej ewidencjonowanej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 670/08; Legalis nr 219202). Co więcej, wykonywaniem transportu jest nawet nie tylko samo przemieszczanie się pojazdu wraz z kierowcą na określonej trasie, ale już złożenie przez przewoźnika oferty na przewóz skierowanej do potencjalnych klientów, czego wyrazem może być choćby oczekiwanie na klienta w pojeździe gotowym do wykonywania usługi przewozowej oznaczonego naklejkami "[...]"(p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1059/10, CBSA).
Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut niewystarczającego udokumentowania przez organy prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej. Z przepisów art. 4 pkt 1-3, art. 5-5b oraz art. 92 ust. 1 i 4 u.t.d. nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że przewóz osób lub rzeczy bez licencji podlega sankcji tylko wtedy, gdy dokonujący przewozu podmiot prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego o wszelkich cechach wynikających z przepisów o swobodzie działalności gospodarczej i jej ewidencjonowaniu. Jak wskazuje się zresztą w orzecznictwie, gdyby taka była wola ustawodawcy, nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji w praktyce byłoby niemożliwe, gdyż jedną z podstawowych cech działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego jest właśnie prowadzenie jej na podstawie licencji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 670/08).
Z tych powyższych względów Sąd uznał, że skarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż została wydana w skutek jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego i prawnego, który nie budzi wątpliwości Sądu.
Materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony należycie, przy zapewnieniu Skarżącemu czynnego udziału. Skoro Skarżący w toku postępowania pozostał bierny, to tym samym organy prawidłowo przyjęły, że oświadczenia pasażera (v. notatka urzędowa) oraz ustalenia zawarte w protokole kontroli, noszącym cech dokumentu urzędowego (art. 76 § 1 k.p.a.), stanowią wiarygodny i wystarczający dowód potwierdzający charakter dokonanego przez Skarżącego przewozu.
Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło