VI SA/Wa 1560/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca) – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, którą nałożono na nią karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Postanowieniem z 30 lipca 2013 r. Sąd ww. skargę odrzucił jako, że nie uzupełniono jej braków formalnych (k. 30 akt). Od tego postanowienia skarżąca w terminie wniosła skargę kasacyjną (k. 39 akt), do której załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od opłaty sądowej za wniesienie skargi (k. 50 akt). Wraz ze skargą kasacyjną skarżąca zgłosiła również wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (k. 52 akt). Postanowieniem z 7 października 2013 r. Sąd odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych (k. 67 akt). Skarżąca wniosła na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie (k. 75 akt), do którego załączyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty od skargi (k. 77 akt). Następnie w otwartym terminie do uiszczenia wpisu od ww. zażalenia skarżąca zgłosiła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od opłaty sądowej za zażalenia (k. 88 akt). W uzasadnieniu powyższych wniosków skarżąca powoływała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 złotych oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego jej spółki wynosi 5.000 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 złotych. Natomiast z dokumentów nadesłanych przez nią wynika, że poniesiona stratę w kwocie 206.720,83 złotych miała miejsce przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych (CIT-8 za rok 2012). Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazuje zaś, iż skarżąca poniosła stratę w wysokości 224.462 złotych, do czego w znacznej mierze przyczyniło się zaciągnięcie pożyczek długoterminowych na kwotę 202.761 złotych. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności jej spółki za 2012 r. wynika, że działalność gospodarczą rozpoczęła w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 złotych była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 złotych. Powyższe dokumenty nadesłano do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13. Nadto skarżąca przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego za okres od 31 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r., na którym saldo końcowe wyniosło 237,11 złotych. W tym stanie rzeczy Referendarz sądowy postanowieniem z 31 marca 2014 r. (k. 114 akt) odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nadesłane do sprawy dokumenty nie dowodzą, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania. W złożonym w terminie sprzeciwie zarzucono, że Referendarz sądowy ocenił wydolność finansową skarżącej "na wyrost", opierając się na domniemaniach w stosunku do jej funkcjonowania i dochodów, nie uwzględniając przy tym rzeczywistej jej kondycji finansowej. Zdaniem skarżącej prognozowanie Referendarza sądowego jest daleko idące i wyklucza możliwość pogorszenia jej kondycji finansowej. Wyjaśniła, że systematyczny wzrost zainteresowania jej usługami miał miejsce w 2012 r. i zostało to bezpodstawnie przełożone na 2013 r. Wyjaśniła przy tym, że owo zainteresowanie jej usługami wynika z krótkiego stażu na rynku, jednakże jako młodej spółce trudno jest utrzymać się na rynku. Skarżąca przyznała, że jej dochody równoważone są wydatkami i dlatego - w celu zapewnienia możliwości dalszego funkcjonowania, musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz", w postaci wpłat dokonywanych przez jedynego jej Udziałowca (z jego własnych środków), które nie stanowią dodatkowego jej dochodu, lecz są próbą ratowania spółki. Odnośnie swoich wydatków podała, że zostały one znacznie ograniczone i obecnie wydatkowanie najdrobniejszych kwot z nielicznych środków finansowych może doprowadzić nawet do likwidacji spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji tej wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy - skarżącej spoczywa ciężar wykazania - w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów tego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostało przez skarżącą udowodnione (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 319). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że zgodnie z aktami skarżąca przedłożyła do nich: wprowadzenie do sprawozdania finansowego z 2012 r.; sprawozdanie według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r.; sprawozdanie ze swojej działalności za 2012 r.; zeznanie CIT-8 za 2012 r.; deklaracje VAT-7K za 3 kwartał 2013 r. oraz wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okresy od 16-30 września 2013 r oraz od 13-31 sierpnia 2013 r. Sąd zauważa zatem, że dokumenty te nie czyniły w całości zadość wezwaniu jakie skierowano do pełnomocnika skarżącej. Mianowicie nadesłane wyciągi z rachunku bankowego nie były za ostatnie 3 m-ce, ale za okres dwóch miesięcy od sierpnia do września 2013 r. Nadto skarżąca pomimo wezwania nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby na wysokość osiągniętego przez nią dochodu (poniesionej straty) w 2013 r. – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec września 2013 r. Zamiast owych dokumentów skarżąca złożyła jedynie zeznanie CIT-8 za 2012 r. oraz deklarację VAT-7K za 3 kwartał 2013 r. Sąd badając kondycję finansową skarżącej stwierdza, że z historii transakcji dokonywanych na jej rachunku bankowym w okresie od sierpnia do września 2013 r. wynika, że rachunek ten jest zasilany wyłącznie wpłatami dokonywanymi przez jedynego Udziałowca skarżącej oraz Prezesa zarządu (kwoty od 4.000 do 10.000 złotych), natomiast nie są na nim gromadzone żadne przychody skarżącej pochodzące ze sprzedaży towarów i usług. Powyższa okoliczność uniemożliwia zatem oszacowanie rzeczywistych wpływów skarżącej, pochodzących z zapłat ze strony klientów za wykonane przez nią usługi, co w konsekwencji czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez skarżącą, której to obowiązkiem było wykazanie - zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów tego postępowania. Nadto Sąd ustalił, że ze środków znajdujących się na owym rachunku bankowym skarżąca pokrywa koszty ochrony (za lipiec – 3.000 złotych, w sierpniu – ponad 1.400 złotych). Nadto z akt innych spraw skarżącej zawisłych przed Sądem wynika, że regularnie ponosi ona także koszty związane z obsługa prawną. Zdaniem Sądu powyższe ustalenie dowodzą, że skarżąca priorytetowo traktuje koszty swojej działalności gospodarczej, nad kosztami tego postępowania, gdyż owe należności reguluje w pierwszej kolejności podnosząc, że nie ma jednocześnie środków na poniesienie kosztów tego postępowania. Taki stan rzeczy jest niedopuszczany, gdyż występująca na drogę sądową winna mieć ona świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny takiego wniosku jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt IGZ 1/10). Nadto wyraźnie trzeba podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne, wprowadził większe rygory niż w stosunku do osób fizycznych, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie także prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt IIOZ 140/09). Ponadto wymaga zaznaczenia, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie może w ten sposób chronić, czy też wzbogacać, swojego majątku, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych, uniemożliwiających ten dostęp. Nadto zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem nie przedstawiła ona, ani we wniosku, ani w sprzeciwie dowodów, które mogłyby wykazać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Sądu dokumenty znajdujące się w tej sprawie, jak również przedkładane przez skarżącą do innych, licznych spraw orzekanych w Sądzie, które znane są mu z urzędu, nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, a w konsekwencji zbadać, czy nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania. W tym miejscu Sąd nadmienia, że odstąpił od uzupełniania materiału dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, bowiem jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który z ww. uzasadnienia Referendarza Sadowego powziął informację, co legło u podstaw odmowy udzielenia prawa pomocy w żądanym przez skarżąca zakresie, więc należycie dbając o interesy skarżącej winien był załączyć takie dokumenty do sprzeciwu. Sąd nie może więc przyznać skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Owa pomoc stanowi bowiem wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie musi i może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd takowe wątpliwości powziął, gdyż - jak już podniósł, nie był w stanie prześledzić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. W tym miejscu należy także wskazać, że kwestę przyznania skarżącej prawa pomocy w oparciu o niemalże identyczne dokumenty, co wskazane powyżej, badał już Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził m.in. w postanowieniu z 13 listopada 2013 r. IIGZ 621/13, że "strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe." Ponadto podniesiono, że "wspólnik spółki regularnie wpłaca na konto spółki kwoty, które znacznie przewyższają wpis od skargi, tym samym nie można skutecznie twierdzić, że spółka jest w takiej sytuacji finansowej, która wymaga udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi". Sąd kasacyjny stwierdził również, że "strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (...) powstaje na skutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy". Natomiast w postanowieniu z 24 stycznia 2014 r. (IIGZ 7/14) Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że "Niezasadne jest stanowisko skarżącej (...) dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki oraz chybionej kwalifikacji i przeznaczenia dokonywanych przez udziałowca wpłat na rachunek skarżącej. (...) Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą. Cel i charakter wpłat dokonywanych przez udziałowca spółki na jej rzecz pozostaje natomiast bez wpływu dla oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy wobec okoliczności, iż kwoty zasilające jej rachunek bankowy wpływały na możliwość regulowania jej zobowiązań również tych związanych z dochodzeniem i obroną swoich praw na drodze postępowania sądowego." Sąd stwierdza, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została przez skarżącą spełniona. Nie wykazała ona bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.