VI SA/Wa 1608/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. L. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie wód termalnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania E. L. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. E. L. (dalej jako skarżąca) wniosła w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca powadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1175 złotych, przy czym jest to kwota już obniżona o 506 złotych z powodu egzekucji administracyjnej. Skarżąca przedłożyła zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez komornika sądowego z uwagi na należność w kwocie 4 804 złotych. Skarżąca uzyskuje również dochód z tytułu najmu budynku mieszkalnego położonego w [...], który to dom, jak wynika z danych wskazanych w Formularzu PPF, ma powierzchnię 328 m2. Skarżąca otrzymuje od najemcy 2 500 złotych miesięcznie, przy czym najemcą jest spółka. Skarżąca posiada także nieruchomość rolną o pow. [...] oraz działkę budowlaną o pow. [...]. Skarżąca spłaca miesięcznie raty kredytu, którego wysokość uzależniona jest od wysokości kursu franka szwajcarskiego i oscyluje w granicach od 3750 złotych do 3890 złotych. Z pisma banku wynika przy tym, że całkowita kwota kredytu sięgnęła kwoty 137 912 franków szwajcarskich, z czego do spłaty pozostało 50 839 franków. W ocenie starszego referendarza sądowego niniejszy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012, poz. 270 z późn. zm., dalej też jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na tle tego przepisu, jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy, ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przy czym reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (p. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12). Jak podkreślił z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2014 roku sygn. akt II FZ 1212/13 posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, w szczególności jeżeli taki majątek pozwala na wykorzystywanie go jako potencjalnego źródła przychodu. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że skarżąca posiada znaczny majątek, i z części tego majątku, tj. domu uzyskuje dochód z tytułu wynajmu w kwocie 2 500 złotych miesięcznie. Łącznie z emeryturą miesięczny dochód skarżącej sięga zatem kwoty 3675 złotych. Skarżąca posiada nadto dom położony w [...] o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] oraz działkę budowlaną o pow. [...]. Posiada zatem znaczny majątek i nie sposób uznać, że mieści się w kategorii osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sam fakt spłacania przez skarżącą obciążającego ją kredytu, nie może przesądzać o zwolnieniu jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Ponadto zaciągnięte i spłacane przez skarżącą zobowiązanie kredytowe świadczy, że skarżąca zaciągając je posiadała zdolność kredytową, a co za tym idzie, spełniała kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności. Co więcej skarżąca posiada także dwie nieruchomości gruntowe, w tym działkę budowlaną, które także stanowić mogą źródło potencjalnego dochodu. Reasumując, nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (por. H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. .